Phản ứng từ Senegal cực kỳ phẫn nộ. Senegal ngay lập tức kháng cáo lên Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) tại Thụy Sĩ. Các cầu thủ cũng lên tiếng mạnh mẽ trên mạng xã hội. Không chỉ Senegal, cả châu Phi đang “gobsmacked” (sốc nặng) và phẫn nộ. Nhà báo kỳ cựu chuyên viết về bóng đá châu Phi của tờ The Guardian chia sẻ: “Quyết định này khiến tôi sốc nặng”.
Ngay trong nội bộ CAF cũng xuất hiện những phản đối mạnh mẽ. Thành viên ủy ban điều hành CAF đến từ Mauritius, Samir Sobha, tuyên bố: "Đó là một trò đùa lớn. Chúng ta không thể sửa một sai lầm bằng cách tạo ra một sai lầm khác. Sửa một bất công bằng một bất công khác không thể được chấp nhận từ góc độ thể thao hay đạo đức".
Một cựu thành viên từng làm việc 6 năm trong ủy ban kháng nghị CAF chia sẻ với The Guardian: "Tôi biết ủy ban kháng nghị không có thẩm quyền thay đổi quyết định trên sân của trọng tài. Tôi không thể hiểu làm sao họ có thể đưa ra quyết định ô nhục này". Nhiều người so sánh với sai lầm năm 2019 ở chung kết CAF Champions League (Espérance Tunis – Wydad Casablanca), khi CAF cũng lật ngược quyết định trọng tài và phải để CAS can thiệp.
Góc nhìn chuyên môn: Vì sao phán quyết của CAF thiếu cơ sở?
Trọng tài viên kỳ cựu của CAS, ông Raymond Hack (cựu CEO Liên đoàn Bóng đá Nam Phi, từng là thành viên Ủy ban Kỷ luật FIFA) đã có phân tích sâu sắc trên ESPN, chỉ ra nhiều điểm bất hợp lý trong phán quyết của CAF:
Thứ nhất, Morocco đã không phản đối chính thức trước khi trận đấu kết thúc. Hack nhấn mạnh: "Khi Morocco trở lại sân, không ai nói: 'Chúng tôi sẽ đá hiệp phụ trong khi phản đối' hay bất cứ điều gì tương tự. Họ đã chơi 30 phút hiệp phụ. Nếu họ nói vậy, có lẽ họ đã có căn cứ".
Thứ hai, trọng tài Ndala đã không kết thúc trận đấu khi Senegal bỏ sân. Thay vào đó, ông chờ họ quay lại và tiếp tục điều hành. Theo Hack, trọng tài mới là người có quyết định cuối cùng về diễn biến trận đấu.
Thứ ba, Hack chỉ ra rằng Ủy ban kháng nghị đã áp dụng sai Điều 84. Điều khoản này quy định xử phạt đội vi phạm cả Điều 82 (bỏ sân) và Điều 83 (không có mặt đúng giờ). Senegal chỉ vi phạm Điều 82, không vi phạm Điều 83, do đó không thể bị xử thua 0-3 theo Điều 84.
"Tôi không nghĩ Tòa án Trọng tài sẽ giữ nguyên quyết định của Ủy ban kháng nghị vì đã có tiền lệ. Năm 2019, Wydad ở trong tình huống tương tự tại giải vô địch các câu lạc bộ CAF, và CAS đã phán quyết rằng quyết định của trọng tài là cuộc chơi cuối cùng", Hack nhấn mạnh.
Áp lực lên chủ tịch CAF Patrice Motsepe
Vụ việc diễn ra chỉ 1 tuần sau khi CAF hoãn giải vô địch bóng đá nữ châu Phi (WAFCON 2026) chỉ 12 ngày trước giờ khai cuộc, cũng tại Morocco, với lý do "những tình huống bất khả kháng", trong khi Morocco – nước chủ nhà – viện dẫn “mối quan hệ bị tổn hại” sau chung kết AFCON nam. Các HLV và cầu thủ nữ trên khắp châu lục đã lên tiếng chỉ trích sự thiếu tôn trọng đối với bóng đá nữ.
CAF phủ nhận việc bị tác động chính trị hay xem thường bóng đá nữ, tuy nhiên các quyết định có màu sắc tùy hứng này càng đúng với nhận định của nhiều chuyên gia: bóng đá châu Phi từng khiến chúng ta say mê với màu sắc khác lạ trên sân cỏ, nhưng nay lại chỉ còn sự u ám vì thiếu ổn định quản trị, cơ sở hạ tầng yếu, và thường xuyên để chính trị xen vào.
Giới quan sát cho rằng đây là "bãi mìn" về uy tín và di sản cho chủ tịch CAF Patrice Motsepe, người từng hứa hẹn sẽ cải tổ tổ chức này. Trong bối cảnh cộng đồng bóng đá châu Phi chưa kịp phục hồi sau cú sốc hoãn WAFCON, quyết định gây tranh cãi về CAN càng khiến vị tỷ phú người Nam Phi mất điểm nghiêm trọng.
Viễn cảnh tại CAS và hệ lụy kéo dài
Senegal tuyên bố sẽ kháng cáo lên CAS. Quá trình này dự kiến kéo dài ít nhất sáu tháng, đồng nghĩa với việc chưa thể có phán quyết cuối cùng trước World Cup 2026 khởi tranh vào tháng Sáu. Trong thời gian chờ đợi, các cầu thủ Senegal không phải trả lại huy chương hay tiền thưởng.
Trọng tài viện Hack nhận định: "Cho đến khi CAS ra phán quyết, sẽ không có thay đổi nào về tiền thưởng hay huy chương. Bạn không thể yêu cầu các cầu thủ: 'Làm ơn trả lại huy chương, trả lại tiền thưởng' khi vẫn còn khả năng CAS sẽ lật ngược quyết định. Nhưng tất cả những điều này chỉ làm xấu đi hình ảnh của bóng đá châu Phi, điều đáng lẽ không bao giờ được phép xảy ra".
Trong khi đó, Morocco sẽ đến World Cup 2026 với tư cách đương kim vô địch châu Phi, còn Senegal dù cũng đã giành vé nhưng phải bước vào giải đấu lớn nhất hành tinh với tâm thế của một đội bóng bị tước danh hiệu oan ức.
Bài học đắt giá cho bóng đá châu Phi
Vụ việc Senegal bị tước chức vô địch CAN 2025 phơi bày ba vấn đề lớn của bóng đá châu Phi: chất lượng trọng tài thiếu ổn định dẫn đến những quyết định gây tranh cãi; hệ thống kỷ luật và giải quyết tranh chấp thiếu nhất quán, dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài; và sự thiếu minh bạch trong quản trị, đặc biệt dưới áp lực từ chủ nhà và các bên liên quan.
Hai tháng sau trận chung kết, chiếc cúp vô địch vẫn chưa biết thuộc về ai. Các cầu thủ Senegal vẫn giữ huy chương và danh hiệu trên mạng xã hội như một bằng chứng về sự thật trên sân cỏ. Còn niềm tin vào sự công bằng của bóng đá châu Phi đang bị đặt dấu hỏi lớn hơn bao giờ hết.
Nếu CAS phán quyết công bằng như dự đoán của Raymond Hack, Senegal có thể giữ ngôi vô địch, nhưng danh dự và lòng tin vào CAF đã bị tổn hại nghiêm trọng. Bóng đá châu Phi cần cải tổ triệt để: từ quy trình khiếu nại minh bạch đến lịch thi đấu ổn định, loại bỏ chính trị xen lẫn. Nếu không, những vụ việc như thế này sẽ tiếp tục làm tổn hại hình ảnh châu lục – điều mà chính Raymond Hack cảnh báo: “Chỉ làm tổn hại hình ảnh bóng đá châu Phi, điều không nên xảy ra”. Châu Phi đang chờ đợi phán quyết của CAS, hy vọng một lần thay đổi thực sự sẽ đến.
