Venezuela là quốc gia sở hữu một trong những trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, việc biến “kho báu” dưới lòng đất thành nguồn thu thực tế lại phụ thuộc rất lớn vào việc dầu thô Venezuela có thể xuất khẩu sang đâu, trong bối cảnh nước này liên tục đối mặt với trừng phạt và bất ổn chính trị.
Những diễn biến mới liên quan đến Tổng thống Nicolás Maduro – người được cho là đã bị lực lượng Mỹ bắt giữ – đang làm dấy lên dự báo về những thay đổi sâu sắc đối với ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela. Trước khi các kịch bản mới hình thành, bức tranh xuất khẩu dầu thô của Venezuela trong những năm gần đây cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn vào một số ít thị trường chủ chốt.
Theo dữ liệu năm 2023 từ Vortexa, được tổng hợp qua Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), Venezuela đã xuất khẩu tổng cộng 211,6 triệu thùng dầu thô. Đáng chú ý, hơn 90% lượng dầu này được tiêu thụ bởi chỉ hai quốc gia: Trung Quốc và Mỹ.
Trong đó, Trung Quốc là điểm đến lớn nhất của dầu thô Venezuela, nhập khẩu khoảng 144 triệu thùng trong năm 2023, chiếm tới 68% tổng lượng xuất khẩu dầu thô của quốc gia Nam Mỹ này. Mỹ đứng thứ hai với 48,5 triệu thùng, tương đương khoảng 23% tổng kim ngạch xuất khẩu dầu thô của Venezuela trong năm.
Ngoài hai thị trường trên, một số quốc gia khác cũng nhập khẩu dầu từ Venezuela nhưng với quy mô nhỏ hơn đáng kể. Tây Ban Nha mua khoảng 8,5 triệu thùng, trong khi Cuba nhập khẩu 7,6 triệu thùng trong năm 2023. Các thị trường còn lại chỉ chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn trong cơ cấu xuất khẩu.
Mối quan hệ dầu mỏ giữa Venezuela và Trung Quốc có nền tảng đặc biệt, hình thành rõ nét sau khi Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt đối với công ty dầu khí quốc doanh PDVSA vào tháng 1/2019. Các biện pháp này đã cắt Venezuela khỏi hệ thống tài chính Mỹ và hạn chế nghiêm trọng khả năng giao dịch dầu mỏ bằng tiền mặt.
Trong bối cảnh đó, Venezuela buộc phải chuyển phần lớn hoạt động xuất khẩu sang hình thức “đổi dầu lấy khoản vay”. Trung Quốc trở thành đối tác trung tâm của mô hình này, đã cho Venezuela vay gần 50 tỷ USD trong hơn một thập kỷ qua, hiện còn khoảng 10–12 tỷ USD chưa hoàn trả. Thay vì thanh toán bằng tiền mặt, Venezuela trả nợ cho Trung Quốc bằng các lô hàng dầu thô.
Dù dầu thô của Venezuela chủ yếu là dầu nặng và siêu nặng – loại khó tinh chế, cho ra ít sản phẩm giá trị cao như xăng và dầu diesel – nhưng điều này lại phù hợp với nhu cầu của Trung Quốc. Quá trình tinh chế dầu nặng tạo ra lượng lớn nhựa đường, nguyên liệu phục vụ các dự án hạ tầng quy mô lớn mà Trung Quốc đang triển khai trong nước. Nhờ đó, dầu Venezuela trở thành nguồn cung giá rẻ, đáp ứng đúng cấu trúc nhu cầu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Tuy nhiên, bức tranh này có thể thay đổi nếu Mỹ gia tăng ảnh hưởng hoặc kiểm soát sâu hơn ngành dầu mỏ Venezuela trong thời gian tới. Khi đó, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ phải tìm kiếm các nguồn dầu thay thế, từ những đối tác quen thuộc như Nga và Iran, hoặc từ Canada – quốc gia cũng sản xuất các loại dầu thô siêu nặng tương tự Venezuela.
“Khi cộng dầu mỏ của Venezuela và Mỹ lại, chúng ta sẽ kiểm soát 55% nguồn dầu của thế giới”, ông Donald Trump tuyên bố.
Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu tiếp tục biến động, câu hỏi không chỉ nằm ở trữ lượng dầu mỏ mà Venezuela sở hữu, mà còn ở việc quốc gia này có thể duy trì và tái cấu trúc các thị trường xuất khẩu chủ lực như thế nào để biến tiềm năng thành nguồn thu bền vững.
