Ảnh minh họa
Theo định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực quan trọng. Trong bối cảnh đó, GS. Trần Văn Thọ - Giáo sư danh dự Đại học Waseda, Tokyo, Nhật Bản cho biết, doanh nghiệp Nhà nước nên cùng với doanh nghiệp tư nhân đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chẳng hạn nhà nước lập các dự án nghiên cứu hỗn hợp với sự tham gia của các doanh nghiệp lớn.
Các doanh nghiệp tham gia có thể dùng kết quả nghiên cứu từ các dự án này để triển khai nghiên cứu ứng dụng và bắt đầu các khởi nghiệp mới. Chính phủ có thể lập hẳn một viện nghiên cứu cho mục đích nầy và đây sẽ trở thành vườn ươm cho đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, nhà nước nên có chính sách ưu đãi về thuế để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu và triển khai (R&D).
Hiện nay, tỉ lệ của chi tiêu R&D trên GDP của Việt Nam rất thấp (nhỏ hơn 0,7%). Hàn Quốc vào đầu thập niên 1980 tức là ở giai đoạn thu nhập trung bình cao như Việt Nam hiện nay, tỉ lệ này đã hơn 1% và lên tới 2% vào năm 1990. Cùng giai đoạn thu nhập trung bình cao, ở Trung Quốc vào năm 2012, tỷ lệ R&D/GDP đã vượt 2%.
“Việt Nam cũng đặt mục tiêu tỷ lệ R&D/GDP lên 2% vào năm 2030. Đó là một kế hoạch cần thiết nhưng là một thách thức lớn khi tỉ lệ ấy hiện nay rất thấp và chỉ còn 5 năm nữa. Để đạt mục tiêu này cần phát huy vai trò của doanh nghiệp tư nhân. Thực tế, hiện nay doanh nghiệp tư nhân mới chiếm khoảng 44% tổng chi tiêu R&D. Tại Hàn Quốc cho đến đầu thập niên 1970 nhà nước đóng vai trò chủ đạo nhưng dần dần tỷ trọng chuyển sang doanh nghiệp tư nhân và đến năm 1985 doanh nghiệp tư nhân chiếm tới 80% tổng chi tiêu R&D”, GS. Trần Văn Thọ nhấn mạnh.
Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 chủ đề “Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” diễn ra vào 25/3, PGS.TS Vũ Sỹ Cường, Học viện Tài chính cho biết, chính sách khuyến khích nguồn lực tài chính cho nghiên cứu và phát triển (R&D) không phải là điều mới ở Việt Nam, từ Nghị định 35-HĐBT ngày 28/1/1992 đã yêu cầu tăng cường huy động nguồn tài chính cho khoa học công nghệ.
Thực tế thời gian qua, tổng nguồn vốn đầu tư cho R&D tăng qua các năm, tuy nhiên Việt Nam đang chi tiêu quá ít cho R&D, PGS.TS Vũ Sỹ Cường nhấn mạnh. Từ năm 2015 đến những năm gần đây cho thấy đầu tư cho R&D ở Việt Nam thường đạt khoảng hơn 0,4 - 0,5% GDP, chỉ bằng 1/4 so với mục tiêu đặt ra (2%). Trong khi đó, mức chi cho R&D của thế giới năm 2021 là 2,62% GDP, gấp hơn 5 lần Việt Nam.
Từ đó, GS.TS Vũ Sỹ Cường khuyến nghị, cần thúc đẩy chi cho R&D thông qua đơn giản hóa, cụ thể hoá các chính sách chi của khu vực công và các chính sách hỗ trợ của khu vực doanh nghiệp. Cùng với đó, Việt Nam cần cải cách cơ chế quản lý các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp, triển khai cơ chế nhằm đồng tài trợ R&D cho doanh nghiệp; nghiên cứu thử nghiệm cơ chế đặt hàng hoặc mua sản phẩm đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp; xây dựng chính sách cụ thể hợp tác R&D giữa khu vực công và tư, cả về nhân lực và tài lực.
