Trường THCS Nguyễn Hiền (phường Nam Nha Trang, Khánh Hòa) sau sắp xếp có tên Trường THCS Nam Nha Trang - Ảnh: NGUYỄN HOÀNG
Ngày 8-4, Chính phủ ban hành Nghị quyết 105, có phần định hướng sắp xếp lại trường học công lập. Ngày 10-7, văn bản 777/TTg-TCCV ấn định mô hình: một trường chính với các phân hiệu, điểm trường, dùng chung một bộ máy hành chính, hạn xong trước 30-8.
Ngày 27-8, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố kết quả dự kiến: cả nước giảm từ 37.515 xuống 18.575 cơ sở giáo dục, giảm 32.625 hiệu trưởng và hiệu phó, 11.041 nhân viên.
Đưa một hiệu phó trở lại đứng lớp là thu về mười mấy tiết mỗi tuần
Các báo chạy tít "giảm hơn 61.000 giáo viên". Nhiều phụ huynh đọc xong tưởng 6 vạn thầy cô sắp mất việc, thực tế không ai đang dạy bị cắt giảm cả.
Đọc kỹ báo cáo sẽ thấy 104.516 không phải chỉ tiêu tuyển dụng dự kiến. Ngày 23-7, lãnh đạo Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục cho biết cả nước "còn thiếu 104.516 giáo viên các cấp học mầm non, phổ thông so với định mức". Vậy con số ấy hạ xuống 43.267 sau sắp xếp nghĩa là bước vào năm học mới, cả nước vẫn thiếu hơn 43.000 giáo viên.
Phần sắp xếp đã làm được là có thật và đáng ghi nhận. Nó không đụng đến lớp học. Ở một phường của Hà Nội, 17 trường gộp thành 7, cán bộ quản lý từ 46 còn 24, nhưng theo phương án được duyệt, "học sinh tiếp tục học tập tại các cơ sở hiện nay, không làm gián đoạn hoạt động chuyên môn".
Cùng số lớp, cùng số học sinh, cùng số tiết phải dạy mỗi tuần. Chỉ có bộ máy quản lý là mỏng đi thấy rõ.
Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT quy định hiệu trưởng chỉ phải dạy 2 tiết mỗi tuần, phó hiệu trưởng 4 tiết, trong khi định mức của một giáo viên trung học cơ sở là 19 tiết, tiểu học 23 tiết. Đưa một hiệu phó trở lại đứng lớp là thu về mười mấy tiết mỗi tuần.
Chính thông tư ấy còn cho phép trong trường nhiều cấp học, mỗi tiết dạy ở cấp khác được tính bằng một tiết định mức, nghĩa là giáo viên dùng chung được giữa hai cấp. Với tôi, đây là một phương án tổ chức giảng dạy hiệu quả và là việc lẽ ra phải làm từ lâu.
Có điều phép cộng nào cũng có trần. Cộng hết 32.625 người, cộng hết dư địa dạy chéo cấp, vẫn còn 43.267 chỗ trống. Và tôi cho rằng phần còn lại này khó hơn phần vừa làm xong, vì nó không nằm trong tay người ký quyết định sáp nhập.
Cũng trong báo cáo ngày 27-8, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết cả nước còn 44.770 chỉ tiêu biên chế đã giao mà chưa tuyển được người. Tiền đã có, chỗ làm đã có. Thầy cô giáo thì không.
Bớt đi một "con dấu" không xây thêm được phòng học nào
Tại TP.HCM, kỳ tuyển dụng cho năm học 2025 - 2026 cần 197 giáo viên công nghệ bậc trung học cơ sở, tuyển được 32, đạt 16%. Tin học và công nghệ bậc tiểu học cần 192, tuyển được 95. Nơi không tuyển được thì phân công giáo viên khoa học tự nhiên dạy thay.
Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM giải thích rất cụ thể: một trường đại học tại chỗ nhiều năm không tuyển sinh nổi ngành sư phạm công nghệ vì không có thí sinh dự tuyển, còn trường sư phạm còn lại mỗi năm chỉ 50 chỉ tiêu cho ngành này.
Gộp 2 trường phổ thông thành 1 không sinh ra được 1 sinh viên sư phạm công nghệ nào. Chỗ nghẽn nằm ở giảng đường đại học và nó không thể giải quyết ngay trong một mùa hè bởi một khóa sư phạm mất 4 năm.
Chuyện phòng ốc còn khó hơn. Vì học sinh không đi đâu cả, nhu cầu vật chất giữ nguyên. Bộ cho biết cả nước còn thiếu 45.691 phòng học, 27.084 phòng học chức năng, còn 6.477 phòng đang phải học nhờ, học mượn và chỉ 50,6% đạt chuẩn thiết bị dạy học tối thiểu. Bớt đi một "con dấu" không xây thêm được phòng học nào.
Sức ép mà các cơ quan quản lý phải chịu là sức ép thật. Một hệ thống 37.515 đầu mối, mỗi đầu mối một bộ khung quản lý, một tài khoản, một bộ báo cáo, tốn ngân sách và giữ hàng vạn nhà giáo có nghề ở bàn giấy. Kéo được nửa số đầu mối ấy xuống trong vài tháng là việc khó.
Còn một mốc thời gian nữa chưa tới: Bản báo cáo kết quả gửi Chính phủ trước ngày 6-9. Nếu nó chỉ nhắc lại 18.575 và 32.625 thì mọi việc dừng ở đó. Nếu nó tách 43.267 giáo viên còn thiếu theo môn học và theo tỉnh, ta biết được chỗ nào thiếu chỉ tiêu, chỗ nào có chỉ tiêu mà cạn nguồn tuyển. Hai loại thiếu ấy đòi hai loại thuốc khác nhau.
Với những môn đã cạn nguồn, thẩm quyền để xoay xở đã nằm sẵn trong tay ngành giáo dục từ ngày 1-1-2026, khi Luật Nhà giáo có hiệu lực và việc tuyển dụng chuyển về cho ngành: mở đường tuyển người có chuyên môn gần rồi bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, đặt hàng các trường sư phạm đào tạo đúng môn đang trống.
Có địa phương đã đề nghị Bộ nghiên cứu một cơ chế riêng cho các môn khó tuyển. Và 45.691 phòng học kia cần một lộ trình có mốc năm, đồng thời có nguồn tiền.
61.000 giáo viên trên định mức không phải dùng tới là một khoản tiết kiệm có thật. Nhưng bên cạnh đó, chúng ta vẫn còn thiếu 43.267 thầy cô và đó mới là con số quyết định năm học này ra sao.
