Ồn ào phim Hoàng hậu cuối cùng, luật sư nói 'quyền sáng tạo không phụ thuộc vào đồng ý của gia tộc'

Bên cạnh những tranh luận về dàn diễn viên, Hoàng hậu cuối cùng vấp phải những ý kiến trái chiều về trang phục hay các tình tiết được hé lộ trong teaser - Ảnh: NSX

Theo luật sư Hoàng Hà, pháp luật Việt Nam không quy định nhà sản xuất phải xin phép dòng họ hoặc hậu duệ khi làm phim về nhân vật lịch sử.

Việc đoàn phim Hoàng hậu cuối cùng sử dụng tên Vua Bảo Đại, Hoàng hậu Nam Phương hay Hoàng thái hậu Từ Cung cũng không tự động trở thành hành vi xâm phạm quyền riêng tư.

"Những nhân vật này đã đi vào lịch sử và nhiều thông tin về cuộc đời họ thuộc các nguồn tư liệu công khai. Quyền sáng tạo nghệ thuật không phụ thuộc vào sự đồng ý của gia tộc", ông Hà nói.

Hoàng hậu cuối cùng: Quyền sáng tạo không phụ thuộc vào đồng ý của gia tộc

Tuy nhiên nhà sản xuất vẫn có thể đối mặt với tranh chấp nếu gán cho người thật những hành vi, lời nói hoặc phẩm chất không có căn cứ, làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm và uy tín của họ.

Luật sư Hoàng Hà dẫn ra Khoản 2 Điều 34 Bộ luật Dân sự năm 2015 cho phép bảo vệ danh dự, nhân phẩm và uy tín của người đã chết theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc con thành niên. Nếu không còn những người này thì cha, mẹ của người đã chết có quyền yêu cầu.

Quy định trên không trao quyền khởi kiện chung cho cả dòng họ. Vì vậy hội đồng Nguyễn Phúc tộc Việt Nam chỉ có thể đứng tên khởi kiện nếu chứng minh được quyền, lợi ích hợp pháp của chính mình bị xâm phạm hoặc được người có quyền ủy quyền hợp lệ.

Các con thành niên của Vua Bảo Đại và Hoàng hậu Nam Phương có vị trí pháp lý rõ ràng hơn nếu yêu cầu bảo vệ danh dự của cha, mẹ. Riêng hậu duệ nhiều đời hoặc một tổ chức đại diện dòng tộc không đương nhiên có quyền nhân danh tiền nhân khởi kiện.

Luật sư Hoàng Hà đặt vấn đề, quan điểm cho rằng hậu duệ là người thừa kế nên có bản quyền hình ảnh của cha mẹ, ông bà cũng chưa chính xác. Bởi quyền đối với hình ảnh là quyền nhân thân, không phải tài sản được mặc nhiên truyền lại theo pháp luật thừa kế.

Bản quyền đối với một bức ảnh cụ thể thường thuộc về tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả của bức ảnh, không mặc nhiên thuộc về người được chụp và hậu duệ của họ.

Vì thế việc diễn viên hóa thân thành nhân vật lịch sử lại càng không đồng nhất với việc sử dụng trái phép một bức ảnh.

Phim có sự tham gia của các diễn viên Tăng Thanh Hà, Ma Ran Đô, Trâm Anh…; dự kiến khởi chiếu từ ngày 5-3-2027 - Ảnh: NSX

Ông cho biết phim Hoàng hậu cuối cùng chưa hoàn thành và chưa được phát hành. Người khởi kiện phải chỉ rõ thông tin nào sai sự thật, tình tiết nào xúc phạm danh dự, nội dung ấy đã được công bố ở đâu và gây ảnh hưởng như thế nào.

"Không thể khởi kiện chỉ dựa trên lo ngại rằng tác phẩm hoàn chỉnh có thể hư cấu quá mức. Trailer có thể trở thành chứng cứ nếu chính nội dung trong trailer đã gây xâm phạm, nhưng vài cảnh cắt ghép chưa đủ để đại diện cho toàn bộ thông điệp của bộ phim", ông Hà nêu góc nhìn.

Yêu cầu bồi thường cũng không phát sinh chỉ vì hậu duệ cảm thấy bị tổn thương. Bên yêu cầu phải chứng minh hành vi trái pháp luật, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả. Pháp luật dân sự Việt Nam không đặt ra khoản bồi thường nhằm trừng phạt nhà sản xuất chỉ vì có cách diễn giải lịch sử khác với quan điểm của gia đình.

Khả năng kiện tại Pháp hoặc Mỹ cũng không tự động hình thành vì một số hậu duệ đang sinh sống hoặc mang quốc tịch tại đó. Cần xác định phim đã được phát hành tại quốc gia nào, bị đơn có mối liên hệ gì với cơ quan tài phán, hành vi và thiệt hại phát sinh ở đâu, đồng thời phải áp dụng pháp luật của từng nước.