Bóng đá Việt Nam đã đánh mất suất vào thẳng AFC Champions League Elite từ mùa giải 2027-2028. Kết quả này không đơn thuần là chuyện điểm số trên bảng xếp hạng của LĐBĐ châu Á (AFC), mà còn là lời cảnh báo về chất lượng và sức cạnh tranh của hệ thống bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế.
Vẫn chạy theo thành tích ngắn hạn
Thực tế nêu trên đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cuộc cải tổ toàn diện nếu V-League muốn trở thành giải đấu đủ sức cạnh tranh trong khu vực và tạo nền tảng cho các CLB vươn ra châu Á.
Bóng đá Thái Lan liên tục có đại diện tiến sâu ở các giải đấu cấp CLB châu lục; Malaysia, Singapore, Indonesia… từng bước nâng cao vị thế bằng những dự án phát triển dài hạn. Trong khi đó, các CLB Việt Nam lại thường xuyên dừng bước từ vòng bảng hoặc bị loại sớm. Hệ quả là thứ hạng AFC của bóng đá Việt Nam tụt xuống vị trí thứ 15, kéo theo việc giảm số suất tham dự các sân chơi danh giá của châu Á.
Một trong những hạn chế lớn nhất của nhiều CLB V-League hiện nay là tư duy chạy theo thành tích ngắn hạn. Không ít đội bóng sẵn sàng chi đậm để mua sắm ngoại binh hoặc cầu thủ ngôi sao, song lại chưa đầu tư tương xứng cho công tác đào tạo trẻ.
Chuyên gia Đoàn Minh Xương từng nhiều lần nhấn mạnh rằng thành công bền vững của một nền bóng đá phải bắt nguồn từ hệ thống đào tạo trẻ. Theo ông, các CLB Việt Nam cần xem học viện và các tuyến trẻ là nền tảng phát triển lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào kết quả trước mắt.
U23 Nhật Bản thành công nhờ hệ thống đào tạo trẻĐỌC NGAYNhìn sang Thái Lan, nhiều đội bóng hàng đầu như Buriram United hay BG Pathum United đều sở hữu hệ thống đào tạo bài bản, liên tục cung cấp cầu thủ cho đội 1 của CLB chủ quản. Nhật Bản và Hàn Quốc cũng phát triển theo mô hình tương tự, nơi cầu thủ trẻ được trao cơ hội thi đấu thường xuyên để trưởng thành.
V-League hoàn toàn có thể học hỏi cách làm này bằng việc quy định tỉ lệ cầu thủ tự đào tạo trong danh sách đăng ký thi đấu, đồng thời tạo điều kiện để các tài năng trẻ được ra sân nhiều hơn.
Việc sử dụng cầu thủ "cây nhà lá vườn" không chỉ giúp giảm chi phí chuyển nhượng mà còn tạo sự gắn kết giữa đội bóng với người hâm mộ địa phương. Khi khán giả chứng kiến những cầu thủ trưởng thành từ chính quê hương mình khoác áo đội nhà, họ sẽ có thêm động lực đến sân cổ vũ.
HLV Phạm Minh Đức từng nhận định rằng bóng đá Việt Nam không thiếu tài năng trẻ, vấn đề là họ chưa được trao đủ cơ hội để phát triển. Theo ông, nếu các CLB mạnh dạn sử dụng cầu thủ trẻ, chất lượng giải đấu có thể chưa tăng ngay lập tức nhưng sẽ tạo ra nguồn lực bền vững cho tương lai. Đó cũng là con đường mà nhiều nền bóng đá thành công ở châu Á đã lựa chọn để nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài.
Trường Tươi Đồng Nai được kỳ vọng sẽ là CLB chuyên nghiệp bền vững của bóng đá Việt Nam
Chuẩn hóa mô hình quản trị theo tiêu chuẩn AFC
Những năm gần đây, AFC liên tục nâng cao các tiêu chí cấp phép CLB, từ cơ sở vật chất, tài chính, đào tạo trẻ cho đến tính chuyên nghiệp trong vận hành. Tuy nhiên, không ít CLB Việt Nam vẫn gặp khó khăn trong việc đáp ứng đầy đủ những tiêu chí này.
Thực tế cho thấy nhiều đội bóng vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn tài trợ từ doanh nghiệp chủ quản. Khi nhà đầu tư gặp khó khăn hoặc thay đổi chiến lược kinh doanh, đội bóng lập tức đối mặt nguy cơ giải thể, chuyển giao hoặc cắt giảm hoạt động. Đây là điểm yếu cố hữu khiến bóng đá Việt Nam thiếu tính ổn định.
Vì sao CLB Thanh Hóa và Hải Phòng không được cấp phép tham dự giải đấu của AFC?ĐỌC NGAYTheo các nhà chuyên môn, muốn nâng tầm V-League, các CLB phải chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp thể thao chuyên nghiệp. Mỗi đội bóng cần có chiến lược phát triển dài hạn, bộ máy quản trị minh bạch và hệ thống kiểm soát tài chính hiệu quả.
Việc chuẩn hóa theo tiêu chuẩn AFC không nên được xem là nhiệm vụ mang tính đối phó để đủ điều kiện tham dự giải đấu châu lục, mà phải trở thành mục tiêu phát triển lâu dài.
Các CLB V-League hay Hạng nhất quốc gia cần đầu tư đồng bộ vào sân vận động, trung tâm huấn luyện, y học thể thao, công nghệ phân tích dữ liệu và công tác đào tạo trẻ. Đây là những yếu tố góp phần quyết định sức mạnh của một đội bóng hiện đại.
Bên cạnh đó, vai trò của Công ty CP Bóng đá Chuyên nghiệp Việt Nam (VPF) và LĐBĐ Việt Nam (VFF) cũng rất quan trọng trong việc xây dựng bộ tiêu chuẩn quản trị thống nhất, giúp các CLB từng bước tiếp cận mô hình chuyên nghiệp của khu vực và thế giới. Khi nền tảng quản lý được chuẩn hóa, các đội bóng mới có thể tập trung nâng cao chất lượng chuyên môn, hướng đến những mục tiêu lớn hơn ở đấu trường châu lục.
Cầu thủ Trần Gia Bảo của CLB Hoàng Anh Gia Lai được tạo điều kiện thi đấu ở V-League khi mới 17 tuổi. Hiện nay, anh là cầu thủ nhiều tiềm năng (Ảnh: QUỐC AN)
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều CLB Việt Nam chưa thể phát triển mạnh là thiếu nguồn thu ổn định. Tại nhiều quốc gia phát triển về bóng đá, doanh thu của các đội bóng đến từ nhiều nguồn khác nhau như bán vé, bản quyền truyền hình, tài trợ thương mại, kinh doanh sản phẩm lưu niệm, đào tạo cầu thủ và chuyển nhượng.
Bóng đá Việt thời khủng hoảng kinh tếĐỌC NGAYTrong khi đó, phần lớn CLB V-League hiện nay vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn ngân sách từ doanh nghiệp hoặc địa phương. Điều này khiến các đội bóng dễ rơi vào vòng luẩn quẩn "được mùa tài trợ thì mạnh, mất tài trợ thì yếu".
HLV Phạm Minh Đức cho rằng bóng đá chuyên nghiệp không thể tồn tại lâu dài nếu chỉ dựa vào nguồn tiền đầu tư của một ông bầu. Theo cựu tuyển thủ Việt Nam này, các CLB cần học cách tự tạo doanh thu để duy trì hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Muốn làm được điều đó, trước hết, chất lượng trận đấu phải được cải thiện để thu hút khán giả đến sân. Khi sân vận động đông khán giả, giá trị thương mại của giải đấu cũng sẽ tăng lên. Song song đó, các CLB cần xây dựng hình ảnh thương hiệu riêng, đẩy mạnh hoạt động truyền thông số, kết nối với cộng đồng người hâm mộ và phát triển các sản phẩm thương mại mang dấu ấn địa phương.
Kinh nghiệm từ bóng đá Thái Lan cho thấy sự thành công của Thai-League không chỉ đến từ chất lượng chuyên môn mà còn nhờ khả năng thương mại hóa giải đấu rất hiệu quả. Đây là hướng đi mà V-League cần nghiên cứu nếu muốn rút ngắn khoảng cách với các đối thủ trong khu vực.
Mất suất vào thẳng AFC Champions League Elite là một bước lùi đáng tiếc nhưng cũng là cơ hội để bóng đá Việt Nam nhìn lại chính mình. Những khoản đầu tư lớn vào ngôi sao hay ngoại binh có thể mang lại thành tích tức thời, song không thể thay thế cho nền móng phát triển bền vững.
Theo chuyên gia bóng đá Đoàn Minh Xương, để nâng tầm V-League, các CLB phải đặt trọng tâm vào việc đào tạo trẻ, sử dụng cầu thủ tự đào tạo để gìn giữ bản sắc địa phương, chuẩn hóa công tác quản trị theo tiêu chuẩn AFC và xây dựng mô hình tài chính tự chủ.
"Khi tạo dựng được một hệ sinh thái bóng đá chuyên nghiệp, ổn định và bền vững, V-League mới có thể nâng cao vị thế, giúp các đại diện Việt Nam đủ sức cạnh tranh ở đấu trường châu lục, từng bước lấy lại những gì đã có trên bản đồ bóng đá châu Á" - ông Xương nhấn mạnh.
(Còn tiếp)
(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 9-6
