Hãng tin CNBC cho hay một cuộc đại khủng hoảng đang âm thầm hình thành trong lòng ngành công nghệ toàn cầu. Khi những gã khổng lồ AI "ngốn" sạch chip nhớ để xây dựng trung tâm dữ liệu, người dùng cuối đang phải trả giá bằng những chiếc smartphone đắt kỷ lục, trong khi những lựa chọn giá rẻ đang dần đi vào dĩ vãng.
Đồng quan điểm, tờ The Verge nhận định AI càng thông minh, túi tiền của người dùng càng "đau đớn". Theo báo cáo mới nhất từ International Data Corporation (IDC), thị trường smartphone toàn cầu năm 2026 đang đứng trước "bờ vực" của một cuộc suy thoái chưa từng có. Cụ thể, sản lượng xuất xưởng dự kiến sẽ bốc hơi 12,9%, mức giảm mạnh nhất trong lịch sử, rơi xuống mức thấp nhất kể từ năm 2013.
Khi AI "ăn" hết phần của điện thoại
Nguyên nhân của cú sốc này không nằm ở nhu cầu người dùng suy yếu, mà đến từ sự đứt gãy nguồn cung linh kiện then chốt: chip nhớ (RAM). Cụ thể, các siêu máy tính và trung tâm dữ liệu phục vụ AI cần một lượng khổng lồ bộ nhớ băng thông cao (HBM) và DRAM để vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn.
Chính vì cơn sốt AI bùng nổ đã khiến các tập đoàn công nghệ như Microsoft, Amazon và Meta sẵn sàng chi hàng tỷ USD để gom sạch nguồn cung chip nhớ băng thông cao (HBM) và DRAM cho các trung tâm dữ liệu.
Hậu quả là các ông lớn bộ nhớ như SK Hynix, Samsung và Micron đang ưu tiên tối đa cho các "hyperscaler" như Amazon, Meta, Microsoft và Google.
Chia sẻ với CNBC, ông Tarun Pathak, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, cho biết: “Nhiều công ty bộ nhớ đang yêu cầu các nhà sản xuất smartphone phải ‘xếp hàng’ sau các gã khổng lồ đám mây. Việc phân bổ nguồn cung cho smartphone bị hạ thấp ưu tiên so với phân khúc AI”.
Sự khan hiếm này đã đẩy giá linh kiện lên mức không tưởng. Giá các loại chip nhớ phổ thông như DRAM đã tăng gần gấp đôi chỉ trong quý 1/2026 so với quý trước đó. Đối với các nhà sản xuất, đây là một "cú tát" trực diện vào biên lợi nhuận, buộc họ phải đưa ra những quyết định khó khăn.
CEO Jensen Huang của Nvidia từng khẳng định rằng bộ nhớ là yếu tố sống còn cho tương lai của AI. Và khi "tương lai" đó cần quá nhiều tài nguyên, những chiếc điện thoại nằm trong túi người dùng trở thành kẻ chịu thiệt.
Khủng hoảng nguồn cung ngay lập tức chuyển hóa thành gánh nặng tài chính cho người tiêu dùng. IDC dự báo giá bán trung bình (ASP) của một chiếc smartphone trong năm nay sẽ tăng 14%, đạt mức kỷ lục 523 USD (khoảng 13 triệu đồng).
Đáng ngại hơn, phân khúc điện thoại giá rẻ dưới 100 USD đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ hoàn toàn.
“Phân khúc dưới 100 USD sẽ trở nên không có lãi một cách vĩnh viễn”, bà Nabila Popal, Giám đốc nghiên cứu tại IDC, nhận định.
Chi phí chip nhớ chiếm tỷ trọng quá lớn trong cơ cấu giá của các dòng máy cỏ, khiến các nhà sản xuất không còn biên lợi nhuận để duy trì mức giá thấp.
Điều này dẫn đến một sự chuyển dịch cấu trúc: Các hãng sản xuất (OEM) buộc phải dồn lực vào phân khúc tầm trung và cao cấp để bảo vệ lợi nhuận. Thậm chí, một số thương hiệu nhỏ có thể phải rời bỏ cuộc chơi vì không thể gánh nổi chi phí linh kiện leo thang.
Ở phía khách hàng, người dùng phổ thông, sinh viên hay những người có thu nhập thấp đang dần bị đẩy ra khỏi thị trường máy mới. Người tiêu dùng hoặc chi nhiều tiền hơn để sở hữu công nghệ mới, hoặc phải hài lòng với một chu kỳ thay máy dài hơn bao giờ hết.
Cuộc chơi của những gã khổng lồ
Trong khi các thương hiệu nhỏ chạy hệ điều hành Android đang "vật lộn" để tồn tại, hai gã khổng lồ Apple và Samsung lại đang cho thấy sức đề kháng đáng kinh ngạc. Nhờ khả năng tích hợp chuỗi cung ứng mạnh mẽ và quyền lực đàm phán cao, họ ít bị tổn thương hơn so với các đối thủ nhỏ dùng hệ điều hành Android.
Thậm chí, cuộc khủng hoảng này còn vô tình giúp các ông lớn gia tăng thị phần. Theo báo cáo của Counterpoint, các dòng máy cao cấp của Apple và Samsung không chỉ duy trì được doanh số nhờ chiến lược "premiumization" (cao cấp hóa) mà còn thống trị cả thị trường máy cũ (second-hand).
Khi giá máy mới quá cao, người dùng có xu hướng tìm đến các dòng flagship đời cũ có sức hút thương hiệu lớn, thay vì mua máy mới ở phân khúc giá rẻ nhưng cấu hình bị cắt giảm.
Ông Francisco Jeronimo, Phó Chủ tịch IDC, gọi đây là một "cú sốc kiểu sóng thần" lan rộng khắp ngành điện tử. Ông nhấn mạnh rằng đây không phải là một sự thắt chặt tạm thời mà là một thay đổi mang tính cấu trúc.
Các nhà phân tích cho rằng tình hình chỉ có thể khởi sắc vào cuối năm 2027, khi các nhà máy sản xuất bộ nhớ mới đi vào hoạt động và nguồn cung từ các nhà cung cấp Trung Quốc bắt đầu thâm nhập thị trường. Tuy nhiên, mức giá linh kiện được dự báo sẽ khó có thể quay lại giai đoạn "rẻ rề" như trước đây.
Dù bức tranh hiện tại khá ảm đạm với các con số sụt giảm kỷ lục, ông Tarun Pathak vẫn giữ một cái nhìn lạc quan dài hạn: “Thị trường smartphone luôn có khả năng phục hồi. Cuối cùng thì con người vẫn luôn cần một chiếc điện thoại”.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, người dùng có lẽ phải học cách sống chung với những chiếc smartphone đắt đỏ hơn, hoặc kéo dài chu kỳ thay máy của mình lâu hơn bao giờ hết.
Lần đầu tiên sau nhiều năm, thị trường smartphone không còn là cuộc đua về tính năng mà là cuộc chiến về khả năng sinh tồn của chuỗi cung ứng. Giữa bối cảnh đó, người tiêu dùng có lẽ cần chuẩn bị tâm lý cho một kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên mà smartphone không còn là thiết bị bình dân cho mọi nhà, mà dần trở thành một khoản đầu tư xa xỉ cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
*Nguồn: CNBC, The Verge, CNN
