Nhiều hộ kinh doanh lo lắng khi chính sách thay đổi liên tục. Trong ảnh: tại chợ Bình Tây, TP.HCM - Ảnh: HỮU HẠNH
Mở mắt ra đã thấy thay đổi
Bà V.T.C. - chủ hộ kinh doanh vali, túi xách tại phường Thanh Xuân (Hà Nội) - cho biết hơn 20 năm buôn bán nhưng chưa bao giờ thấy chính sách thay đổi dồn dập như một năm qua. Hàng loạt quy định mới liên quan đến thuế, hóa đơn, kê khai, sổ sách kế toán được ban hành.
Từ khi có chủ trương xóa bỏ thuế khoán theo Nghị quyết 68, bà liên tục đọc báo, theo dõi các chính sách từ khi còn dự thảo để xem hoạt động kinh doanh, việc ghi chép sổ sách và số thuế phải nộp sẽ thay đổi ra sao.
Cuối năm 2025, các luật mới về quản lý thuế, thuế thu nhập cá nhân được ban hành. Sau đó, hàng loạt nghị định, thông tư hướng dẫn dồn dập ra đời.
Theo bà C., chỉ riêng ngưỡng doanh thu chịu thuế cũng thay đổi liên tục. "Cuối năm 2025, tôi thấy bàn từ 100 triệu đồng, rồi dự kiến nâng lên 300 triệu, sau đó là 500 triệu đồng. Khi Quốc hội thông qua thì chốt mức 500 triệu đồng cho năm 2026.
Đến ngày 5-3 mới có Nghị định 68 hướng dẫn. Cuối tháng 4 lại có Nghị định 141 sửa đổi, ngưỡng doanh thu được nâng lên 1 tỉ đồng.
Chính sách thay đổi liên tục chỉ trong vài tháng. Dù thay đổi theo hướng có lợi nhưng hộ kinh doanh chúng tôi theo dõi và đọc chính sách cũng xoay như chong chóng. Nếu làm không đúng quy định thì người nộp thuế có nguy cơ bị phạt", bà C. chia sẻ.
Tương tự, chị M. - chủ cửa hàng bánh ngọt tại phường Giảng Võ (Hà Nội) - cho rằng cái khó không chỉ ở số lượng văn bản, mà còn ở việc các quy định dẫn chiếu sang nhiều văn bản khác.
Hộ kinh doanh phải mở nghị định ra đọc, gặp quy định dẫn sang luật lại phải tìm luật để đọc tiếp.
"Như tôi vừa sản xuất, vừa bán bánh ngọt, doanh thu năm hơn 1 tỉ đồng. Tôi muốn biết mình phải đóng thuế giá trị gia tăng bao nhiêu, thì đọc Nghị định 68 thấy nêu tỉ lệ phần trăm và doanh thu tính thuế thực hiện theo Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024 và các văn bản hướng dẫn.
Thế là phải mở luật này với 20 trang, 18 điều để xem mình thuộc tỉ lệ thuế là bao nhiêu. Thuế thu nhập cá nhân cũng vậy, nghị định lại dẫn sang Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025.
Đọc, đối chiếu, rồi hiểu cho đúng đã rất mệt, chưa nói đến áp dụng. Chúng tôi còn phải kinh doanh, hàng nhập vào - bán ra, tính toán, rồi còn phải lo con cái học hành cùng bao nhiêu việc khác", chị M. bày tỏ.
Chỉ trong ngày 30-6, có 4 nghị định và 5 thông tư về thuế được ban hành và có hiệu lực từ 1-7 - Ảnh minh họa: AI
Một ngày 4 nghị định, 5 thông tư
Trao đổi với Tuổi Trẻ, nhiều chuyên gia nhận định thời gian qua nghị định, thông tư được ban hành dồn dập khiến ngay cả người trong ngành cũng khó cập nhật kịp, nhất là những văn bản vừa ban hành đã có hiệu lực.
Luật sư Trần Xoa - Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang - cho hay theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025, nguyên tắc chung, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở Trung ương có hiệu lực không sớm hơn 45 ngày kể từ ngày thông qua hoặc ký ban hành.
Thế nhưng vừa qua, nhiều quy định được ban hành và có hiệu lực khá gấp. Chẳng hạn, chỉ trong ngày 30-6, có đến 4 nghị định gồm số 252, 253, 254 và 255 cùng 5 thông tư số 84, 87, 89, 90, 91 của Bộ Tài chính được ban hành và cùng có hiệu lực từ 1-7.
Ngày 1-7, Bộ Tài chính ban hành hai thông tư nữa là Thông tư 94 về quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro trong quản lý thuế, và Thông tư 95 hướng dẫn hiệp định tránh đánh thuế hai lần.
Theo ông Xoa, nghị định, thông tư cần có khoảng thời gian đủ dài, tối thiểu 45 ngày, từ khi ban hành đến khi có hiệu lực để người nộp thuế tiếp cận và chuẩn bị thực hiện.
Cơ quan thuế cũng cần hướng dẫn chi tiết, tập huấn, ghi hình và đưa nội dung lên fanpage, website của Cục Thuế và thuế các tỉnh, thành phố để người nộp thuế, cán bộ thuế có thể xem lại.
Lấy ví dụ Thông tư 89/2026 do Bộ Tài chính ban hành, ông Xoa nói đây là “siêu thông tư thuế” dài kỷ lục với 839 trang. Với độ dài này, kế toán chuyên nghiệp cũng khó đọc hết, hộ kinh doanh càng khó hiểu đầy đủ.
Chưa kể hàng loạt văn bản được ban hành sát ngày có hiệu lực, chỉ đọc cũng không kịp chứ đừng nói đến hiểu. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh làm sao kịp lên kế hoạch, điều chỉnh hoạt động theo hướng dẫn mới trong khi sai là bị phạt, bị tính tiền chậm nộp...
Ngay cả giữa các cơ quan thuế cũng có cách hiểu và hướng dẫn khác nhau.
Tháng 4-2026, Tuổi Trẻ từng phản ánh việc một số thuế cơ sở buộc hộ kinh doanh đã đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử từ năm 2025 trở về trước phải ngưng sử dụng nếu doanh thu năm 2025 và doanh thu lũy kế từ đầu năm 2026 đến thời điểm xác định nhỏ hơn hoặc bằng 500 triệu đồng.
Trong khi năm 2025, các hộ kinh doanh có doanh thu trên 200 triệu đồng phải mua phần mềm hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền, chuyển từ thuế khoán qua kê khai và sử dụng hóa đơn từ tháng 6-2025.
Sau khi Tuổi Trẻ phản ánh, Cục Thuế đã có văn bản khẳng định không hạn chế các nhu cầu xuất hóa đơn của hộ kinh doanh doanh thu dưới 500 triệu đồng. Thuế cơ sở nào đã ban hành thông báo có nội dung chưa phù hợp phải kịp thời thu hồi, hủy bỏ.
Như vậy, ngay cả cơ quan thuế còn hiểu khác nhau về một vấn đề thì hộ kinh doanh càng khó tránh khỏi lúng túng.
"Tại các hội nghị đối thoại thuế, hộ kinh doanh, doanh nghiệp còn vướng mắc rất nhiều. Nhiều quy định ngay cả kế toán chuyên nghiệp đọc văn bản chưa chắc hiểu, phải đi học mỗi tháng để cập nhật kiến thức thì nói gì đến hộ kinh doanh", ông Xoa nói.
