Trí thức Việt tại Canada đề xuất lập quỹ khoa học chung, thúc đẩy hợp tác đất hiếm, bán dẫn và AI

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp chuyên gia, trí thức Việt Nam tại Canada - Ảnh: TTXVN

Chiều 25-9 (giờ địa phương), tại thủ đô Ottawa của Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã gặp cán bộ, nhân viên Đại sứ quán và cộng đồng người Việt Nam tại Canada.

Trước đó, người đứng đầu Đảng, Nhà nước và đoàn đại biểu cấp cao cũng đã gặp các chuyên gia, trí thức tiêu biểu đại diện cho Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada (CVSEA).

Tại cả hai sự kiện, nhiều ý kiến và đề xuất đã được đại diện kiều bào nêu ra. Trong đó đáng kể nhất là số ý kiến được nêu trong cuộc gặp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước với CVSEA.

Theo TTXVN, tham dự có hơn 20 chuyên gia, trí thức đang làm việc trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ 5G/6G, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, năng lượng, khoáng sản chiến lược, hạ tầng đô thị, dữ liệu, máy bay không người lái,...

Các đề xuất của chuyên gia, trí thức

Tại cuộc gặp, giáo sư Lê Bảo Long, Viện Nghiên cứu khoa học quốc gia, Đại học Québec và là chuyên gia về AI, mạng 5G/6G, an ninh mạng, đề xuất xây dựng chương trình hợp tác tầm quốc gia giữa Việt Nam và Canada trong các ngành công nghệ chiến lược như AI, 6G, an ninh mạng, lượng tử…

Ông đề nghị gắn nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi với đào tạo nhân lực chất lượng cao, trong đó các chuyên gia kiều bào giúp kết nối các dự án tiềm năng của Việt Nam với các chuyên gia đầu ngành của Canada. 

Giáo sư Long cũng đề xuất xây dựng quỹ khoa học song phương giữa Việt Nam và Canada; có thể triển khai giữa Quỹ Phát triển khoa học và Công nghệ quốc gia (NAFOSTED) với Quỹ Khoa học của Québec (FRQ) hoặc Hội đồng Nghiên cứu khoa học tự nhiên và kỹ thuật Canada (NSERC).

Về lĩnh vực khoáng sản chiến lược và ứng phó biến đổi khí hậu, phó giáo sư Đặng Đức Huy, Đại học Trent, nhận định khoáng sản chiến lược, trong đó có đất hiếm, có dư địa hợp tác lớn giữa Việt Nam và Canada về công nghệ khai thác, tuyển, tách và tinh chế. 

Hai nước cũng có tiềm năng hợp tác về ứng phó biến đổi khí hậu, trong đó nên tập trung vào những bài toán có thể sớm tạo ra kết quả, như giám sát phát thải, quản lý tài nguyên, nông nghiệp phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn. Mỗi sáng kiến nên được triển khai theo một lộ trình rõ ràng: cùng nghiên cứu, thử nghiệm tại Việt Nam, hoàn thiện công nghệ và mở rộng ứng dụng. 

Phó giáo sư Đặng Đức Huy đưa ra 4 đề xuất. Thứ nhất, thiết lập đầu mối điều phối, lựa chọn các nhiệm vụ thí điểm và xây dựng cơ chế đồng tài trợ phù hợp. Thứ hai, thống nhất các nguyên tắc về sở hữu trí tuệ, chia sẻ dữ liệu và phân bổ lợi ích. 

Thứ ba, tạo điều kiện để chuyên gia, trường đại học và viện nghiên cứu trong và ngoài nước tham gia với thủ tục thuận lợi, đầu ra rõ ràng. Và cuối cùng, thứ tư, thúc đẩy doanh nghiệp và hợp tác công - tư tham gia từ khâu xác định bài toán, thử nghiệm, đầu tư đến thương mại hóa công nghệ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại cuộc gặp - Ảnh: TTXVN

Tiến sĩ Trần Hồng Nhung, chuyên ngành kỹ thuật điện tại Đại học McGill, cho biết Canada có thế mạnh ở các phân khúc bán dẫn chuyên sâu như bán dẫn hợp chất, thiết bị quang tử, thiết kế chip AI và đóng gói tiên tiến, cùng hệ thống phòng sạch và các trung tâm chế tạo quy mô tiền sản xuất. Những thế mạnh này hoàn toàn có thể bổ trợ cho hạ tầng bán dẫn đang được Việt Nam đầu tư mạnh. 

Tiến sĩ Trần Hồng Nhung đề xuất mô hình hợp tác phát triển bán dẫn công suất nhằm đáp ứng nhu cầu nội địa hóa của Việt Nam cho các sản phẩm như xe điện. 

Để thúc đẩy hợp tác, cần xây dựng cơ chế đồng tài trợ linh hoạt, cho phép giải ngân đối với các dự án nghiên cứu triển khai ở nước ngoài khi có cam kết rõ ràng về chuyển giao công nghệ và sản xuất tại Việt Nam, đồng thời gắn trực tiếp với đầu ra và doanh nghiệp tiếp nhận trong nước. 

Ngoài ra, bà Nhung kiến nghị xem xét lại các quy định về nhập khẩu hóa chất và cho, tặng thiết bị nghiên cứu đã qua sử dụng nhưng còn chạy tốt từ nước ngoài để thúc đẩy năng lực nghiên cứu trong nước.

Về thúc đẩy hợp tác nghiên cứu AI, tiến sĩ Nguyễn Xuân Phong, Giám đốc Công nghệ và Chuyển đổi AI, Tập đoàn FPT, nêu một số đề xuất như thúc đẩy trao đổi nhân tài ở đẳng cấp cao nhất, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ Việt Nam làm việc cùng những chuyên gia hàng đầu thế giới, giải quyết các bài toán lớn và duy trì kết nối lâu dài với đất nước.

Ông cũng đề xuất Việt Nam tham gia sáng kiến về khoa học AI an toàn (LawZero) thông qua việc cử các nhà khoa học cùng nghiên cứu, xây dựng nhóm hợp tác về AI an toàn và đóng góp vào phương pháp đánh giá, tiêu chuẩn và tri thức chung của thế giới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu tại cuộc gặp - Ảnh: TTXVN

Giáo sư Thái Thị Thanh Mai, Đại học HEC Montréal, đề xuất triển khai thí điểm sáng kiến về hợp tác đổi mới sáng tạo Việt Nam - Canada. 

Theo đó các bộ, ngành và doanh nghiệp Việt Nam có thể lựa chọn một số bài toán chiến lược và thực tiễn. 

Sinh viên, giảng viên, nhà khoa học và doanh nghiệp Việt Nam cùng các chuyên gia, trường đại học và đối tác Canada hình thành các nhóm liên ngành để phát triển và thử nghiệm giải pháp trong khoảng 3 đến 6 tháng. Qua đó vừa tạo ra giải pháp có khả năng ứng dụng, vừa đào tạo nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo cho Việt Nam.

Bà Mai cũng đề xuất việc đưa các bài toán thực tế của cơ quan nhà nước và doanh nghiệp vào trường đại học, tạo cơ hội để sinh viên, giảng viên, nhà khoa học cùng tham gia giải quyết.

Bên cạnh đó tăng cường học thông qua hành động, thử nghiệm cũng như đổi mới đào tạo trong thời đại AI, giúp người học biết đặt câu hỏi, tư duy phản biện, kiểm chứng và sử dụng AI có trách nhiệm. 

Về lĩnh vực hợp tác hạt nhân, thạc sĩ Nguyễn Sỹ Quý - Kỹ sư hạt nhân trưởng tại Holtec International (Mỹ) - nhận định tiềm năng ứng dụng và hợp tác phát triển công nghệ lò phản ứng hạt nhân mô đun nhỏ (SMR-300) cho Việt Nam là rất khả thi. 

Đội ngũ chuyên gia người Việt tại Canada và Mỹ sẵn sàng kết nối tri thức cũng như đào tạo nhân lực cho quê hương.

Đóng góp cho đất nước không nhất thiết phải về nước lâu dài

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chụp ảnh cùng các chuyên gia, trí thức Việt Nam tại Canada - Ảnh: TTXVN

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hoan nghênh những ý kiến tâm huyết và đánh giá cao đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt Nam tại Canada.

Để hiện thực hóa những mục tiêu chiến lược phát triển đất nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chia sẻ Việt Nam rất cần sự chung tay đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài nói chung và đội ngũ chuyên gia, trí thức người Việt ở nước ngoài nói riêng.

Đảng, Nhà nước sẽ tiếp tục kiến tạo cơ chế và tạo điều kiện thuận lợi tối đa để các chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tham gia ngày càng sâu rộng vào dòng chảy phát triển của đất nước. 

Trong đó có chính sách đãi ngộ, tạo môi trường làm việc minh bạch, cạnh tranh, trao quyền, bảo đảm điều kiện tham gia lâu dài hoặc đóng góp linh hoạt từ xa. Đặc biệt, tôn vinh và sử dụng hiệu quả các công trình, sáng kiến, sản phẩm có giá trị phục vụ phát triển đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn các chuyên gia, trí thức người Việt tại Canada tiếp tục hiến kế trong các lĩnh vực Việt Nam đang ưu tiên. Việc hiến kế cần đi vào những vấn đề cụ thể, giải pháp cụ thể và tạo ra kết quả cụ thể.

Đóng góp cho đất nước không nhất thiết phải bằng việc về nước lâu dài. Một công trình nghiên cứu, một dự án hợp tác, một chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ hay một kết nối thành công đều có thể tạo ra giá trị, đều là đóng góp thiết thực cho đất nước.

Các mạng lưới cần làm tốt vai trò tập hợp, kết nối và chia sẻ nguồn lực, nhất là nắm chắc năng lực, thế mạnh của từng chuyên gia, nhóm nghiên cứu, doanh nghiệp để khi đất nước cần có thể tìm đúng người, giao đúng việc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm động viên các chuyên gia, trí thức cần chăm lo, dìu dắt và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, phát huy vai trò cầu nối, góp phần đưa quan hệ Việt Nam - Canada đi vào chiều sâu, thực chất. 

Ông tin tưởng bằng năng lực, uy tín và những thành công của mình, mỗi chuyên gia, trí thức người Việt tại Canada đều có thể trở thành một "Đại sứ hữu nghị" của Việt Nam. 

Qua đó kết nối tri thức, công nghệ, nguồn lực và cơ hội hợp tác giữa hai nước, nhất là trong khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, phát triển nhân lực và chuyển đổi xanh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc gặp kiều bào - Ảnh: TTXVN

Đại diện kiều bào tiêu biểu tại cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - Ảnh: TTXVN