Trước đây, một lô hàng chuối từ Ấn Độ xuất khẩu đến Jebel Ali (UAE) chỉ mất khoảng 5-7 ngày, nhưng hiện có thể kéo dài hơn 30 ngày do những gián đoạn quanh eo biển Hormuz.
Theo ông Prashant Dharpure, đại diện công ty xuất khẩu chuối chất lượng cao Bandhan Agritech Pvt. Ltd., thời gian và chi phí vận chuyển là hai yếu tố quyết định sức cạnh tranh của chuối Ấn Độ. Năm ngoái, nước này xuất khẩu hơn 40.000 container chuối, trong đó lợi thế về thời gian giao hàng và cước vận chuyển đóng vai trò đáng kể.
Tình hình hiện nay đang làm suy yếu cả hai lợi thế trên. Thời gian vận chuyển kéo dài làm gia tăng rủi ro ảnh hưởng đến chất lượng trái cây, trong khi chi phí vận tải tăng khiến chuối Ấn Độ khó cạnh tranh hơn tại thị trường tiêu thụ.
Các lô hàng mất nhiều thời gian hơn để đến tay người mua cũng đồng nghĩa dòng tiền của doanh nghiệp bị kéo dài, khi thời điểm thanh toán bị trì hoãn.
Nhiều quốc gia xuất khẩu chuối bị ảnh hưởng do gián đoạn vận tải tại eo biển Hormuz.
Không chỉ Ấn Độ, các nhà xuất khẩu chuối từ Việt Nam và Philippines cũng chịu ảnh hưởng bởi những gián đoạn tại khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc của mỗi nước vào thị trường này có sự khác biệt.
Việt Nam mới gia nhập thị trường chuối tương đối gần đây nhưng đang từng bước tạo được niềm tin với các nhà nhập khẩu. Theo ông Prashant, nếu trước đây người mua còn nghi ngờ về khả năng cung ứng của Việt Nam, chất lượng chuối xuất khẩu sau đó đã giúp nước này trở thành đối thủ cạnh tranh đáng chú ý của Ấn Độ.
Trong khi đó, Philippines có vị thế khác nhờ ngành xuất khẩu chuối lâu đời và hệ thống thị trường đa dạng, trong đó có Nhật Bản và Trung Quốc. Điều này giúp nước này ít phụ thuộc hơn vào thị trường Trung Đông.
Chuối đến từ Mỹ Latinh hưởng lợi khi quy mô xuất khẩu của Ấn Độ thu hẹp.
Khi nguồn cung từ châu Á gặp khó khăn trong việc tiếp cận Trung Đông, các nhà cung cấp từ Mỹ Latinh đang có cơ hội mở rộng thị phần. Ecuador, Costa Rica, Guatemala và một số nguồn cung khác đang hưởng lợi từ sự thay đổi này.
Chi phí vận chuyển đối với các nhà xuất khẩu Mỹ Latinh cũng tăng, nhưng theo ông Prashant, mức tăng không nghiêm trọng như đối với nguồn hàng từ châu Á.
Iraq là thị trường cho thấy sự thay đổi rõ rệt nhất. Chuối Ấn Độ từng chiếm khoảng 75-80% thị trường nước này vào năm ngoái, nhưng hiện thị phần đã giảm xuống dưới 40%.
Dù vậy, các nhà xuất khẩu Ấn Độ vẫn nhìn thấy cơ hội phục hồi. Theo ông Prashant, các nhà sản xuất tại Mỹ Latinh cũng đang đối mặt với những thách thức trong sản xuất, trong khi Ấn Độ vẫn có lợi thế về vị trí địa lý nếu hoạt động vận chuyển trở lại bình thường.
"Thời gian vận chuyển và cước phí" vì thế được xem là hai vấn đề then chốt cần được giải quyết để chuối Ấn Độ lấy lại sức cạnh tranh.
Ảnh hưởng không chỉ dừng lại ở các doanh nghiệp xuất khẩu. Khi một phần lượng chuối vốn dành cho xuất khẩu phải chuyển sang tiêu thụ trong nước, nguồn cung nội địa tăng lên và gây sức ép lên giá.
Theo ước tính của ông Prashant, người trồng chuối hiện chỉ nhận khoảng 0,16-0,21 USD/kg, thấp hơn mức 0,26-0,32 USD/kg có thể đạt được trong điều kiện xuất khẩu bình thường.
Ấn Độ có thị trường nội địa đủ lớn để hấp thụ lượng chuối không xuất khẩu, nên mức độ phụ thuộc vào xuất khẩu không cao như Philippines hay Ecuador. Tuy nhiên, giá bán thấp hơn vẫn trực tiếp ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng.
Lợi nhuận giảm cũng có thể khiến nông dân thận trọng hơn trong việc chi tiền cho các hoạt động sản xuất, khi họ không còn khoản thu nhập bổ sung từ thị trường xuất khẩu.
Thách thức tiếp theo được dự báo sẽ trở nên rõ nét hơn vào tháng 10, thời điểm nhu cầu chuối tại Trung Đông thường tăng mạnh và hoạt động xuất khẩu bước vào giai đoạn quan trọng.
