Một ngày tháng 9 tại TP Cần Thơ, ông Trần Văn Chiến (ngụ ấp Trường Khương A, xã Trường Long) dậy sớm ra thăm vườn sầu riêng rộng 3ha của gia đình. Vị Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Cây ăn trái Trường Khương A luôn bận rộn với các công đoạn làm bông cho vụ sầu riêng mới.
Ông Chiến gây ấn tượng bởi khuôn mặt hiền hậu, dáng vẻ chất phác của một lão nông gắn bó cả đời với vườn tược. Mỗi khi nhắc đến chuyện làm vườn, ông trở nên sôi nổi, hào hứng, đặc biệt khi kể về những mùa sầu riêng được giá hay kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm.
Ít ai biết, để có được cơ ngơi hôm nay, vợ chồng ông từng bắt đầu với hai bàn tay trắng.
Từ vú sữa đến bước ngoặt sầu riêng
Ông Chiến là con thứ hai trong gia đình có 8 anh em. Khi lập gia đình ra ở riêng, cha mẹ cho ông 2 công đất làm vốn nhưng ông không nhận. "Vợ chồng tôi ra riêng cất nhờ cái chòi trên đất của cha mẹ để ở, rồi làm thuê, làm mướn, nuôi heo... dành dụm tích góp", ông Chiến kể.
Từ tiền công làm thuê và những khoản tích góp ít ỏi, vợ chồng ông mua đất. Đến nay, gia đình ông có 3ha đất.
Với khuôn mặt hiền lành, chất phác, ông Chiến kể về hành trình lập nghiệp từ hai bàn tay trắng.
Những năm đầu, ông Chiến không trồng ngay những loại cây có giá trị cao. Ông chọn cách “lấy ngắn nuôi dài”, bắt đầu với cây đậu xanh. Sau đó, ông lên liếp trồng mía, đồng thời xen đậu xanh để tận dụng đất và có thêm nguồn thu.
Khoảng năm 1996, ông chuyển sang trồng cam mật. Những năm đầu, cây cam cho hiệu quả khá tốt, mỗi năm vườn cho vài chục tấn trái. Tuy nhiên, khi vườn bắt đầu xuất hiện tình trạng vàng lá, chín xanh, ông lại đứng trước một lần chuyển đổi. Ông quyết định chuyển sang trồng vú sữa.
Khoảng năm 2012, ông Chiến trồng vú sữa trên diện tích khoảng 1,5ha. Đây cũng là một trong những giai đoạn thành công của gia đình ông.
Cây vú sữa thời điểm đó được coi là "hoàng kim", giúp gia đình ông và nhiều nông dân trong vùng làm ăn khấm khá.
Mỗi năm, vườn vú sữa cho khoảng 20-30 tấn trái. Giá bán khoảng 14.000 đồng/kg, mang lại cho gia đình ông Chiến khoản thu nhập vài trăm triệu đồng mỗi năm.
Khi cây vú sữa bắt đầu lão hoá, ông Chiến lại tính chuyện chuyển đổi.
Năm 2017, ông bắt đầu chuyển sang trồng sầu riêng, ban đầu chỉ khoảng 1ha. Thời điểm ấy, giá sầu riêng chưa cao như bây giờ. Tuy nhiên, sau khi trồng thử và thấy cây sinh trưởng tốt, ông từng bước mở rộng diện tích.
Quyết định ấy không phải không có rủi ro. Trước đó, ông từng thử trồng sầu riêng xen trong vườn cam. Hàng trăm cây được trồng nhưng cuối cùng chỉ sống được 2 cây.
Để trồng sầu riêng một cách bài bản, ông học lại từ đầu. “Do không rành kỹ thuật, tôi trồng theo thói quen, đem phân thuốc từ cây lúa qua bón sầu riêng khiến cây trơ trọi, cả năm trời không lớn", ông nhớ lại.
Vụ vừa qua, vườn sầu riêng của ông Chiến cho thu hoạch 52 tấn trái, doanh thu hơn 2 tỷ đồng. Ảnh: NVCC
Không nản chí, ông lặn lội sang Bến Tre, Tiền Giang (cũ) học hỏi kinh nghiệm, tham gia các đợt tập huấn của ngành nông nghiệp. Vừa làm vừa rút kinh nghiệm, ông áp dụng phương pháp mới và bắt đầu gặt hái thành quả.
Khoảng 4 năm sau khi trồng, vụ sầu riêng đầu tiên cho khoảng 10 tấn trái, bán với giá 39.000 đồng/kg, mang về cho ông khoản lời hơn 200 triệu đồng.
Những năm sau, ông Chiến tăng diện tích trồng sầu riêng lên, sản lượng cũng tăng dần.
Cách đây 3 năm, gia đình ông trúng lớn khi thu hoạch được 37 tấn sầu riêng với giá bán 131.000 đồng/kg, đạt doanh thu hơn 4 tỷ đồng. Riêng vụ vừa qua, vườn của ông cho thu hoạch 52 tấn trái, giá 43.000 đồng/kg, doanh thu hơn 2 tỷ đồng. "Mỗi năm tôi có doanh thu từ 3-4 tỷ đồng từ vườn sầu riêng", ông Chiến cho hay.
Trồng sầu riêng, khó nhất vẫn là kỹ thuật
Theo ông Chiến, với người trồng sầu riêng, vấn đề đầu ra quan trọng nhưng kỹ thuật mới là khó nhất.
Ông cho rằng, khoảng 70% việc xử lý vườn phụ thuộc vào thời tiết. Người trồng phải theo dõi diễn biến thời tiết, thời điểm giao mùa, nước rong, nước kém để tính toán thời điểm xử lý ra hoa.
Theo kinh nghiệm của ông, từ lúc xử lý cho cây ra mầm đến khi xuất hiện mầm mất khoảng 1 tháng rưỡi. Từ lúc ra mầm đến xả nhụy khoảng 55-60 ngày và từ xả nhụy đến thu hoạch khoảng 90 ngày.
Ba giai đoạn này đòi hỏi người trồng phải theo sát, bởi chỉ cần thời tiết không thuận lợi hoặc xử lý không đúng thời điểm, năng suất và chất lượng trái có thể bị ảnh hưởng.
Điều ông Chiến đặc biệt quan tâm là giảm chi phí nhưng vẫn bảo đảm chất lượng trái. Thay vì bón liên tục, ông áp dụng cách bón phân theo nhu cầu của cây.
Nhờ vậy, chi phí sản xuất được tối ưu xuống khoảng 12.000 đồng/kg trái. Theo ông, việc ký hợp đồng tiêu thụ với doanh nghiệp giúp đầu ra ổn định hơn. Ông cũng ký hợp đồng với doanh nghiệp cung cấp phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đầu vào, qua đó kiểm soát tốt hơn vật tư sử dụng trong vườn.
Ông Chiến cho biết kỹ thuật xử lý ra hoa là một trong những yếu tố quyết định năng suất sầu riêng.
Các mẫu trái trước thu hoạch được lấy kiểm nghiệm theo yêu cầu của thị trường, trong đó có chỉ tiêu về hàm lượng cadimi. Đây cũng là một phần trong quá trình kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm của vùng nguyên liệu.
Không chỉ làm giàu cho gia đình, ông Chiến còn dành nhiều năm xây dựng mô hình liên kết với những người trồng cây ăn trái trong vùng.
Từ năm 1996, khi còn trồng cam, ông cùng bà con hình thành nhóm liên kết làm vườn. Khi mùa nước đến, những hộ thiếu lao động cùng hỗ trợ nhau gia cố bờ bao, bảo vệ vườn cây.
Sự liên kết ấy được duy trì trong nhiều năm. Đến năm 2017, Hội Phụ nữ xã Trường Long cùng chính quyền và chi bộ ấp gợi ý thành lập HTX Cây ăn trái Trường Khương A. Từ những thành viên ban đầu, HTX dần phát triển lên 45 thành viên, với tổng diện tích khoảng 45,5ha, trong đó 25,5ha trồng sầu riêng và 20ha trồng vú sữa.
Hiện sầu riêng là cây trồng chủ lực của HTX. Vụ vừa qua, sản lượng sầu riêng của các thành viên đưa ra thị trường hơn 300 tấn.
Theo ông Chiến, tham gia HTX giúp nông dân có thêm điều kiện tiếp cận kỹ thuật, được tập huấn về quy trình chăm sóc, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và kiểm soát dư lượng cadimi. Quan trọng hơn, xã viên được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm và có đơn vị liên kết cung cấp vật tư đầu vào. Nhờ đó, người trồng giảm được phần nào áp lực khi bước vào mùa thu hoạch.
Năm 2016, ông Trần Văn Chiến được Chủ tịch UBND TP Cần Thơ tặng bằng khen vì có nhiều đóng góp trong phong trào xây dựng nông thôn mới huyện Phong Điền. Năm 2024, ông được Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tặng bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và xây dựng nông thôn mới.
Đến năm 2025, ông tiếp tục được Chủ tịch UBND TP Cần Thơ tặng bằng khen vì có nhiều đóng góp trong công tác xây dựng nông thôn mới nâng cao tại xã Trường Long.
