9,3 triệu người đướng trước “lằn ranh bị xoá sổ”
Một nghịch lý đang dần lộ rõ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) là chính những nơi tạo ra công nghệ mạnh mẽ nhất lại là nơi chịu rủi ro mất việc cao nhất.
Theo báo cáo từ nhóm Digital Planet (Trường Quản lý Fletcher, Đại học Tufts), khoảng 9,3 triệu việc làm tại Mỹ có thể bị AI thay thế trong vòng 2-5 năm tới. Nếu tốc độ ứng dụng AI tăng nhanh hơn dự kiến, con số này thậm chí có thể lên tới 19,5 triệu việc làm.
Ảnh minh hoạ
Không chỉ là câu chuyện số lượng, tác động kinh tế đi kèm cũng rất lớn. Tổng thu nhập bị ảnh hưởng mỗi năm ước tính dao động từ 200 tỷ đến 1.500 tỷ USD, trung bình khoảng 757 tỷ USD tương đương quy mô nền kinh tế của một quốc gia.
Đáng chú ý, báo cáo chỉ ra một mối quan hệ gần như trực tiếp giữa tự động hóa và thất nghiệp là
cứ mỗi 1% tăng trong tự động hóa, số việc làm giảm khoảng 0,75%.
Điều này cho thấy hiệu quả mà AI mang lại không được “chuyển hóa” thành tăng trưởng việc làm như kỳ vọng, mà phần lớn đi kèm với việc cắt giảm nhân sự. Nói cách khác, mỗi bước tiến về năng suất có thể đồng nghĩa với việc ít người được giữ lại hơn.
Các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất lại chính là những “cái nôi” của công nghệ. Tại khu vực San Jose (trung tâm Thung lũng Silicon) gần 10% việc làm có nguy cơ, Washington D.C. có thể giảm 11,3% và Massachusetts, Virginia cũng thuộc nhóm rủi ro cao
Ngay cả các “thành phố đại học” – nơi tập trung lực lượng lao động chất lượng cao như: Durham, Boulder hay Ann Arbor cũng nằm trong nhóm rủi ro.
Bản đồ đổi mới công nghệ và bản đồ thất nghiệp đang dần chồng lên nhau, tạo nên một thực tế khó tránh: càng ở gần trung tâm AI, rủi ro bị thay thế càng lớn.
Càng làm việc trí óc, càng dễ bị thay thế - “hợp đồng an toàn” khi xưa đang bị phá vỡ
Nếu trước đây, các cuộc cách mạng công nghệ thường thay thế lao động tay chân trước, thì lần này, AI lại đang “đi thẳng” vào nhóm lao động trí thức.
Các ngành chịu ảnh hưởng lớn nhất gồm:
+ Công nghệ thông tin (18%)
+ Tài chính - bảo hiểm (16%)
+ Dịch vụ chuyên môn, kỹ thuật (16%)
Ở cấp độ nghề nghiệp, mức độ rủi ro còn rõ ràng hơn:
+ Nhà sử học: 67% công việc có thể bị tự động hóa
+ Nhà văn: 57%
+ Lập trình viên, thiết kế web: 55%
Trong khi đó, những công việc mang tính thủ công như: thợ lợp mái, người chăm sóc hay giúp việc lại có mức rủi ro dưới 1%.
Sự đảo chiều này phản ánh một thực tế mới rằng AI không chỉ thay thế công việc lặp lại, mà còn “ăn sâu” vào các lĩnh vực đòi hỏi tư duy, logic và sáng tạo.
Ảnh minh hoạ
Theo các chuyên gia, nguyên nhân nằm ở chỗ những công việc trí óc chính là nơi AI có thể nâng cao hiệu suất rõ rệt nhất. Nhưng cũng vì thế, chúng trở thành đối tượng bị tối ưu hóa và cắt giảm đầu tiên.
Đáng lo hơn, báo cáo còn cảnh báo về một nhóm “nguy cấp” khi 33 ngành nghề với khoảng 4,9 triệu lao động có thể bị ảnh hưởng đột ngột chỉ sau một bước tiến công nghệ.
Trong nhóm này, rủi ro có thể tăng từ dưới 10% lên hơn 40% trong thời gian rất ngắn. Thậm chí, ngay cả hơn 1 triệu người đang trực tiếp làm trong lĩnh vực AI cũng có nguy cơ bị thay thế từ 26% đến 55%. Điều đó cho thấy AI không chỉ thay đổi thị trường lao động, mà còn tự “tái cấu trúc” chính ngành công nghệ tạo ra nó.
Cuộc cách mạng AI vì thế không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là sự tái định hình toàn bộ cấu trúc lao động.
