'Hacker' học sinh N.H.A. (ở giữa) cùng người giám hộ làm việc với cơ quan Công an tỉnh Lâm Đồng - Ảnh: M.V
Cậu học trò N.H.A. (lớp 10) ngồi thu mình bên mẹ. Em vừa trải qua chuyến xe dài từ Nghệ An đến Gia Nghĩa (khu vực Đắk Nông, tỉnh Lâm Đồng) để làm thủ tục cho vụ án mà mình là bị can: xâm nhập hệ thống mạng của Bộ Y tế.
Căn phòng làm việc của Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Lâm Đồng hôm ấy trầm hẳn. N.H.A., người đã xâm nhập máy chủ của Bộ Y tế, ngồi rụt rè, hai bàn tay đan vào nhau. Khi một cán bộ điều tra hỏi khẽ, em cúi đầu, trả lời lí nhí: "Dạ con nhận ra sai rồi chú ơi".
Bất ngờ manh mối cuối cùng
Thoạt nhìn, ít ai hình dung cậu học trò có khuôn mặt sáng sủa ấy lại là bị can trong một vụ án sử dụng công nghệ cao nghiêm trọng.
Giữa tháng 6-2026, Công an tỉnh Lâm Đồng đã khởi tố N.H.A. (16 tuổi, trú tại Nghệ An) về hai hành vi "đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông" và "xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác", theo Điều 288 và Điều 289 Bộ luật Hình sự.
Nam sinh này tự tìm hiểu, viết các thuật toán lập trình rồi lợi dụng lỗ hổng bảo mật để xâm nhập Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia do Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế trực tiếp quản lý, sau đó chiếm dụng dữ liệu.
Theo cơ quan điều tra, thời gian qua dư luận xã hội phản ánh tình trạng lộ lọt thông tin cá nhân diễn biến rất phức tạp. Gần như ai cũng từng nhận cuộc gọi lừa đảo, mà nội dung cho thấy nhiều loại thông tin đã bị lộ, từ biển số xe, dữ liệu tiêm chủng, thông tin sức khỏe đến số căn cước.
Có người vừa đi tiêm chủng hai ngày trước thì đã có người nắm rất chi tiết. Dữ liệu không chỉ lộ một lần, mà còn được cập nhật liên tục.
Từ những manh mối trên không gian mạng, lực lượng công an khoanh vùng những người rao bán dữ liệu với số lượng lớn, rồi lần ra nguồn phát tán xuất phát từ trang thông tin tiêm chủng. Khoảng 20 triệu dữ liệu đã bị lấy đi và bị lợi dụng cho các hành vi lừa đảo.
Những người liên quan đều có học thức, ẩn danh rất kỹ. Lực lượng chức năng phải trinh sát suốt sáu tháng, cả trên mạng lẫn ngoài đời mới lần được đến người cầm đầu.
Khi manh mối cuối cùng hiện ra, không ít cán bộ lặng đi: nghi phạm là một nam sinh THPT, hoàn cảnh gia đình khó khăn, mê tin học và từng đoạt nhiều giải thưởng.
"Cháu N.H.A. có hành vi phạm tội nghiêm trọng khi dùng kỹ năng lập trình của mình tấn công vào hệ thống mạng của Bộ Y tế, chiếm dụng trái phép dữ liệu tiêm chủng. Công nhận cháu giỏi, nhưng dùng kỹ năng không đúng chỗ", đại úy Nguyễn Viết Hiển, Phó đội trưởng Đội phòng ngừa, điều tra tội phạm xâm phạm sở hữu (Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Lâm Đồng), chia sẻ.
May mắn, vụ án được phá kịp thời nên thiệt hại chưa lan rộng.
Bán dữ liệu trái phép để mở sổ tiết kiệm
N.H.A. tìm đến lập trình và các diễn đàn bảo mật từ khi mới 10 tuổi. Say mê tự học, em đoạt nhiều giải công nghệ thông tin. Trong các nhóm về bảo mật, theo cán bộ điều tra, em là người có "tiếng nói" và biết dẫn dắt.
Ở trường, N.H.A. học giỏi, đá bóng cũng có tiếng. Những ngày đầu tháng 6-2026, khi tổ công tác về Nghệ An làm thủ tục khởi tố, cô giáo chủ nhiệm chạy theo xin cho học trò. Cô vẫn không tin em phạm tội nghiêm trọng: "Em ấy học giỏi lắm".
Được hỏi đã dùng số tiền bán dữ liệu vào việc gì, N.H.A. đáp: "Cháu mở sổ tiết kiệm để sau này có việc cần thì dùng. Cháu muốn giúp ông bà làm nhà, giúp mẹ sớm về sống cùng cháu".
Câu trả lời khiến người lớn trong phòng chùng lại. Bố mẹ của N.H.A. ly hôn đã lâu. Mẹ em, chị V.T.O., đi xuất khẩu lao động ở Malaysia, gửi con cho ông bà.
"Ông bà quản cháu kỹ, đi học về chỉ cho đi đá bóng. Nhà có máy tính, cháu lên mạng nhưng không xem gì linh tinh, chỉ học lập trình nên ông bà yên tâm. Ai ngờ những lúc một mình, cháu lại sa vào chuyện xấu", chị nói, giọng nhỏ dần.
Từ khi N.H.A. bị khởi tố, ông bà của nam sinh này đau yếu hơn trước vì không chịu được điều tiếng dị nghị.
Trước khi rời trụ sở cơ quan điều tra, chúng tôi hỏi em dự tính gì khi mọi chuyện qua đi. Ánh mắt cậu học trò sáng lên: "Em vẫn muốn theo ngành bảo mật, sẽ là hacker mũ trắng uy tín như các anh đi trước đã làm được". Rồi em lại cúi xuống: "Em sai rồi. Em chỉ sợ sau này mọi người xa lánh, không còn được học như trước".
Người mẹ ngồi cạnh, mắt đỏ hoe: "Cháu ước ao vào Học viện Kỹ thuật mật mã. Tôi tính hè này đưa cháu đi thăm trường. Chưa chi thì đã xảy ra cớ sự".
N.H.A. vẫn được đến trường trong năm học mới
Trung tá Võ Trung Kiên, Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Lâm Đồng, cho biết: "Điều đọng lại ở những cán bộ điều tra không phải là một bản án, mà là một cậu bé đứng trước ngã rẽ. Do đó, liên ngành đã thảo luận để áp dụng các quy định của Luật Tư pháp đối người chưa thành niên.
N.H.A. được tại ngoại kể từ khi có quyết định khởi tố, chỉ vào Lâm Đồng khi cần làm thủ tục. Các cơ quan tố tụng đang tiến hành các thủ tục liên quan đến vụ án để cháu N.H.A. vẫn được đến trường, được tiếp tục phát triển các kỹ năng bảo mật theo hướng có ích cho xã hội, cộng đồng".
