Từ gánh nặng môi trường thành nguồn tài nguyên mới
Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, TP.HCM đang chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng của các công trình hạ tầng giao thông, dự án nhà ở, cải tạo chung cư cũ và chỉnh trang đô thị. Song song với sự phát triển đó là lượng chất thải xây dựng phát sinh ngày càng lớn.
Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA)
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA), cho rằng nếu nhìn theo cách tiếp cận truyền thống, đây là áp lực lớn đối với môi trường và hệ thống xử lý chất thải. Tuy nhiên, dưới góc độ kinh tế tuần hoàn, đây lại là nguồn tài nguyên thứ cấp vô cùng giá trị.
Theo ông Kỳ, thay vì tiếp tục mở rộng diện tích chôn lấp, thành phố cần chuyển mạnh sang tư duy tái chế và tái sử dụng. “Câu hỏi đặt ra không phải là làm thế nào để chôn lấp nhiều hơn mà là làm thế nào để tái sử dụng nhiều hơn; không phải làm thế nào để xử lý rác thải mà là làm thế nào để biến rác thải thành tài nguyên”, ông nhấn mạnh.
Đáng chú ý, định hướng này cũng phù hợp với xu thế sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường hiện nay, khi các loại đất, đá, bê tông, gạch, cát và chất thải trơ từ hoạt động xây dựng được nhìn nhận như nguồn vật liệu có thể tái chế và tái sử dụng thay vì chỉ là chất thải cần xử lý.
Thiếu vật liệu xây dựng – áp lực ngày càng hiện hữu
Theo ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, nhu cầu vật liệu xây dựng của thành phố đang tăng mạnh khi hàng loạt công trình trọng điểm được triển khai. Trong khi đó, nguồn tài nguyên khoáng sản phục vụ sản xuất vật liệu truyền thống như đá, cát ngày càng hạn chế.
Ông Phạm Minh Mẫn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM phát biểu tại hội thảo
“Việc nghiên cứu và xây dựng cơ chế tái chế chất thải xây dựng không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là giải pháp quan trọng nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo đảm nguồn vật liệu cho phát triển hạ tầng và hướng tới phát triển đô thị bền vững”, ông Mẫn cho biết.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia như Hà Lan, Đức, Nhật Bản, Singapore hay Hàn Quốc đã thành công trong việc biến chất thải xây dựng thành cốt liệu tái chế, vật liệu san lấp, vật liệu nền đường và các loại vật liệu xây dựng có giá trị cao. Một số địa phương trong nước cũng đã bước đầu áp dụng mô hình này và đạt được kết quả tích cực.
Theo các chuyên gia, nguồn vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng hoàn toàn có thể thay thế một phần vật liệu khai thác tự nhiên, giúp giảm áp lực lên tài nguyên khoáng sản và hạn chế tác động môi trường.
Hình thành hệ sinh thái tuần hoàn cho ngành xây dựng
Điểm đáng chú ý của đề án không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các nhà máy tái chế mà còn hướng tới hình thành hệ sinh thái quản lý chất thải xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM, hệ sinh thái này sẽ bao gồm toàn bộ chuỗi từ phát sinh, phân loại tại nguồn, thu gom, vận chuyển, trung chuyển, tái chế, kiểm định chất lượng sản phẩm đến đưa vật liệu tái chế trở lại các công trình xây dựng.
Trong quá trình xây dựng đề án, thành phố xác định năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: đánh giá hiện trạng chất thải xây dựng; nghiên cứu công nghệ tái chế tiên tiến; xây dựng chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư; thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế trong các công trình; và ứng dụng công nghệ số để quản lý toàn bộ vòng đời chất thải.
Các chuyên gia đánh giá đây là cách tiếp cận mang tính hệ thống, giúp giải quyết tận gốc bài toán chất thải xây dựng thay vì chỉ tập trung xử lý ở khâu cuối cùng.
Mở ra ngành kinh tế mới cho thành phố
Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường cho biết thành phố hiện phát sinh khoảng 15.000 tấn chất thải rắn mỗi ngày, trong khi nhu cầu vật liệu xây dựng cho các dự án hạ tầng quy mô lớn ngày càng tăng.
Theo ông Cường, tái chế chất thải xây dựng cần được xem là giải pháp chiến lược để giảm khai thác tài nguyên thiên nhiên, bảo đảm nguồn cung vật liệu cho phát triển đô thị trong tương lai.
Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường phát biểu tại hội thảo
Lãnh đạo UBND TP.HCM đề nghị đơn vị tư vấn tiếp tục hoàn thiện đề án theo hướng có tầm nhìn dài hạn, gắn với quy hoạch đô thị, quy hoạch xử lý chất thải và cơ chế khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực tái chế. Đồng thời, nghiên cứu chính sách thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế trong các dự án đầu tư công.
Theo kế hoạch, đề án sẽ được hoàn thiện trong tháng 6/2026 để trình UBND TP.HCM xem xét, làm cơ sở xây dựng cơ chế, chính sách phát triển ngành công nghiệp tái chế chất thải xây dựng trong giai đoạn tới.
Nếu được triển khai hiệu quả, đây không chỉ là giải pháp môi trường mà còn mở ra một ngành kinh tế mới, góp phần bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng, giảm phát thải carbon và đưa TP.HCM trở thành địa phương tiên phong trong phát triển kinh tế tuần hoàn của Việt Nam.
Hải An
