Trong võ thuật Trung Quốc, những binh khí như đao, kiếm, thương và côn đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, tại núi Không Động thuộc thành phố Bình Lương, tỉnh Cam Túc, một hệ thống võ thuật truyền thống lại nổi tiếng nhờ khả năng biến những vật dụng tưởng chừng bình thường thành vũ khí chiến đấu. Từ chiếc quạt, tẩu hút thuốc, phất trần của đạo sĩ đến đôi đũa sắt, tất cả đều có thể trở thành binh khí trong tay những người luyện võ.
Đó là võ thuật Không Động, một trong những hệ thống võ thuật lâu đời của Trung Quốc, gắn liền với văn hóa Đạo giáo và truyền thống thượng võ của người dân vùng Tây Bắc nước này. Môn võ này cũng được nhắc đến cùng Thiếu Lâm, Võ Đang, Nga Mi và Côn Luân trong những hệ thống võ thuật truyền thống nổi tiếng của Trung Quốc.
Sự giao thoa giữa nhiều trường phái võ công
Theo truyền thuyết, môn phái này được một hiệp khách có tên Phi Hồng Tử sáng lập vào thời nhà Đường . Ông được cho là xuất thân từ Thiếu Lâm Tự, sau đó đến núi Không Động tu luyện và phát triển võ thuật.
Các nghiên cứu về lịch sử địa phương cho thấy võ thuật Không Động ngày nay không hình thành từ một dòng truyền thừa duy nhất. Hệ thống này là kết quả giao thoa giữa võ thuật Đạo giáo, Phật giáo, Nho gia, võ thuật dân gian bản địa và các môn võ du nhập từ bên ngoài.
Võ Không Động được xem là một trong những hệ thống võ thuật lâu đời của Trung Quốc. (Ảnh: Gansu Daily)
Những bài quyền và binh khí được truyền thừa bao gồm Hắc Hổ Quyền, Bạch Hổ Quyền, Hộ Sơn Côn, Thần Thương Côn, Xuân Thu Đao, Tịnh Sạn, Hắc Hổ Xuất Động Tiên Can, Lan Diện Tẩu, Thiết Phiến Tử, Thằng Tiêu và Lưu Tinh Chùy.
Đây là môn võ vừa chú trọng chuẩn mực hình thể, vừa coi trọng việc truyền tải tinh thần qua động tác. Môn võ này theo đuổi sự kết hợp giữa động và tĩnh, đồng thời đề cao việc tu dưỡng cả bên trong lẫn bên ngoài cơ thể. Võ thuật Không Động chú trọng các phương pháp rèn luyện nội công như đứng tấn, điều hòa hơi thở và ngồi thiền.
Ngày nay, võ thuật Không Động không còn giới hạn trong các đạo quán hay những dòng họ truyền võ ở Bình Lương. Các hoạt động truyền dạy, biểu diễn và giao lưu văn hóa đã góp phần đưa môn võ này đến với nhiều người hơn.
Tẩu thuốc, phất trần và đũa sắt trở thành vũ khí
Một trong những tuyệt kỹ kỳ lạ nhất của võ thuật Không Động là quyền tẩu thuốc, còn được gọi là Yên Oa quyền. Đúng như tên gọi, người luyện sử dụng chiếc tẩu hút thuốc để thực hiện các động tác tấn công và phòng thủ.
Tuy nhiên, chiếc tẩu này không giống loại thường được sử dụng trong sinh hoạt. Theo ông Chu Bái Lâm, cả phần cán và đầu tẩu đều được chế tạo từ kim loại, có chiều dài lớn hơn tẩu thuốc thông thường.
Chiếc tẩu vẫn có thể được sử dụng để hút thuốc trong đời sống hằng ngày. Khi cần, nó trở thành một loại binh khí có khả năng thực hiện nhiều động tác khác nhau.
Phần bầu tẩu bằng đồng nóng rực có thể được sử dụng để tung những cú đánh mạnh như chùy lưu tinh, trong khi phần cán dài, cứng cáp có thể dùng để đâm, chọc hoặc điểm huyệt. Người luyện võ còn sử dụng những động tác xoay cổ tay, móc, khóa và giữ nhằm khống chế binh khí của đối phương.
Ngay cả túi đựng thuốc bên hông cũng có thể trở thành vũ khí. Thay vì chứa thuốc, người sử dụng có thể nhồi cát, đá hoặc những mảnh gạch vụn vào bên trong, sau đó buộc với một sợi dây dài để biến nó thành chùy lưu tinh.
Nhờ đó, quyền tẩu thuốc kết hợp được hai phương pháp chiến đấu khác nhau. Phần tẩu kim loại phục vụ những đòn đánh cứng, mạnh ở cự ly gần, còn túi thuốc giúp mở rộng phạm vi tấn công bằng các động tác mềm mại, linh hoạt.
Bên cạnh tẩu thuốc, phất trần cũng là binh khí tiêu biểu của võ thuật Không Động. Phất trần vốn là vật dụng quen thuộc của các đạo sĩ, thường có phần cán cứng nối với những sợi tua dài. Phần đầu phất trần có thể đâm thẳng như mũi thương hoặc quét ngang như roi, trong khi phần cuối cán được sử dụng để tung ra những cú chọc nhanh giống đoản côn.
Phất trần là một trong những binh khi độc đáo của võ Không Động. (Ảnh: Gansu Daily)
Kỹ thuật phất trần Không Động có một điểm khác biệt quan trọng. Thay vì chỉ nắm ở cuối cán, võ sư thường cầm vào phần giữa, liên tục đổi tay và thay đổi vị trí nắm giữ. Cách sử dụng này cho phép người luyện vận dụng cả hai đầu phất trần. Phần tua được dùng trong những động tác quét, vung, trong khi phần cán có thể thực hiện các đòn đâm, chọc hoặc đánh ở cự ly gần.
Đáng chú ý, tại vị trí nối giữa cán và phần tua còn được gắn một khối kim loại tương đối nặng. Bộ phận này có thể trở thành điểm tiếp xúc trong các đòn đánh, khiến phất trần không chỉ là loại binh khí mềm. Kỹ thuật phất trần còn kết hợp những đòn chân và phương pháp di chuyển linh hoạt, giúp người sử dụng liên tục chuyển đổi giữa tấn công và phòng thủ.
Một loại binh khí khác là đũa sắt. Thay vì dùng để gắp thức ăn, những chiếc đũa kim loại được võ sư Không Động sử dụng để chọc, điểm vào các vị trí hiểm yếu trên cơ thể đối phương. Theo ông Chu Bái Lâm, kỹ thuật đũa sắt gắn với quan niệm truyền thống về huyệt đạo và thời điểm ra đòn.
Quan niệm đó cho rằng huyệt đạo trên cơ thể con người có trạng thái “thực” hoặc “hư” tùy theo từng thời điểm. Khi huyệt đạo ở trạng thái “thực”, việc điểm huyệt sẽ không phát huy tác dụng. Ngược lại, khi huyệt đạo chuyển sang trạng thái “hư”, đòn điểm huyệt được cho là có thể khiến đối phương ngã gục.
