Khoảng 2 giờ sáng, căn phòng trọ nhỏ của Phan Hồng Nhung (22 tuổi, Hà Nội) vẫn sáng đèn. Trước khi đi ngủ, cô mở điện thoại và gõ một câu hỏi quen thuộc vào khung trò chuyện của một công cụ trí tuệ nhân tạo: “Ngày mai tôi nên bắt đầu ngày mới như thế nào để có tâm trạng tốt?”
Sau vài giây, hệ thống đưa ra một số gợi ý về cách sắp xếp buổi sáng, từ việc vận động nhẹ, lên kế hoạch công việc đến duy trì suy nghĩ tích cực. Nhung đọc hết câu trả lời rồi tắt điện thoại.
Theo chia sẻ của cô, việc hỏi AI trước khi bắt đầu một ngày mới đã trở thành thói quen. “Buổi sáng mình thường mở ChatGPT để hỏi vài câu. Có hôm hỏi nên mặc gì, có hôm hỏi hôm nay nên tập trung làm việc gì trước”, Nhung cho biết.
Trường hợp của Nhung phản ánh một xu hướng đang xuất hiện ngày càng phổ biến trong nhóm người trẻ: sử dụng trí tuệ nhân tạo không chỉ cho công việc hay học tập, mà cả những quyết định nhỏ trong đời sống cá nhân.
Các câu hỏi thường gặp không chỉ dừng ở việc tra cứu thông tin, mà còn liên quan đến việc lựa chọn trang phục, lên thực đơn, soạn tin nhắn hoặc xử lý các tình huống giao tiếp.
Không ít chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ của xu hướng này. Theo họ, thói quen “để AI nghĩ hộ” nếu kéo dài có thể khiến con người phụ thuộc vào công nghệ, làm suy giảm dần khả năng phân tích và ra quyết định độc lập.
Khi AI trở thành “cố vấn” trong sinh hoạt hàng ngày
Theo Nhung, thói quen sử dụng AI của cô bắt đầu khá đơn giản. Ban đầu, cô chỉ dùng các công cụ này để hỗ trợ viết email hoặc chỉnh sửa văn bản.
Tuy nhiên, theo thời gian, phạm vi sử dụng dần mở rộng sang các hoạt động đời sống thường ngày. “Có lần mình hỏi hôm nay thấy hơi buồn và chán thì nên làm gì để đỡ tiêu cực. AI trả lời khá dài, kiểu động viên và gợi ý vài việc nên thử như đi dạo hay sắp xếp lại công việc. Đọc xong cũng thấy đầu óc nhẹ hơn”, Nhung kể.
Ảnh minh hoạ
Những trải nghiệm như vậy không phải là cá biệt. Hà (25 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) cũng cho biết các công cụ AI đã trở thành một phần quen thuộc trong nhịp sinh hoạt hàng ngày của cô.
“Mỗi ngày mình mở AI khá nhiều lần. Từ việc soạn tin nhắn cho khách hàng, chỉnh sửa email cho lịch sự hơn, đến những câu hỏi đơn giản như trưa nay nên ăn gì, bị đau đầu nên mua thuốc gì uống?” Hà chia sẻ.
Trong một số trường hợp, AI còn được sử dụng để tham khảo cách xử lý các tình huống giao tiếp cá nhân. “Nhiều khi cãi nhau với bạn trai, mình cũng thử hỏi AI nên trả lời thế nào để cuộc nói chuyện bớt căng thẳng hay có nên chia tay không và nó đưa ra vài phương án khá hợp lý”.
Không ít người trẻ thậm chí xem AI như một dạng “người đối thoại ảo”. Thay vì tìm lời khuyên từ bạn bè hay người thân, họ gõ câu chuyện của mình vào khung chat và chờ đợi phản hồi.
Trong nhiều trường hợp, các câu trả lời do AI tạo ra được đánh giá là có cấu trúc rõ ràng, mang tính logic và ít cảm tính. Điều này khiến một bộ phận người dùng xem AI như một kênh tham khảo nhanh trước khi đưa ra quyết định.
Theo ghi nhận của một số chuyên gia công nghệ, xu hướng sử dụng AI như công cụ hỗ trợ ra quyết định đang ngày càng phổ biến, đặc biệt trong nhóm người trẻ quen với môi trường số. Với họ, AI dần trở thành một dạng “bộ lọc thông tin” giúp nhanh chóng tổng hợp gợi ý trước khi lựa chọn hành động.
Tuy vậy, chính sự tiện lợi này cũng đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ và sự phụ thuộc ngày càng lớn vào các gợi ý từ thuật toán trong những quyết định cá nhân hàng ngày.
Khi con người bắt đầu “thuê” tư duy của máy móc
Theo nhiều nhà nghiên cứu công nghệ, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đang dần thay đổi cách con người tiếp cận việc ra quyết định. Nếu internet trước đây chủ yếu giúp con người tìm kiếm thông tin nhanh hơn, thì AI hiện nay đã tiến thêm một bước khi có thể tổng hợp dữ liệu, phân tích và đưa ra các phương án gợi ý gần như ngay lập tức.
Trong thực tế, thay vì tự cân nhắc một vấn đề, nhiều người dùng có xu hướng đặt câu hỏi cho AI ngay khi xuất hiện nhu cầu lựa chọn. Từ những việc rất nhỏ như bữa trưa nên ăn gì, cách viết một tin nhắn, cho đến cách phản hồi trong một cuộc tranh luận, nhiều quyết định thường ngày đều có thể nhận được gợi ý chỉ sau vài giây.
Theo các chuyên gia tâm lý học, xu hướng này tạo ra một nghịch lý đáng chú ý của kỷ nguyên AI. Công nghệ giúp con người xử lý công việc nhanh hơn và tiếp cận thông tin thuận tiện hơn, nhưng nếu phụ thuộc quá nhiều vào các gợi ý sẵn có, quá trình suy nghĩ độc lập có thể dần bị thu hẹp.
Thực tế cho thấy một bộ phận người trẻ đã hình thành thói quen tham khảo AI trước khi đưa ra lựa chọn. Với nhiều người, từ việc soạn tin nhắn, sắp xếp công việc đến xử lý các tình huống giao tiếp, AI dần trở thành “bản nháp tư duy”, nơi họ tìm câu trả lời trước khi tự đưa ra quyết định.
Theo các nhà nghiên cứu, điểm khác biệt của AI so với các công cụ tìm kiếm trước đây nằm ở khả năng mô phỏng quá trình tư duy. Công nghệ không chỉ cung cấp thông tin mà còn đưa ra lập luận, phân tích và đề xuất phương án. Vì vậy, câu hỏi được đặt ra không phải là AI có thể làm được những gì, mà là con người sẽ duy trì vai trò của tư duy độc lập đến đâu trong quá trình ra quyết định.
