Homestay trở thành "cần câu cơm"
Những ngày nghỉ lễ 30/4, dòng khách đổ về khu du lịch Pù Luông, xã Pù Luông, Thanh Hóa tăng cao, biến các bản làng giữa vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên thành điểm đến nhộn nhịp. Giữa những dãy núi bao quanh, ruộng bậc thang vào mùa trổ bông và những nếp nhà sàn nép mình dưới tán xanh, du lịch cộng đồng không chỉ mang đến trải nghiệm "sống chậm" cho du khách, mà đã định hình hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân bản địa.
Cảnh thiên nhiên thơ mộng, yên bình ở bản Đôn, Pù Luông.
Từ Hà Nội, sau khoảng bốn giờ di chuyển, chị Hoàng Ngọc Anh (34 tuổi, Cầu Giấy) đặt chân tới Pù Luông vào một buổi sáng đầy nắng. Trước mắt chị là bức tranh thiên nhiên mở ra với núi non trùng điệp, ruộng bậc thang xanh mướt và những bản làng nép mình yên bình giữa thung lũng.
"Cảnh đẹp đến mức khiến mình ngỡ ngàng, nhóm mình đã chọn một homstay dạng nhà sàn người Thái, gần gũi với thiên nhiên và đậm bản sắc văn hóa và quan trọng là giá cả hợp lý", chị kể.
Những bước chân thong thả giữa cánh đồng, những câu chuyện về văn hóa người Thái, hay chỉ đơn giản là ngồi nhìn mây vờn qua sườn núi… tất cả khiến chị cảm giác như vừa rời khỏi nhịp sống gấp gáp của đô thị. "Ở đây, mọi thứ chậm lại, trong lành và rất thật. Một cảm giác mà ở thành phố khó tìm được", chị nói.
Bản làng người Thái giữa màu xanh của núi rừng và ruộng bậc thang.
Ở bản Đôn, chị Hà Thị Thóa (29 tuổi), đang khoác lên mình bộ váy áo truyền thống của dân tộc Thái, chị đang tất bật chuẩn bị phòng đón đoàn khách Tây. Ngôi nhà sàn của gia đình – nơi đã gắn bó qua nhiều thế hệ – nay trở thành homestay nổi bật giữa vùng lõi khu bảo tồn.
Khoảng sáu năm trước, khi Pù Luông dần được du khách biết đến, gia đình chị mạnh dạn cải tạo không gian sống để đón khách lưu trú. Từ chỗ chỉ là mái nhà bình dị, nơi đây giờ có thể phục vụ khoảng 30 khách mỗi lượt.
Những ngôi nhà sàn người Thái trở thành homstay mang lại thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng.
"Gần như ngày nào cũng có khách. Có những hôm kín phòng liên tục", chị Thóa nói, tay vẫn thoăn thoắt dọn dẹp. Ngay cả những ngày mưa bão hồi tháng 10/2025, homestay của chị vẫn đón khách nước ngoài đến trải nghiệm.
Công việc không chỉ dừng ở việc cho thuê chỗ ở. Gia đình chị còn nấu ăn, tổ chức các buổi văn nghệ, dẫn khách cả trong và ngoài nước đi khám phá bản làng. Sau khi trừ chi phí, thu nhập mỗi tháng đạt khoảng 50–60 triệu đồng – một con số trước đây chị chưa từng nghĩ tới khi còn thuần nông. "Cuộc sống ổn định hơn nhiều", chị nói, ánh mắt ánh lên sự tự tin.
Những đoàn khách nước ngoài thường xuyên ghé thăm, nhưng vẫn còn rào cản về ngoại ngữ với người dân địa phương.
Chuẩn hóa homstay, vượt rào cản ngôn ngữ
Phía sau sự khởi sắc ấy vẫn còn những trăn trở. Rào cản lớn nhất với đa số người dân đang làm homstay chính là hạn chế về tiếng Anh, khó giao tiếp với khách nước ngoài.
"Nhiều khi khách nói mà mình không hiểu hết, cũng thấy ngại. Tôi muốn học thêm tiếng Anh để có thể trò chuyện với họ nhiều hơn", chị Thóa chia sẻ.
Những homstay trở thành hướng đi bền vững cho người dân bản địa.
Cách đó không xa, homestay của chị Lò Thị Hương (32 tuổi) lại mang một sắc thái khác – nhỏ hơn, yên tĩnh hơn, nhưng cũng vì thế mà được nhiều du khách nước ngoài ưa thích. Ngôi nhà sàn nằm giữa bản, bao quanh là cây xanh và những khoảng không gian tĩnh lặng.
Gắn bó với du lịch cộng đồng cũng đã sáu năm, chị Hương cho biết lượng khách khá ổn định. Với quy mô khoảng 20 khách mỗi đêm, thu nhập sau chi phí đạt 20–30 triệu đồng mỗi tháng – đủ để gia đình có cuộc sống vững vàng hơn so với trước kia.
Văn hóa truyền thống dân tộc Thái trở thành điểm độc đáo thu hút du khách.
"Chỉ làm nông thì khó có được mức thu nhập như vậy", chị nói. Dù từng nghĩ đến việc mở rộng, nhưng quỹ đất hạn chế và thiếu vốn khiến kế hoạch vẫn còn dang dở.
Giống như nhiều hộ khác trong bản, chị Hương cũng trăn trở về câu chuyện ngoại ngữ. "Nhiều lúc khách nói mà mình không hiểu, cũng ngượng lắm", chị cười. Nhưng rồi chị khẳng định, như một lời tự nhủ: "Thời gian tới nhất định phải học thêm, để làm du lịch tốt hơn".
Theo đại diện UBND xã Pù Luông, địa phương hiện có 68 cơ sở lưu trú, đón khoảng 210.000 lượt khách mỗi năm, doanh thu ước đạt 400 tỷ đồng. Du lịch đang dần trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Làng nghề dệt thổ cẩm ở Pù Luông là một trong những hệ sinh thái văn hóa đặc sắc.
Lợi thế của Pù Luông không chỉ ở cảnh quan mà còn nằm ở hệ sinh thái văn hóa đặc sắc của cộng đồng Thái, Mường từ nhà sàn, nghề dệt thổ cẩm đến dân ca và ẩm thực bản địa.
Trong chiến lược phát triển, địa phương đặt mục tiêu chuẩn hóa dịch vụ homestay; đào tạo kỹ năng, tiếng Anh cho người dân; phát triển du lịch trải nghiệm “cùng ăn- cùng ở- cùng làm”; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số với bản đồ du lịch, mã QR thuyết minh.
Về dài hạn, du lịch cộng đồng sẽ gắn với tiêu chuẩn ASEAN, phát triển kinh tế đêm và tăng cường liên kết tour, tuyến trong vùng.
Ông Nguyễn Nam Phong, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết định hướng xuyên suốt là phát triển du lịch “bền vững- bản sắc -chuyên nghiệp”, vừa khai thác hiệu quả tiềm năng, vừa bảo tồn giá trị truyền thống.
Văn hóa bản địa thành "tài sản du lịch"
Không chỉ riêng Thanh Hóa, tại Nghệ An, du lịch cộng đồng trong những năm gần đây đang được xác định là một hướng đi chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền núi. Việc định hướng bài bản mô hình này không chỉ nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có về cảnh quan thiên nhiên, mà còn tạo điều kiện để đồng bào dân tộc thiểu số phát huy giá trị văn hóa bản địa, chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành sinh kế bền vững.
Du lịch cộng đồng ở bản Hoa Tiến đang dần trở thành hướng đi đầy tiềm năng.
Du lịch cộng đồng bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến) đang trở thành điểm sáng được nhiều du khách tìm đến. Những ngôi nhà sàn gỗ cổ kính của người Thái được giữ gần như nguyên vẹn qua nhiều thế hệ, trở thành "tài sản du lịch" độc đáo.
Góc nhìn từ du khách cũng góp thêm một lát cắt sinh động về sức hấp dẫn của bản Hoa Tiến. Chị Nguyễn Thị Tiên (40 tuổi, Hà Nội) cho biết, điều khiến chị ấn tượng không chỉ là cảnh quan hay những nếp nhà sàn cổ, mà chính là không gian văn hóa đậm đặc bản địa vẫn được gìn giữ nguyên vẹn.
Nắm bắt xu hướng, nhiều hộ gia đình mở homestay, như cơ sở của chị Lang Thị Tâm đang trở thành điểm đến quen thuộc ở Hoa Tiến.
Nhiều du khách trong và ngoài nước tìm về Hoa Tiến để trải nghiệm văn hóa và thiên nhiên bản địa.
"Trước đây khách đến chỉ dừng chân ngắm cảnh rồi đi. Vài năm nay, chúng tôi bắt đầu đón khách ở lại. Nhà cửa phải chỉnh trang, phòng nghỉ phải sạch sẽ, ấm cúng, rồi còn lo cả các chương trình văn nghệ để bà con cùng tham gia. Vất vả đấy, nhưng vui lắm, vì không chỉ khách trong nước, mà nhiều du khách quốc tế cũng đã tìm đến ngày càng nhiều", chị Lang Thị Tâm, chủ homestay Từ Tâm chia sẻ.
Du lịch kéo theo chuỗi sinh kế: người trồng rau, chăn nuôi, dệt thổ cẩm, biểu diễn văn nghệ, quảng bá sản phẩm OCOP… đều có thêm thu nhập. Một số hộ còn chủ động quảng bá qua mạng xã hội, liên kết doanh nghiệp lữ hành để xây dựng tour.
Khám phá đền Mai An Tiêm, nghe huyền tích lập nghiệp nơi đảo hoang của "ông tổ dưa hấu"ĐỌC NGAYÔng Trần Việt Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Tiến, cho biết du lịch cộng đồng đã tạo chuyển biến rõ nét. "Thu nhập bình quân được cải thiện, nhiều hộ thoát nghèo bền vững từ năm 2023", ông nói.
Theo ông, định hướng phát triển lâu dài là đặt người dân làm trung tâm – vừa bảo tồn văn hóa, vừa trực tiếp cung cấp dịch vụ. "Làm du lịch không chỉ tăng thu nhập mà còn nâng cao đời sống tinh thần, củng cố ý thức gìn giữ bản sắc", ông nhấn mạnh.
Từ những nếp nhà sàn đơn sơ, người dân vùng cao đang từng bước biến tài nguyên văn hóa thành "tài sản du lịch", tạo sinh kế bền vững giữa đại ngàn.
Lương Diễn - Hà Hằng
