Không cần công nghệ cao siêu, chỉ cần một lộ trình đủ dài, một mức giá đủ rẻ và lợi thế nông sản có sẵn đã giúp Thái Lan bỏ xa nhiều nước trên bản đồ nhiên liệu sinh học.
Xe đã sẵn sàng từ năm 2008
Không giống nhiều quốc gia vẫn đang loay hoay với những bước đầu tiên, Thái Lan bắt đầu "cuộc chơi" ethanol từ rất sớm.
Xăng sinh học E10 được đưa ra thị trường nước này từ đầu những năm 2000, được thương mại hóa rộng rãi từ năm 2004-2007. Đến năm 2007-2008, chính phủ Thái Lan tung ra các chính sách ưu đãi thuế và giảm giá bán để thúc đẩy người dân sử dụng.
Nhưng bước ngoặt thực sự đến vào năm 2007, khi E20 chính thức được giới thiệu. Lúc đó, nhiều người cho rằng pha tới 20% cồn vào xăng là quá tham vọng.
Tại các trạm xăng Thái Lan, E20 được niêm yết rẻ hơn E10 khoảng 3-4 baht/lít, mức chênh đủ để người dùng không cần đắn đo nhiều khi chọn loại nhiên liệu này. Ảnh: Thailand Nation
Thế nhưng, chính phủ Thái Lan đã có một tính toán khác: họ không ép buộc, mà tạo ra một lộ trình để thị trường tự thích nghi.
Điểm thông minh nhất trong chiến lược của Bangkok là việc chuẩn bị hạ tầng phương tiện trước khi bán nhiên liệu. Từ năm 2008, đa số xe du lịch sản xuất và lắp ráp tại Thái Lan đã được thiết kế để tương thích hoàn toàn với E20.
Điều này có nghĩa là khi chính phủ quyết định đưa E20 lên làm chuẩn, người dân không phải lăn tăn về việc thay xe hay liệu có ảnh hưởng động cơ bởi hạ tầng phương tiện về cơ bản đã được chuẩn bị từ trước.
Đây là một tầm nhìn dài hạn, thay vì chạy theo công nghệ, Thái Lan đã đi trước một bước.
‘Cú hích’ từ giá cả: E20 rẻ hơn hẳn E10
Một bài học quan trọng từ Thái Lan là cách nước này sử dụng giá cả như một công cụ điều tiết hành vi. Chính phủ Thái Lan đã tạo ra một chênh lệch giá rất rõ ràng giữa các loại nhiên liệu.
Hiện E20 được bán rẻ hơn đáng kể so với xăng E10 thông qua các chính sách trợ giá từ Quỹ Dầu mỏ. Mức chênh lệch khoảng 3-4 baht mỗi lít (tương đương khoảng 2.500-3.400 đồng) khiến người dùng gần như không thể cưỡng lại.
Tuy vậy, dù được trợ giá để rẻ hơn E10, E20 vẫn chưa chiếm được vị trí dẫn đầu như kỳ vọng, năm 2019, loại nhiên liệu này chỉ chiếm khoảng 20% tổng lượng xăng tiêu thụ.
Đó cũng là lý do chính phủ Thái Lan phải tiếp tục đẩy mạnh chính sách, với mục tiêu đưa E20 lên thành xăng tiêu chuẩn trong những năm tới.
Sắn và mía: Lợi thế nguyên liệu sẵn có
Một câu hỏi lớn luôn được đặt ra với bất kỳ quốc gia nào muốn phát triển ethanol: lấy đâu ra nguyên liệu mà không ảnh hưởng đến an ninh lương thực?
Với Thái Lan, câu trả lời nằm ở hai loại cây trồng chiến lược: mía (đặc biệt là rỉ đường, phụ phẩm của ngành đường) và sắn. Cả hai đều là những ngành hàng nông nghiệp thế mạnh của Thái Lan, không cạnh tranh trực tiếp với lúa gạo.
Thái Lan hiện có sản lượng sắn khổng lồ. Theo ASEAN Cassava Centre, khoảng 9-10 triệu tấn sản phẩm sắn được xuất khẩu mỗi năm, trị giá 120 tỷ baht (khoảng 96,7 nghìn tỷ đồng).
Từ thập niên 1970, sắn được người dân Thái Lan gọi là "cây vượt nghèo" bởi giá trị đa dụng của nó. Khi nhu cầu nhiên liệu xanh ngày càng cao, cây sắn được coi là nguyên liệu chính cho sản xuất ethanol.
Sắn và mía là hai loại cây trồng sẵn có, giúp Thái Lan tự chủ nguồn nguyên liệu cho ethanol. Ảnh: The Thaiger
Ngoài ra, trong câu chuyện ethanol tại Thái Lan, E85 từng giữ vị trí đặc biệt. Loại xăng pha tới 85% cồn từng được coi là đỉnh cao của nhiên liệu thay thế tại Thái Lan, với các ưu đãi về thuế nhập khẩu xe từ năm 2008 để khuyến khích thị trường.
Trong năm 2008, chính phủ nước này liên tiếp đưa ra các ưu đãi cho xe E85: giảm thuế tiêu thụ đặc biệt từ 30% xuống còn 22-25% tùy dung tích xe, miễn thuế nhập khẩu linh kiện trong 3 năm và giảm mạnh thuế nhiên liệu ethanol gasoline từ hơn 3 baht (khoảng 2.500 đồng)/lít xuống gần 0 để kéo giá bán lẻ xuống thấp.
Tuy nhiên, đầu năm 2026, công ty con bán lẻ xăng dầu của PTT (công ty năng lượng lớn nhất Thái Lan) thông báo ngừng bán E85 tại các trạm xăng của mình từ tháng 2/2026, với lý do Quỹ Dầu mỏ đã chuyển từ mô hình trợ giá sang mô hình thu phí, khiến giá E85 tăng cao hơn E20.
Xăng E85 mỗi ngày chỉ bán được 60.000 lít, trong khi tổng nhu cầu xăng của Thái Lan là 30 triệu lít/ngày.
Một công ty năng lượng lớn khác là Bangchak vẫn tiếp tục bán E85. Dù vậy, điều này cho thấy một thực tế: ethanol tỷ lệ quá cao (85%) có thể không phải là hướng đi bền vững về mặt thương mại, ngay cả tại một quốc gia tiên phong như Thái Lan.
Ngoài ra, một yếu tố quan trọng khiến chiến lược E20 của Thái Lan khả thi là năng lực sản xuất ethanol trong nước. Thái Lan hiện có 28 nhà máy ethanol trên toàn quốc, với tổng công suất thiết kế khoảng 7 triệu lít mỗi ngày.
Nhu cầu tiêu thụ ethanol hiện tại chỉ ở mức khoảng 3,5 triệu lít/ngày, nghĩa là còn dư địa rất lớn để tăng sản lượng mà không cần xây dựng thêm nhà máy mới.
Nếu E20 được đẩy mạnh, nhu cầu ethanol dự kiến sẽ tăng vọt lên khoảng 6,4 triệu lít/ngày, vẫn nằm trong khả năng đáp ứng của hệ thống sản xuất.
Trong khi nhiều quốc gia vẫn đang ở bước khởi đầu với E10, Thái Lan đã chuẩn bị tốt hạ tầng và nhận thức. Việc nâng tỷ lệ ethanol lên cao hơn không còn là câu chuyện "có nên hay không" mà là câu chuyện "khi nào và làm thế nào".
Theo Thailand Energy Ministry website, Bangkok Post
