Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/3 cho biết Iran đã cho phép 10 tàu chở dầu đi qua Eo biển Hormuz, mô tả động thái này là một “món quà” và là tín hiệu tích cực trong các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa hai bên.
Phát biểu trong cuộc họp nội các, ông Trump lần đầu làm rõ tuyên bố trước đó về việc Iran “tặng một món quà” liên quan đến dầu khí – điều từng khiến thị trường và giới quan sát đặt nhiều câu hỏi. Theo ông, phía Iran đã chủ động cho phép một số tàu dầu được lưu thông như một cách thể hiện thiện chí.
“Họ nói: để chứng minh rằng họ nghiêm túc và đang hiện diện, họ sẽ cho chúng tôi nhận 8 tàu chở dầu và chúng sẽ cập bến vào ngày mai”, ông Trump kể lại, ám chỉ thông điệp từ Tehran. Ông cho biết sau đó Iran tiếp tục bổ sung thêm hai tàu nữa, nâng tổng số lên 10 tàu được phép đi qua tuyến vận tải chiến lược này.
Dù vậy, các thông tin chi tiết liên quan vẫn còn hạn chế. Nhà Trắng chưa xác nhận cụ thể danh tính các tàu, loại hàng hóa chuyên chở hay lịch trình vận chuyển tiếp theo. Ông Trump chỉ cho biết các tàu này mang cờ nước ngoài, có thể bao gồm Pakistan, và nhấn mạnh đây là một cử chỉ thiện chí từ phía Iran trong bối cảnh hai bên đang tìm cách hạ nhiệt căng thẳng.
Diễn biến trên được xem là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy Iran đang có động thái nới lỏng một phần kiểm soát tại eo biển Hormuz – điểm nghẽn năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Trong nhiều tuần qua, hoạt động vận chuyển qua khu vực này bị hạn chế nghiêm trọng khi Iran kiểm soát chặt chẽ lưu thông và chỉ cho phép một số chuyến hàng nhất định đi qua.
Eo biển Hormuz hiện là tuyến vận tải huyết mạch, nơi trung chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 1/4 lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Việc gián đoạn tại đây đã tạo ra áp lực lớn lên thị trường năng lượng, đẩy giá dầu tăng mạnh trong thời gian qua.
Tuy nhiên, việc cho phép 10 tàu dầu đi qua vẫn chưa đủ để giải quyết tình trạng tắc nghẽn nguồn cung. Thị trường ghi nhận sự chênh lệch đáng kể giữa giao dịch trên giấy tờ và nguồn cung thực tế, khi giá dầu Brent vẫn duy trì quanh mức cao, trong khi khối lượng dầu thực sự được vận chuyển ra thị trường còn hạn chế.
Giới quan sát cho rằng động thái mới của Iran cho thấy nước này đang lựa chọn cách tiếp cận “điều tiết có kiểm soát”, thay vì mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz. Cách làm này giúp Tehran duy trì sức ép lên thị trường toàn cầu, đồng thời vẫn tạo đủ dư địa để các cuộc đàm phán ngoại giao tiếp tục diễn ra.
Bản thân ông Trump cũng thừa nhận rằng rủi ro từ việc Iran có thể tiếp tục siết chặt hoặc tái áp đặt phong tỏa eo biển Hormuz vẫn là một thách thức lớn chưa được giải quyết. Ngoài ra, nguy cơ các tàu thương mại bị nhắm mục tiêu khi đi qua khu vực này vẫn hiện hữu.
Trong bối cảnh đó, động thái cho phép 10 tàu dầu lưu thông được xem là bước đi mang tính biểu tượng, nhằm phát tín hiệu thiện chí hơn là thay đổi cục diện thị trường. Dù vậy, đây vẫn là một khởi đầu đáng chú ý, cho thấy khả năng các bên đang tiến gần hơn tới một giải pháp ngoại giao nhằm giảm căng thẳng tại một trong những điểm nóng năng lượng quan trọng nhất thế giới.
