Cây gừng gió là một loài gừng dại thuộc họ Gừng ( Zingiberaceae ), thường mọc tự nhiên ở rừng ẩm, ven suối và vùng núi trung du của Việt Nam, được biết đến với giá trị dược liệu.
Theo y học cổ truyền, thân rễ gừng gió có tác dụng giải cảm, trừ phong hàn, giảm đau nhức xương khớp, hỗ trợ tiêu hóa và thường được dùng để ngâm rượu xoa bóp.
Các nghiên cứu trước đó đã tìm ra hợp chất zerumbone trong tinh dầu gừng gió Việt Nam, có hoạt tính chống lại nhiều dòng tế bào ung thư ở người, tuy nhiên mức độ chưa thật sự mạnh và hầu hết mới dừng lại ở các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm.
Các nhà khoa học cũng nhận định khung zerumbone có thể là khuôn mẫu lý tưởng để tạo ra các dẫn xuất mới với hoạt tính chống ung thư mạnh hơn. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc phát triển các dẫn xuất mới từ zerumbone nhằm nâng cao hiệu quả và khả năng ứng dụng thực tiễn.
Cây gừng gió có chứa hợp chất tự nhiên có khả năng ức chế tế bào ung thư.
Xuất phát từ vấn đề đó, nhóm nghiên cứu Viện Hoá học - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đứng đầu là TS Lưu Văn Chính đã thực hiện đề tài: “Tổng hợp và hoạt tính kháng u in vivo của dẫn xuất zerumbone: (2E,6Z,10E)-6-((benzo[d]thiazol-2-ylthio)methyl)-2,9,9-trimethylcycloundeca-2,6,10-trienone Zethiazole”.
Nghiên cứu đã lựa chọn hướng tiếp cận toàn diện, từ việc khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu tự nhiên, tổng hợp các dẫn xuất mới cho đến đánh giá đầy đủ hoạt tính sinh học và độ an toàn.
Trong nghiên cứu này, tinh dầu gừng gió đã được phân tích và cho thấy hàm lượng zerumbone đạt 56,43%, con số khá cao so với nhiều báo cáo trước đây. Từ nguồn tinh dầu này, zerumbone đã được phân lập với độ sạch 97% và hiệu suất thu hồi 80%, chứng minh tính khả thi của việc khai thác nguyên liệu trong nước cho các nghiên cứu hóa dược.
Nhóm nghiên cứu của Viện Hoá học - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Từ hợp chất zerumbone có trong tinh dầu gừng gió, nghiên cứu của nhóm nhà khoa học Viện Hoá học đã tạo ra các dẫn xuất có khả năng ức chế tế bào ung thư. Trong các thí nghiệm tiến hành trên tế bào ung thư nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, dẫn xuất của zerumbone là zethiazole đã được thử nghiệm trên cả ba dòng tế bào ung thư ở người phổ biến gồm ung thư gan, ung thư phổi và ung thư cổ tử cung. Kết quả cho thấy có thể ức chế sự phát triển của các tế bào này rất hiệu quả.
Bên cạnh hiệu quả điều trị, nhóm nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến độ an toàn của hoạt chất. Kết quả thử nghiệm độc tính cấp cho thấy chưa ghi nhận biểu hiện gây độc ngay cả khi sử dụng ở liều cao.
Các phân tích huyết học và sinh hóa cũng cho thấy hợp chất này không phát hiện ảnh hưởng bất lợi đến chức năng gan, thận cũng như các chỉ số sinh hóa máu trong phạm vi liều thử nghiệm.
Những kết quả này bước đầu cho thấy zethiazole có hồ sơ an toàn đáng chú ý, đây là một ưu điểm quan trọng so với nhiều hoạt chất chống ung thư hiện nay vốn thường đi kèm với độc tính cao.
Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đánh giá cao các kết quả của đề tài, so với các nghiên cứu trước đây, công trình có nhiều điểm mới và nổi bật. Nghiên cứu này đã đặt những viên gạch đầu tiên vững chắc cho việc phát triển các hoạt chất bán tổng hợp có hoạt tính tốt từ dược liệu Việt Nam.
