Điều chỉnh bằng luật
Đối diện với tình trạng tranh chấp quyền lợi diễn ra giữa hãng xe công nghệ và tài xế, chính phủ nhiều nước đã can thiệp bằng luật pháp. Điều này nhằm xác lập lại cán cân quyền lợi giữa nền tảng và người lao động.
Tại Ấn Độ, từ năm 2020, Bộ Giao thông Đường bộ nước này đã ban hành hướng dẫn quản lý dịch vụ gọi xe, quy định mức hoa hồng tối đa mà các hãng như Uber hay Ola được phép thu từ tài xế không vượt quá 20% tổng giá trị chuyến xe.
Đồng thời, tài xế phải nhận tối thiểu 80% giá cước cơ bản, chấm dứt tình trạng các hãng âm thầm tăng phụ phí để bào mòn thu nhập của lái xe.
Tại Singapore, năm 2024, Quốc hội nước này đã thông qua dự luật Lao động Nền tảng, chính thức xếp tài xế công nghệ và người giao hàng vào nhóm pháp lý riêng biệt, không phải người làm công ăn lương truyền thống, nhưng cũng không hoàn toàn là nhà thầu độc lập.
Singapore thông qua dự luật mang tính bước ngoặt, công nhận người lao động tự do trong lĩnh vực gọi xe và giao hàng là đối tượng lao động riêng biệt. (Ảnh: The Straits Times)
Với chính sách này, các nền tảng phải đóng quỹ CPF - một chương trình tiết kiệm an sinh xã hội bắt buộc, hỗ trợ bồi thường tai nạn lao động và cho phép thành lập các hiệp hội đại diện để thương lượng về đơn giá cũng như mức khấu trừ.
Tại Liên minh châu Âu (EU), các quy định yêu cầu xem xét thực tế mối quan hệ giữa tài xế và nền tảng để xác định họ là người lao động hay người tự kinh doanh. Nếu nền tảng thực tế đóng vai trò như người sử dụng lao động, tài xế có thể được hưởng các quyền lao động tương ứng. EU cũng yêu cầu minh bạch hơn trong việc sử dụng thuật toán để quản lý và đánh giá người lao động.
Ở Mỹ, từ năm 2018, nhiều bang như New York, Seattle, California đã áp dụng mức lương sàn tối thiểu theo giờ dành riêng cho tài xế công nghệ sau khi đã trừ chi phí hao mòn xe và xăng cộ. Nếu nền tảng định giá cước thấp, công ty phải tự bù tiền cho tài xế thay vì trích thêm phí từ tài xế.
Tại Đông Nam Á, Indonesia cũng đã siết chặt quy định về mức chiết khấu của các hãng gọi xe công nghệ.
Theo đó, cuối tháng 6 vừa qua, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Dudy Purwagandhi đã lên tiếng xác nhận chính sách giới hạn phí hoa hồng của các công ty gọi xe ở mức 8% trên tổng giá cước của tài xế công nghệ. Chính sách này có hiệu lực từ ngày 1/7 và không có thời gian thử nghiệm. Indonesia cũng là quốc gia tiên phong tại khu vực can thiệp trực tiếp bằng trần pháp lý vào mức hoa hồng đối với dịch vụ xe hai bánh.
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Indonesia Dudy Purwagandhi thông tin về mức áp trần mức chiết khấu cho các hãng xe công nghệ tại nước này, ngày 28/6/2026. (Ảnh: Antara)
Cần minh bạch tỷ lệ chiết khấu
Là một người lao động có 3 năm trong lĩnh vực lái xe công nghệ, anh T.L - đối tác của Grab cho biết, tại thời điểm tham gia vào lĩnh vực này, mức chiết khấu cắt về hãng vẫn còn thấp. Điều này tạo ra sự hấp dẫn đối với rất nhiều tài xế.
“Lúc ấy, mình chỉ thấy số thu về khá tốt, cũng không nghĩ nhiều đến các chính sách như bảo hiểm, ốm đau, bệnh tật… Nhưng bây giờ, khi mức chiết khấu ngày càng cao, lợi nhuận càng bị bào mòn, trông người lại nghĩ đến ta, mới thấy anh em tài xế công nghệ thiệt thòi” , anh T.L cho biết.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, nhiều tài xế cho biết tỷ lệ chiết khấu đã tăng, không cố định do các thuật toán thay đổi theo điều kiện khách quan của cuốc xe. Nhiều trường hợp, tỷ lệ chiết khấu lên tới 40-50%.
Khi thị trường đã qua giai đoạn “đốt tiền” trợ giá để giành thị phần và bước vào chu kỳ siết lợi nhuận, xung đột lợi ích giữa nền tảng và tài xế là điều dễ xảy ra. (Ảnh: Mạnh Hùng)
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho biết, đã nhận được phản ánh, kiến nghị của các cá nhân là đối tác tài xế của Công ty TNHH Grab liên quan đến chính sách giá cước áp dụng với khách hàng và chính sách phí, chiết khấu, các khoản khấu trừ áp dụng đối với đối tác tài xế tham gia cung ứng dịch vụ thông qua ứng dụng Grab.
Nhằm làm rõ các thông tin phản ánh, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã có giấy mời làm việc và văn bản đề nghị Công ty TNHH Grab cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ áp dụng đối với khách hàng và đối tác tài xế.
Cơ quan này đề nghị một số doanh nghiệp khác cung ứng dịch vụ gọi xe thông qua ứng dụng trên điện thoại thông minh tại Việt Nam cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách giá, phí áp dụng đối với hành khách và đối tác tài xế để phục vụ việc rà soát, đánh giá. Bên cạnh đó, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng chủ động thu thập, xác minh thêm thông tin.
Trên cơ sở kết quả rà soát, xác minh và thông tin, tài liệu do các bên liên quan cung cấp, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ tiếp tục xem xét, đánh giá sự việc. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ tiến hành điều tra, xử lý theo thẩm quyền và quy định của pháp luật.
