Ngày 12/11, dưới sự chủ trì và điều hành của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn là người đăng đàn đầu tiên, trả lời về nhóm vấn đề thứ nhất thuộc lĩnh vực tài chính.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng lãnh đạo Chính phủ, MTTQ Việt Nam tham dự phiên chất vấn và trả lời chất vấn (Ảnh: Quang Vinh)
Bộ trưởng Bộ Tài chính trả lời về các nội dung gồm: Công tác phân bổ, quản lý và thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, gắn với triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục tình trạng chậm giải ngân, nhất là đối với các công trình, dự án trọng điểm; bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đầu tư.
Những khó khăn, vướng mắc và giải pháp nâng cao hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi và vốn đầu tư huy động theo phương thức đối tác công tư (PPP).
Công tác quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và nhà cung cấp ở nước ngoài; giải pháp chống thất thu thuế, bảo đảm công bằng, minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế.
Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tháo gỡ khó khăn về vốn, chi phí sản xuất, kinh doanh, thủ tục hành chính và các điều kiện kinh doanh đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh.
Bà Lê Thị Song An chất vấn (Ảnh: Quang Vinh)
Là người chất vấn đầu tiên, đại biểu Quốc hội Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) cho rằng, để bảo đảm hiệu quả huy động nguồn lực tư nhân và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án PPP, đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia dự án PPP bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của Nhà nước với nhà đầu tư.
Đặc biệt là cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật. “Bộ Tài chính có giải pháp gì để bảo đảm nguồn vốn này được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết ảnh hưởng đến phương án tài chính, niềm tin của nhà đầu tư và tiến độ triển khai dự án?”, bà An chất vấn.
Trả lời, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc huy động vốn tư nhân cho PPP là một hình thức mới nhằm động viên các nguồn lực của cả xã hội để đầu tư vào các hạ tầng. Đây là vấn đề không phải mới, nhưng trên thế giới đã triển khai rất thành công. Ở Việt Nam đã có các văn bản, bắt đầu nghiên cứu từ năm 1997. Hiện nay, sau khi Luật PPP ra đời năm 2020 đến nay đã triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức: BOT và BT.
Để huy động được nguồn lực này, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng, thời gian rất dài và rủi ro cao. Để động viên được nguồn lực của tư nhân, theo World Bank để một dự án PPP thu hồi vốn cần khoảng quãng thời gian khoảng 60 năm. Như vậy để giảm thiểu được rủi ro và thu hút được nguồn lực, chúng ta phải có một hệ thống cơ chế chính sách rất chặt chẽ, công khai, minh bạch để động viên nguồn lực theo hướng nhà đầu tư có lãi, lợi nhuận bình quân.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn (Ảnh: Quang Vinh)
Theo kinh nghiệm quốc tế, vì dự án PPP có thời gian thu hồi vốn dài như vậy và đầu tư vào công trình hạ tầng. Vì thế việc tính toán phương án tài chính là vô cùng quan trọng và đòi hỏi có sự hỗ trợ rất chi tiết tại thị trường. Trên thế giới, để triển khai dự án PPP, họ có 3 loại quỹ:
Thứ nhất là Quỹ PPF, tức là hỗ trợ để chuẩn bị dự án. Nhà nước cùng với các định chế tài chính, trong đó có quốc tế phải bỏ ra để tính toán các phương án rất chặt chẽ, công khai, minh bạch.
Thứ hai là Quỹ VGF, tức quỹ bù đắp khoảng trống tài chính. Vì nếu như một dự án mà tới 60 năm đầu tư hạ tầng sẽ không có nhà đầu tư nào mặn mà. Vì hiện nay, theo Luật PPP của chúng ta quy định vốn nhà nước tham gia tối đa không quá 50%.
“Một tuyến đường ở vùng miền núi, có huy động PPP không thì chúng ta phải có một quỹ bù đắp tài chính cho nhà đầu tư. Ví dụ, đảm bảo thu hồi vốn trong vòng 20 năm và lãi suất ở mức bình quân trên thị trường thì cỡ khoảng 12 đến 15%. Do họ bỏ tiền ra như vậy thì chúng ta phải có cơ chế nhà nước hỗ trợ để làm sao đạt được mức lợi nhuận thì họ mới đầu tư”, ông Tuấn nêu ví dụ.
Thứ ba là Quỹ đầu tư hạ tầng để cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình hạ tầng. Để triển khai chúng ta cần phải ban hành, tính toán đủ mới thu hút được các nhà đầu tư tư nhân. Ngoài việc đầu tư vốn cho tư nhân vào công trình này cũng cần thay đổi phương thức quản lý. Vì đây chính là hình thức Nhà nước chỉ bỏ ra một phần vốn để làm con đường, Nhà nước không phải bỏ tiền vào mà chính nhà đầu tư họ phải bỏ tiền ra, duy tu, bảo dưỡng và vận hành. Đây là một ưu điểm và cũng là chính sách cần phải khuyến khích đầu tư tư nhân vào hạ tầng.
Ông Tuấn cũng phân trần, trong khi đầu tư PPP chúng ta cũng phải chú ý đến quyền lợi của người dân khi tham gia vào các công trình này. Bên cạnh đường cao tốc, chúng ta vẫn phải có một con đường để cho người dân có quyền lựa chọn. Ví dụ như chúng ta đường đầu tư đường cao tốc Bắc - Nam, sắp tới sẽ thu phí, nhưng vẫn duy trì sửa chữa đường 1A để cho người dân có quyền lựa chọn.
“Đầu tư hạ tầng, công trình kỹ thuật, đầu tư bằng vốn ngân sách chính là từ tiền thuế của người dân thì người dân được hưởng. Nhưng để đi nhanh hơn, tốc độ cao hơn thì đi PPP và chúng ta phải thu phí. Cho nên vừa huy động được vốn tư nhân, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa đảm bảo được quyền lợi của người dân. Đấy chính là chính sách PPP chúng ta cần phải triển khai trong thời gian tới”, Bộ trưởng nói.
