Tiến sỹ Mỹ nói thẳng: Nhiều đại học đang quá “chiều chuộng” sinh viên

Tôi nhận được câu hỏi làm thế nào có thể tạo ra những “ngôi trường hạnh phúc”. Tôi đã dành 55 năm của cuộc đời mình, trong cương vị là quản lý và giảng dạy tại nhiều trường đại học Mỹ và Úc, để nỗ lực thực hiện điều đó. Bài viết là những chia sẻ và quan sát của tôi về hệ thống giáo dục Mỹ. Không phải tất cả các trường đại học đều giống nhau, nhưng có những xu hướng đáng lo ngại cần được giải quyết.

Một kỹ năng quyết định tương lai của sinh viên

Sinh viên chỉ thực sự hạnh phúc khi được thầy cô phản hồi cụ thể, giúp các em hiểu mình đang ở đâu và cần cải thiện điều gì. Nhiều giảng viên chấm bài, nhận xét bài viết “chưa đạt”, nhưng lại không chỉ rõ sinh viên phải sửa như thế nào.

Với tôi, để giúp sinh viên cải thiện kỹ năng viết, tôi sẽ chỉ ra những điểm chưa đạt và gợi ý cho các em hướng điều chỉnh. Thường tôi sẽ chỉnh sửa một nửa bài và yêu cầu sinh viên theo đó để tự sửa lại nửa còn lại. Sau đó, thầy và trò sẽ cùng nhau trao đổi để có được một sản phẩm vừa ý. Làm như vậy rất tốn thời gian, nhưng đổi lại, sinh viên thực sự học được cách viết, đồng thời tích lũy được những bài viết chất lượng để đưa vào hồ sơ năng lực khi xin việc.

Kỹ năng viết tốt luôn đi cùng tư duy phản biện. Một sinh viên muốn xuất sắc trong bất kỳ lĩnh vực nào - kể cả toán học hay kỹ thuật - đều cần cả hai kỹ năng này. Điều đáng tiếc là nhiều sinh viên vẫn thiếu chúng ngay cả sau khi tốt nghiệp, mà một khi đã ra trường, việc rèn luyện trở nên khó khăn hơn rất nhiều, thậm chí là không thể.

Khi làm việc và tiếp xúc với các trường đại học, tôi luôn đề xuất tổ chức các lớp ngắn hạn chuyên sâu về kỹ năng viết và tư duy phản biện cho sinh viên trước khi bước vào chương trình học chính thức. Điều này nên được nhấn mạnh trong mọi chuyên ngành.

Tuy nhiên, một vấn đề tồn tại là không ít giảng viên cũng chưa có kỹ năng viết tốt hoặc chưa được đào tạo để hướng dẫn sinh viên viết học thuật. Vì vậy, các trường cần tổ chức thường xuyên các chương trình nâng cao năng lực viết cho giảng viên. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giảng dạy mà còn nâng cao chất lượng nghiên cứu và khả năng công bố khoa học.

Trong suốt quá trình làm việc của mình, tôi nhận thấy sinh viên và giảng viên đều đánh giá kỹ năng viết và tư duy phản biện là những điều giá trị nhất họ học được ở đại học. Viết tốt phản ánh tư duy tốt. Trong môi trường học thuật hay nghề nghiệp, kỹ năng viết yếu luôn là một bất lợi lớn. Về lâu dài, chính năng lực viết và phản biện sẽ giúp một trường đại học nâng cao vị thế và danh tiếng.

Đa dạng không có nghĩa là hạ thấp tiêu chuẩn

Sinh viên sẽ học được nhiều hơn khi được học tập trong một môi trường khuyến khích sự đa dạng. Nếu chỉ tiếp xúc với những người có cùng hoàn cảnh và góc nhìn, các em sẽ khó phát triển khả năng thích nghi và tư duy rộng mở.

Tuy nhiên, sự đa dạng không nên chỉ được hiểu là lựa chọn sinh viên dựa trên chủng tộc, giới tính hay sắc tộc, mà quan trọng hơn là sự đa dạng về quan điểm, trải nghiệm và năng lực. Ví dụ, việc tuyển sinh chỉ dựa vào việc các em là người thiểu số mà không dựa trên năng lực sẽ không mang lại lợi ích cho trường đại học hoặc nhà tuyển dụng nếu vì nguyên nhân đó mà các em không cạnh tranh được trong lớp học hoặc trong công việc.

Nhiều trường đại học tổ chức các lớp bổ trợ cho sinh viên có nền tảng yếu. Nhưng cũng có nơi đưa các em vào thẳng chương trình chính quy, buộc giảng viên phải hạ tiêu chuẩn chung của cả lớp.

Theo tôi, nên có các chương trình hỗ trợ học sinh từ sớm, ngay từ bậc trung học, đặc biệt là những nhóm “yếu thế” hơn. Các khóa học dự bị đại học cũng là một giải pháp tốt. Chúng vừa giúp học sinh chuẩn bị năng lực cần thiết, vừa mở rộng cơ hội tiếp cận đại học mà không làm giảm tiêu chuẩn đào tạo.

Quan trọng hơn cả, mọi sinh viên phải cảm thấy mình được đối xử công bằng. Một trường đại học khó có thể trở thành môi trường hạnh phúc nếu sinh viên giỏi cảm thấy chưa phát huy được hết tiềm năng, còn sinh viên yếu lại thấy xấu hổ vì bị ưu ái quá mức.

Nếu tất cả sinh viên đều nhận điểm “A”, việc đánh giá sẽ mất ý nghĩa. Nhà tuyển dụng cũng sẽ không thể nhận ra ai là người thực sự xuất sắc. Cuối cùng, chính những sinh viên chăm chỉ và có năng lực sẽ chịu thiệt thòi.

Bài giảng cũ kỹ không thể tạo ra sinh viên hạnh phúc

Một trường đại học hạnh phúc phải là nơi sinh viên tự tin rằng, họ được chuẩn bị đầy đủ về kiến thức, kỹ năng và năng lực để sẵn sàng bước vào thị trường lao động.

Tuy nhiên, ở nhiều trường, giảng viên làm việc tương đối độc lập nên chương trình học dễ xảy ra tình trạng trùng lặp nội dung, bỏ sót kiến thức quan trọng hoặc sử dụng tài liệu lỗi thời. Tôi biếy có những sinh viên phàn nàn rằng một số giảng viên lớn tuổi vẫn giảng dạy bằng giáo trình cũ trong khi ngành học đã thay đổi rất nhiều.

Để khắc phục điều này, các giảng viên cần hợp tác chặt chẽ hơn thông qua các hoạt động đánh giá đồng đẳng định kỳ nhằm cập nhật chương trình giảng dạy theo trình độ tiên tiến nhất. Các trường cũng nên mời chuyên gia bên ngoài đánh giá độc lập và tham khảo ý kiến từ các doanh nghiệp tuyển dụng.

Sinh viên chỉ hạnh phúc nếu biết rằng tiếng nói của mình được lắng nghe

Trên thực tế, sinh viên và giảng viên thường ngại góp ý hoặc phản biện về chương trình đào tạo. Vì vậy, có những thiếu sót kéo dài trong khi các ý tưởng cải tiến không được thực hiện.

Phần lớn các trường đại học đều có khảo sát ẩn danh dành cho sinh viên, cựu sinh viên và người học sau tốt nghiệp. Những khảo sát này giúp nhà trường nhận diện vấn đề, tiếp nhận đề xuất đổi mới và đánh giá liệu sinh viên có thực sự học được những điều cần thiết để tìm việc làm hay không.

Nhưng một hạn chế phổ biến là sau khi thu thập ý kiến, nhiều trường lại không thông báo cho sinh viên và giảng viên biết các vấn đề đã được xử lý như thế nào. Sinh viên chỉ thực sự hài lòng khi họ thấy tiếng nói của mình được lắng nghe và tạo ra thay đổi.

Đại học nên công khai tỷ lệ thất nghiệp, mức lương… của sinh viên tốt nghiệp

Các trường đại học phải chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo của mình. Theo tôi, mỗi trường cần theo dõi tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên ngành, mức thu nhập sau tốt nghiệp và tỷ lệ thất nghiệp của từng khóa.

Các trường cần minh bạch báo cáo về việc làm, thu nhập và tỷ lệ thất nghiệp của các khóa sinh viên đã tốt nghiệp, giúp sinh viên tương lai có cơ sở để quyết định theo đuổi ngành học hoặc lựa chọn trường học. Báo cáo này cũng giúp các trường đại học chấm dứt các chương trình đào tạo kém hiệu quả.

Bên cạnh đó, các trường cần đánh giá thường xuyên năng lực giảng dạy, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng của giảng viên.

Đối với giảng viên thiên về nghiên cứu, việc khen thưởng nên dựa trên công bố khoa học, nguồn tài trợ nghiên cứu và đóng góp học thuật. Với giảng viên tập trung vào giảng dạy, tiêu chí nên là kết quả học tập của sinh viên, giải thưởng chuyên môn và khả năng hỗ trợ sinh viên tìm việc làm. Lý tưởng nhất là một giảng viên có thể làm tốt cả hai vai trò.

Nghiên cứu khoa học: Cơ hội nào cho sinh viên?

Năng suất nghiên cứu khoa học ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong tuyển dụng, thăng tiến và bậc lương giảng viên. Chất lượng nghiên cứu cũng ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của chương trình đào tạo và nhà trường.

Nhiều sinh viên muốn tham gia nghiên cứu cùng giảng viên vì đây là cơ hội quý giá để tích lũy trải nghiệm thực tế ngoài lớp học. Tuy nhiên, cơ hội này không nhiều.

Một thực tế đáng lo ngại là nhiều giảng viên không làm nghiên cứu hoặc không tạo điều kiện cho sinh viên tham gia. Nghiêm trọng hơn, có nơi còn tồn tại các hành vi vi phạm liêm chính học thuật như đạo văn, nguỵ tạo dữ liệu hay mua bán quyền tác giả.

Những điều đó gửi đến sinh viên những thông điệp sai lệch về giá trị học thuật. Vì vậy, các trường đại học cần giám sát chặt chẽ hoạt động nghiên cứu để bảo đảm cả chất lượng lẫn chuẩn mực đạo đức.

Sai lầm lớn của nhiều đại học: Coi sinh viên là “khách hàng”

Khi tôi còn là sinh viên ở Mỹ cách đây nhiều, trường đại học xem sinh viên như những “tân binh”: phải tuân thủ kỷ luật và tập trung học tập. Nhưng về sau, khi giảng dạy và quản lý tại nhiều trường đại học, tôi đã chứng kiến một thực tế đáng buồn: nhiều trường bắt đầu coi sinh viên là “khách hàng”. Vì sinh viên trả học phí, nhà trường muốn làm hài lòng các em bằng nhiều cách: nâng điểm số, giảm yêu cầu học thuật, nới lỏng tiêu chuẩn tuyển sinh...

Nhiều trường đại học đã đi quá xa trong việc chiều chuộng sinh viên, rồi sau đó hối tiếc về những hậu quả không lường trước của việc để sinh viên “quá hạnh phúc”. Một nguyên tắc vàng: hãy mang lại cho sinh viên những gì họ cần, chứ không phải những gì họ muốn.

Việc các trường đại học và xã hội cần không chỉ là giúp sinh viên coi trọng việc học mà còn đảm bảo các em tận dụng tốt nhất thời gian ở trường đại học để phát huy tối đa tiềm năng của mình và đạt được những tiêu chuẩn cao nhất.

Danh tiếng của trường học - Niềm hạnh phúc tột cùng của sinh viên

Nhiều trường đánh giá “hạnh phúc sinh viên” thông qua trải nghiệm học đường, đời sống câu lạc bộ hay các hoạt động vui chơi. Nhưng điều thường bị bỏ quên là danh tiếng của chương trình đào tạo và của chính trường đại học.

Một sinh viên có thể cảm thấy vui vẻ trong những năm học đại học. Nhưng nếu tốt nghiệp mà thiếu kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để tìm việc hoặc học lên cao hơn, cảm giác hạnh phúc ấy sẽ nhanh chóng biến mất. Họ sẽ nhận ra mình đã lãng phí 4 năm cuộc đời, tạo ra gánh nặng nợ nần cho gia đình và đối mặt với một tương lai thất bại.

Những trường đại học chạy theo sự dễ dãi cuối cùng cũng sẽ đánh mất uy tín. Ở góc độ tiêu cực, những trường học như vậy có thể bị coi là những "lò sản xuất bằng cấp", những "chốn ăn chơi" hoặc tệ hơn nữa. Ở Mỹ, có những trang web xếp hạng một số trường đại học là những "lò sản xuất bằng cấp" hoặc "trường học ăn chơi" hàng đầu, khiến uy tín của các trường này trở nên đáng ngờ.

Trong nhiều cuộc khảo sát với sinh viên, tôi nhận thấy nhiều em theo đuổi đại học không chỉ vì lợi ích cá nhân, mà còn vì mong muốn đóng góp cho sự phát triển của đất nước và mang lại niềm tự hào và hạnh phúc cho gia đình.

Đặc biệt tại các trường công lập, sinh viên và giảng viên còn có trách nhiệm sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội và tiền thuế của người dân - những người đã hy sinh rất nhiều để hỗ trợ giáo dục.

Một “đại học hạnh phúc” là mục tiêu đáng quý, nhưng điều đó phải đi cùng với sứ mệnh cốt lõi của giáo dục đại học: đào tạo ra những con người có năng lực, có trách nhiệm và có khả năng đóng góp cho xã hội.