Trong bối cảnh TP.HCM đang mở rộng không gian phát triển và đứng trước yêu cầu tổ chức lại hệ thống đô thị, mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (Transit-Oriented Development - TOD) được xem là một trong những hướng tiếp cận đáng chú ý. Không chỉ dừng ở việc phát triển các công trình quanh nhà ga, TOD đặt trọng tâm vào việc kết nối giao thông với không gian đô thị, dịch vụ, cảnh quan và các hoạt động cộng đồng.
Nội dung này được chia sẻ tại hội thảo CPD “Khơi nguồn sáng tạo, nâng tầm cuộc sống”, diễn ra trong khuôn khổ VIBE 2026. Chương trình hướng đến việc cung cấp những góc nhìn chuyên môn về cách hạ tầng giao thông có thể trở thành chất xúc tác cho quá trình hình thành các khu đô thị hiện đại, thuận tiện và lấy con người làm trung tâm.
Từ hạ tầng giao thông đến những “nơi chốn” đô thị
Theo nội dung hội thảo, TOD không chỉ đơn thuần là câu chuyện xây dựng các trung tâm trung chuyển giao thông. Giá trị của mô hình này nằm ở khả năng tạo ra sự kết nối giữa giao thông công cộng với các chức năng đô thị như nhà ở, văn phòng, thương mại, dịch vụ, không gian xanh và không gian công cộng.
Khi các chức năng được tổ chức hợp lý quanh hệ thống giao thông công cộng, người dân có thể tiếp cận nhiều nhu cầu thiết yếu trong khoảng cách thuận tiện, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Đây cũng là cơ sở để hình thành những khu vực đô thị có sức sống, nơi giao thông không tách rời đời sống mà trở thành một phần của trải nghiệm đô thị.
Tại hội thảo, ông Ian Ralph, Chủ nhiệm đồ án cấp cao, Trưởng văn phòng Thiết kế đô thị của Skidmore, Owings & Merrill (SOM), chia sẻ kinh nghiệm từ quá trình tham gia các dự án quy hoạch, thiết kế đô thị tại nhiều thị trường trên thế giới.
SOM là đơn vị có kinh nghiệm trong lĩnh vực quy hoạch và thiết kế các khu đô thị phức hợp, trong đó có những dự án gắn với tư duy TOD và phát triển không gian công cộng. Một số dự án được đề cập gồm One Bangkok, Guoco Tower và Manhattan West.
Từ những kinh nghiệm quốc tế, cách tiếp cận được nhấn mạnh là cần nhìn nhận đô thị như một hệ thống kết nối, thay vì phát triển từng công trình hoặc từng khu vực một cách độc lập. Hạ tầng giao thông, kiến trúc, cảnh quan và không gian công cộng cần được tính toán đồng thời để tạo nên một tổng thể có khả năng phục vụ đời sống đô thị lâu dài.
Kết nối hạ tầng với bản sắc địa phương
Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận TOD được chia sẻ tại hội thảo là yếu tố địa phương. Việc áp dụng mô hình quốc tế không đồng nghĩa với sao chép nguyên trạng các mô hình đã thành công ở những thành phố khác.
Theo định hướng được đưa ra, mỗi khu vực cần được nghiên cứu dựa trên đặc điểm về không gian, văn hóa, nhu cầu sử dụng, điều kiện giao thông và cấu trúc đô thị hiện hữu. Từ đó, các chiến lược thiết kế có thể vừa đáp ứng yêu cầu kết nối ở quy mô lớn, vừa tạo ra những không gian có bản sắc riêng.
Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với TP.HCM, nơi quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh và cấu trúc đô thị ngày càng mở rộng. Bên cạnh các trung tâm hiện hữu, thành phố đang hình thành thêm nhiều khu vực phát triển mới, đòi hỏi cách tổ chức không gian linh hoạt hơn và khả năng kết nối tốt hơn giữa các khu vực.
Thay vì chỉ tập trung vào quy mô công trình, TOD đặt câu hỏi rộng hơn về cách con người di chuyển, làm việc, sinh sống và tương tác trong đô thị. Vì vậy, những tuyến đường đi bộ thuận tiện, quảng trường, công viên, cây xanh, mặt nước hay các không gian sinh hoạt cộng đồng đều có thể trở thành những thành phần quan trọng trong quá trình phát triển.
Gợi mở cho quá trình phát triển TOD tại TP.HCM
Từ góc nhìn quy hoạch, TOD có thể tạo ra những điểm tập trung mới trong cấu trúc đô thị. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, việc triển khai cần được đặt trong tổng thể quy hoạch và chiến lược phát triển dài hạn của thành phố.
Tại TP.HCM, tư duy TOD có thể được nghiên cứu và áp dụng tại những khu vực có vai trò kết nối quan trọng, trong đó có các trung tâm đô thị mới. Theo nội dung giới thiệu tại hội thảo, một trong những hướng tiếp cận được gợi mở là ứng dụng các nguyên tắc TOD vào những cột mốc phát triển quan trọng của thành phố, trong đó có Trung tâm Hành chính Thủ Thiêm.
KTS. Trần Khánh Trung – Phó Chủ tịch Hội KTS TP.HCM, Đồng sáng lập, Chủ tịch TTT Architects
Mục tiêu không chỉ là tạo ra một điểm đến về mặt chức năng mà còn hình thành những không gian đô thị hấp dẫn, thuận tiện tiếp cận và có khả năng thu hút các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong đó, con người được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình thiết kế và vận hành không gian.
Từ kinh nghiệm quốc tế của SOM, ông Ian Ralph cũng gợi mở cách nhìn về đô thị hiện đại không chỉ thông qua những công trình nổi bật mà còn qua chất lượng của khoảng không gian giữa các công trình. Những quảng trường, tuyến phố, công viên, khu vực đi bộ và không gian công cộng nếu được tổ chức hợp lý có thể tạo nên sức sống cho toàn khu vực.
Qua đó, hội thảo “Khơi nguồn sáng tạo, nâng tầm cuộc sống” không chỉ cung cấp những kinh nghiệm về TOD mà còn đặt ra một góc nhìn rộng hơn về tương lai phát triển đô thị TP.HCM: hạ tầng cần được kết nối với kiến trúc, cảnh quan và đời sống để tạo nên những nơi chốn thực sự đáng sống.
Trong hành trình hướng đến một đô thị hiện đại và bền vững, việc nghiên cứu các mô hình phát triển quốc tế, đồng thời điều chỉnh phù hợp với điều kiện và bản sắc địa phương, có thể mở thêm những hướng tiếp cận cho TP.HCM trong tổ chức không gian đô thị. TOD vì thế không chỉ là câu chuyện của giao thông, mà còn là câu chuyện về cách thành phố tạo ra những không gian kết nối con người với nhau và với chính nơi mình đang sống.
