Nghị quyết 36 "cú hích" cho ngành nông sản
Theo thống kê, Việt Nam hiện có khoảng 200.000 ha sầu riêng, sản lượng dự kiến đạt 2,08 triệu tấn trong năm 2026. Các chuyên gia dự báo kim ngạch xuất khẩu có thể chạm mốc 4,5 tỷ USD nếu duy trì được tốc độ tăng trưởng hiện tại .
Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng, ngành hàng này đang đối mặt nhiều thách thức từ liên kết sản xuất đến quản lý Nhà nước...
Nhằm tháo gỡ rào cản cho trái sầu cùng các mặt hàng nông sản, nhằm thúc đẩy ngành phát triển một cách bền vững, đồng thời tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho doanh nghiệp trong và ngoài nước cùng người nông dân. Ngày 31/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP, đánh dấu một bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính cho ngành nông nghiệp. Văn bản này được xem là giải pháp quan trọng để tháo gỡ những điểm nghẽn hiện hữu cho trái sầu và ngành nông sản.
Nghị quyết 36 được kỳ vọng tháo gỡ các điểm nghẽn của ngành sầu riêng.
Trao đổi với phóng viên Người Đưa Tin ông Lê Anh Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho rằng điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết 36 là thay đổi tư duy quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói theo hướng phân cấp mạnh, số hóa thủ tục và chuyển từ tiền kiểm nặng nề sang cơ chế tự khai, tự chịu trách nhiệm gắn với hậu kiểm, giám sát và truy xuất nguồn gốc. Đây là thay đổi rất quan trọng đối với một địa phương có vùng sản xuất nông nghiệp lớn như Đắk Lắk.
Theo ông Trung Nghị quyết 36 đã đưa thủ tục về gần người dân hơn khi UBND cấp xã trực tiếp tiếp nhận và thực hiện việc cấp mã, đồng thời thủ tục được thực hiện thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia. Đối với trường hợp không đăng ký xuất khẩu đến thị trường có yêu cầu về mã số, thời gian giải quyết không quá 3 ngày làm việc; trường hợp đăng ký xuất khẩu đến thị trường có yêu cầu về mã số, thời gian kiểm tra và cấp mã không quá 10 ngày làm việc đây là bước cải cách rất mạnh.
Ông Lê Anh Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk (Ảnh: Nhân vật cung cấp)
"Nhưng điều tôi đánh giá cao hơn nữa là Nghị quyết không chỉ đơn giản hóa thủ tục mà còn đặt mã số vùng trồng trong một hệ thống dữ liệu và truy xuất nguồn gốc. Dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói được quản lý tập trung và kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng như các cơ sở dữ liệu khác.
Nếu triển khai tốt, người nông dân sẽ giảm chi phí và thời gian thực hiện thủ tục; doanh nghiệp có điều kiện mở rộng vùng nguyên liệu hợp pháp; còn cơ quan quản lý có dữ liệu để quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc tốt hơn. Đối với xuất khẩu, tôi cho rằng đây là vấn đề đặc biệt quan trọng" ông Trung nhấn mạnh.
Thủ tục phải đơn giản hơn, trách nhiệm của người sản xuất và doanh nghiệp phải cao hơn
Ngoài việc Nghị quyết 36 tháo gỡ một thủ tục về mã số vùng trồng, ông Trung còn cho rằng việc làm trên có thể tạo ra một bước chuyển lớn hơn từ quản lý nông nghiệp bằng hồ sơ sang quản trị nông nghiệp bằng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi. Đó cũng là hướng đi mà ngành sầu riêng Đắk Lắk mong muốn để xây dựng một ngành hàng minh bạch, chuyên nghiệp và phát triển bền vững.
"Chúng ta có thể giảm giấy tờ, giảm thời gian, giảm các tầng nấc trung gian, nhưng yêu cầu về an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, Cadimi, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn của nước nhập khẩu thì tuyệt đối không được giảm. Thậm chí khi thủ tục hành chính càng thông thoáng thì trách nhiệm của người sản xuất, doanh nghiệp và cơ quan hậu kiểm càng phải cao hơn".
Ông Trung nhận định năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trong giai đoạn tới không thể chỉ dựa vào sản lượng và giá thành, mà phải dựa vào chất lượng, tính minh bạch và khả năng truy xuất được toàn bộ chuỗi cung ứng. Vì vậy, tinh thần của Nghị quyết 36 có thể hiểu rất ngắn gọn là: "Thủ tục phải đơn giản hơn, nhưng trách nhiệm của người sản xuất và doanh nghiệp phải cao hơn." Đó mới là nền tảng để nông sản Việt Nam cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế
Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho rằng cần thống nhất một nguyên tắc rất quan trọng đó là đơn giản hóa thủ tục hành chính không có nghĩa là đơn giản hóa tiêu chuẩn chất lượng (Ảnh: Nhân vật cung cấp)
Tuy nhiên theo ông Trung Nghị quyết mới được triển khai nên cần thêm thời gian để đánh giá đầy đủ. Từ góc độ thực tiễn của ngành sầu riêng, ông Trung cho rằng có một số vấn đề cần đặc biệt quan tâm.
Thứ nhất, phân cấp phải đi cùng năng lực thực thi của cấp xã. Việc giao thẩm quyền về địa phương là rất đúng, nhưng cán bộ thực hiện cần được đào tạo về quy trình kỹ thuật, yêu cầu của thị trường nhập khẩu, bản đồ vùng trồng, dữ liệu số và truy xuất nguồn gốc. Nếu mỗi địa phương hiểu và thực hiện khác nhau thì một thủ tục được thiết kế rất đơn giản ở Trung ương có thể lại trở nên phức tạp ở cơ sở.
Thứ hai, phải đặc biệt chú trọng hậu kiểm. Khi chuyển mạnh sang cơ chế tự khai, tự chịu trách nhiệm thì hậu kiểm phải thực chất. Nếu không, nguy cơ kê khai vùng trồng không đúng thực tế, sử dụng mã không đúng nguồn hàng, mượn mã hoặc hợp thức hóa hàng hóa từ bên ngoài vùng trồng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín nông sản Việt Nam.
Ông Lê Anh Trung - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk khẳng định: Quan điểm của Hiệp hội rất rõ mã số vùng trồng không phải một loại "giấy phép xuất khẩu" để mua bán, cho thuê hay cho mượn. Mã số phải gắn với vùng sản xuất thực tế và sản phẩm thực tế của vùng đó.
Thứ ba, theo ông Trung cần nhanh chóng liên thông dữ liệu mã số vùng trồng với hệ thống truy xuất nguồn gốc. "Riêng đối với sầu riêng chúng tôi đề xuất tiến tới quản lý từng lô hàng bằng một mã định danh xuyên suốt, từ vùng trồng đến nhật ký sản xuất, kiểm nghiệm, thu hoạch, cơ sở đóng gói/chế biến, kiểm dịch đến container và cuối cùng là khâu xuất khẩu" ông cho biết. Khi đó, cơ quan quản lý có thể kiểm tra ngược lại toàn bộ hành trình của một lô hàng khi thị trường phát hiện vấn đề.
Cần tăng cường tập huấn, hướng dẫn, thông tin tuyên truyền đầy đủ.
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Hứa Chấn Trí, Trưởng phòng Kinh tế xã Cư M'gar tỉnh Đắk Lắk cho biết, tổng diện tích trồng sầu riêng trên địa bàn xã khoảng 850ha, trước đây cấp mã số vùng trồng mới đa phần là các công ty liên kết, còn người dân có nhu cầu thì biết nhưng chưa có nhiều thông tin, thường là họ liên kết với các doanh nghiệp, tổ chức để đăng ký xây dựng vùng trồng.
Đồng quan điểm với ông Lê Anh Trung, ông Hứa Chấn Trí cho rằng, việc triển khai Nghị quyết 36 là một trong những giải pháp nhằm giảm áp lực trong giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Việc phân cấp cho cấp xã thực hiện một số thủ tục, trong đó có cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói, giúp quá trình giải quyết hồ sơ thuận lợi hơn, rút ngắn thời gian và phù hợp hơn với thực tế sản xuất của người dân.
Để bảo đảm tiến độ giải quyết hồ sơ ông Trí thông tin: "địa phương đã chủ động sắp xếp, bố trí lực lượng cán bộ phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ, đồng thời tăng cường hướng dẫn để cán bộ thực hiện thống nhất, hiệu quả. Từ khi triển khai Nghị quyết 36, địa phương cũng đã bố trí cán bộ thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến cấp mã số. Khi nghị quyết được triển khai, xã tập trung tuyên truyền, phổ biến nội dung, quy trình đến người dân"
Xã Cư M'gar tỉnh Đắk Lắk địa bàn có diện tích trồng sầu riêng lớn.
Theo ông Trí địa phương còn tăng cường phối hợp giữa Phòng Kinh tế với Trung tâm Phục vụ hành chính công trong quá trình tiếp nhận hồ sơ. Mục tiêu là bảo đảm hồ sơ được tiếp nhận và xử lý kịp thời, hạn chế tình trạng người dân phải bổ sung, sửa đổi hoặc đi lại nhiều lần.
Đối với những hồ sơ cấp mã số có số lượng lớn, cán bộ chuyên môn có thể chủ động trao đổi, tiếp nhận thông tin ban đầu và hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ trước khi nộp trên hệ thống. Cách làm này giúp quá trình tiếp nhận hồ sơ trực tuyến thuận lợi hơn, đồng thời hạn chế sai sót.
Tuy nhiên, vị cán bộ xã Cư M'gar cho rằng, việc triển khai Nghị quyết 36 cũng đặt ra không ít khó khăn đối với chính quyền địa phương, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi một số nhiệm vụ được phân cấp về cấp xã, Phòng Kinh tế trực tiếp đảm nhiệm việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ, cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Điều này làm gia tăng khối lượng công việc và áp lực đối với đội ngũ cán bộ chuyên môn.
"Trong thực tế, nhiều người dân, tổ chức chưa nắm được quy trình. Khi nộp hồ sơ thì hồ sơ khá đơn giản, nhưng khi kiểm tra lại trên thực tế, có những vùng trồng để xuất khẩu thì phải đi kiểm tra. Khi kiểm tra phải có các yêu cầu cụ thể. Có những trường hợp diện tích chưa phù hợp, chưa xác định được tọa độ, nên cần phối hợp tiếp cận, giải thích cho người dân" ông Trí cho hay.
Công tác tuyên truyền đang cần được đẩy mạnh tại các địa phương để người dân và doanh nghiệp nắm được chủ trương chính sách mới giúp kịp thời hoàn thiện các quy trình ngay từ đầu.
Có thể thấy Nghị quyết 36/2026/NQ-CP đang được kỳ vọng cho quyết tâm cải cách của Chính phủ trong ngành nông sản. Với những điểm mạnh vượt trội về cắt giảm thủ tục, ứng dụng công nghệ số và phân cấp quản lý... văn bản này sẽ tháo gỡ những "nút thắt" căn cơ, mở ra cơ hội lớn không chỉ đối với ngành sầu riêng mà còn là cả ngành nông sản Việt. Để Nghị quyết đi vào thực tiễn một cách có hiệu quả, trong thời gian tới các cấp chính quyền và doanh nghiệp cùng người dân cần chung tay xây dựng một thị trường minh bạch, phát triển qua đó giúp cho sản phẩm nông sản "bay" xa hơn, thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính, yêu cầu chất lượng cao.
