Thủ khoa có phải nhân tài không?
Sáng 22/9, Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam tổ chức hội thảo “Thu hút, trọng dụng nhân tài trong kỷ nguyên mới”.
Phát biểu tại hội thảo, TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là phải thay đổi tư duy, nhận thức về nhân tài và chính sách nhân tài trong bối cảnh, yêu cầu mới.
TS. Trần Anh Tuấn phát biểu. (Ảnh: Văn Điệp)
Nên nhận thức mặt trái của chính sách nhân tài là dễ làm nảy sinh tính hẹp hòi, đố kỵ, ganh ghét giữa 1 số đồng nghiệp với người có năng lực; là có một số lãnh đạo đơn vị không dám giao nhiệm vụ, dùng người giỏi chuyên môn hơn mình; thiếu hợp tác, thiếu cộng đồng trách nhiệm", TS. Trần Anh Tuấn.
Theo ông, chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài lâu nay còn mờ nhạt, chưa mang lại hiệu quả do chưa có sự thống nhất trong nhận thức về nhân tài, đồng thời chưa quy định rõ các tiêu chí để nhận diện nhân tài.
“Khi đàm đạo, chúng ta hay nói người này giỏi, người kia tài nhưng ít khi bàn đến thế nào là nhân tài. Nói về người tài thì thuật ngữ cũng chưa thống nhất, chỗ này gọi là ‘nhân tài’, chỗ kia gọi là ‘người có tài năng’”, ông Tuấn cho hay.
Theo ông, tiêu chí quan trọng nhất để xác định nhân tài là “đức và tài”, tức phải có phẩm chất và năng lực. Tiếp đó là công trạng, sản phẩm mang lại giá trị cao, giải quyết được những vấn đề đang đặt ra, các bài toán khó, đồng thời thúc đẩy sự tiến bộ và phát triển. Đây mới là chân giá trị của nhân tài.
“Do vậy, nhận diện nhân tài và xây dựng chính sách nhân tài phải chuyển từ tiêu chí bằng cấp, chứng chỉ, hồ sơ, học hàm, học vị sang phẩm chất, năng lực và kết quả mang lại sự phát triển”, ông Trần Anh Tuấn nêu rõ.
Chia sẻ về vấn đề này, GS.TS. Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội (nay là Ủy ban Pháp luật và Tư pháp) cho rằng, nhân tài phải “vừa hồng vừa chuyên”. Đồng thời, cần tách nhân tài khỏi bằng cấp. Nhân tài phải có những đóng góp mới, nhưng không thể tách rời yêu cầu “vừa hồng vừa chuyên”, có năng lực và tầm nhìn.
Quang cảnh hội thảo. Ảnh: PV
Cũng theo ông, chính sách về nhân tài hiện chưa có nhiều. Gần đây có việc tuyển dụng thủ khoa, nhưng ông Lý đặt vấn đề: thủ khoa có phải nhân tài không?
Ngoài ra, ông cho rằng, chính sách nhân tài phải toàn diện, đồng bộ, có chủ trương về nhân tài và chế độ, chính sách phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để họ sống và làm việc. “Quan trọng là môi trường để họ làm việc và thiện chí của chúng ta đối với sản phẩm họ làm ra”, ông Lý nói, đồng thời cho rằng, cần có luật về thu hút và trọng dụng nhân tài.
Nhân tài là nguồn lực chiến lược của quốc gia
PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên trợ lý Chủ tịch Quốc hội, chỉ ra nhiều hạn chế trong cách tiếp cận về nhân tài hiện nay. Theo ông, cách nhận diện nhân tài còn thiên về “đầu vào”, bằng cấp và thành tích quá khứ, hơn là năng lực tạo ra giá trị.
“Một tiến sĩ không tạo ra tri thức mới không thể mặc nhiên được coi là nhân tài; một người từng đạt thành tích nổi bật nhưng không còn khả năng tạo giá trị mới cũng không thể được hưởng chính sách đặc biệt vô thời hạn”, ông Thông nói.
Một điểm đáng chú ý khác, chính sách đãi ngộ nhân tài chưa được đặt đầy đủ trong một hệ sinh thái phát huy năng lực. Ông nhìn nhận, tiền lương, thưởng, nhà ở và các điều kiện vật chất là những yếu tố cần thiết.
Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy người có năng lực cao thường đồng thời quan tâm tới chất lượng công việc, chất lượng đồng nghiệp, sự công bằng trong đánh giá và cơ hội phát triển nghề nghiệp.
PGS.TS. Lê Minh Thông nêu ý kiến. (Ảnh: PV)
Từ những phân tích trên, ông Thông đề xuất nhiều chính sách mới, trong đó có việc chuyển từ quan niệm coi nhân tài là “đối tượng chính sách đặc biệt” sang coi nhân tài là nguồn lực chiến lược của quốc gia.
Cùng với đó, cần chuyển từ nhận diện chủ yếu dựa trên “đầu vào” sang nhận diện dựa trên năng lực, sản phẩm và giá trị tạo ra. Bằng cấp, học vị, chức danh, giải thưởng vẫn có giá trị tham khảo, nhưng không thể trở thành tiêu chí thay thế cho năng lực thực chất.
Đặc biệt, ông Lê Minh Thông lưu ý cần chuyển từ “thu hút nhân tài” sang kiến tạo hệ sinh thái sản sinh và phát triển nhân tài. Do vậy, tiêu chí thành công của chính sách không phải là mỗi năm “thu hút được bao nhiêu nhân tài”, mà phải là hệ sinh thái quốc gia có khả năng liên tục tạo ra bao nhiêu người đạt trình độ xuất sắc và bao nhiêu người trong số đó tạo được giá trị lớn.
Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Nguyễn Văn Thuận cũng cho rằng, lâu nay chúng ta chưa thành công vì chưa nhận thức, thống nhất được thế nào là nhân tài và còn nhiều lúng túng.
Theo ông, khi nghĩ đến nhân tài, người ta thường nghĩ về chuyên môn, nghiệp vụ. Tuy nhiên, trong vận hành và quản trị quốc gia, nhân tài rất khác, không giống với nhân tài trong hoạt động khoa học và công nghệ.
Ngoài trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh, theo ông, các đạo luật cần đặt ra những tiêu chí riêng phù hợp với từng lĩnh vực, nếu không sẽ rất lúng túng. “Mời người tài về là có tiền, có nhà cửa, tôi không tán thành quan điểm đó”, ông nói.
