Cuối ngày 9-2, giá vàng miếng SJC được các doanh nghiệp giao dịch quanh mức 177,4 triệu đồng/lượng mua vào, 180,4 triệu đồng/lượng bán ra, tăng 1,1 triệu đồng/lượng so với hôm trước. Giá vàng miếng đang cao hơn giá thế giới mức kỷ lục trên 22 triệu đồng/lượng.
Không thể chậm hơn được nữa!
Trước đó, ngày 8-2, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 12/CĐ-TTg về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm điều hành chính sách tiền tệ, tài khóa năm 2026. Trong đó, Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) báo cáo về việc nghiên cứu các giải pháp huy động ngoại tệ và vàng miếng để thu hút nguồn ngoại tệ và vàng miếng trong dân. Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ báo cáo Thường trực Chính phủ về việc nghiên cứu, đánh giá, xem xét đề xuất thành lập sàn/sở giao dịch vàng quốc gia, không để chậm trễ hơn nữa.
Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động ngày 9-2, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết cơ quan này đang tập trung lên kế hoạch huy động vàng, ngoại tệ theo yêu cầu của Thủ tướng.
Theo dữ liệu từ Hội đồng Vàng thế giới (WGC) công bố năm 2025, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có mức tiêu thụ vàng cao nhất khu vực Đông Nam Á, bình quân khoảng 55 tấn mỗi năm. Con số này vượt Thái Lan (48,8 tấn) và Indonesia (47,3 tấn). Nếu tính trong nhiều năm qua, số lượng vàng Việt Nam tiêu thụ là rất lớn. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định phần lớn lượng vàng này vẫn đang nằm im trong két sắt hoặc được cất giữ tại nhà dân, trở thành nguồn lực khổng lồ chưa được khai thác hiệu quả cho nền kinh tế.
Để chuyển hóa nguồn lực vàng thành vốn sản xuất - kinh doanh, các chuyên gia tài chính khuyến nghị Nhà nước cần thực hiện từng bước thận trọng, tránh nóng vội. Một lãnh đạo Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam (VGTA) góp ý cơ quan quản lý cần ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế điều tiết; chuẩn hóa các công cụ tài chính gắn với vàng; phát triển hạ tầng giao dịch, lưu ký, giám sát; đồng thời tăng cường truyền thông minh bạch nhằm củng cố niềm tin của người dân.
Vị lãnh đạo VGTA đề xuất Nhà nước phát triển các sản phẩm tài chính bảo chứng vàng hấp dẫn, minh bạch và dễ giao dịch, chẳng hạn trái phiếu vàng hoặc chứng chỉ vàng số hóa được bảo đảm quy đổi ra vàng vật chất bất kỳ lúc nào. Khi người dân nhận thấy việc gửi hoặc chuyển hóa vàng mang lại lợi ích thực tế như lãi suất, tính thanh khoản cao và bảo vệ giá trị tài sản, nguồn vàng trong dân sẽ tự nguyện tham gia vào hệ thống kinh tế.
Các hiệu vàng lớn ở Hà Nội. Ảnh: THÙY LINH
Chuyên gia tài chính - ngân hàng, TS Nguyễn Trí Hiếu tin rằng Việt Nam hoàn toàn có khả năng huy động được lượng vàng lớn đang "nằm im" trong dân để phục vụ sản xuất - kinh doanh. Tuy nhiên, ông lưu ý đây là quá trình dài hơi, đòi hỏi sự thận trọng và dựa trên nền tảng niềm tin thị trường vững chắc.
Để đạt hiệu quả, ông Hiếu kiến nghị NHNN chủ trì phát hành chứng chỉ vàng, huy động thông qua hệ thống NH thương mại với cam kết trả lại đúng số lượng vàng hoặc giá trị tương đương. Đồng thời, cần minh bạch hóa thị trường vàng - đặc biệt thông qua sàn giao dịch vàng có tổ chức, phù hợp tinh thần Nghị định 232/2025/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng - và cung cấp các sản phẩm đầu tư vàng an toàn, hấp dẫn để người dân tự nguyện chuyển đổi vàng vật chất sang kênh đầu tư có tính thanh khoản và sinh lời cao. "Khi niềm tin được xây dựng và thị trường hoạt động minh bạch, lượng vàng trong dân sẽ tự nhiên và tự nguyện chảy vào nền kinh tế" - ông Hiếu kỳ vọng.
Triển khai sớm sàn vàng
Liên quan đến sàn giao dịch vàng, lãnh đạo của VGTA khẳng định Việt Nam hiện đủ điều kiện về công nghệ và hạ tầng để xây dựng sàn giao dịch vàng hiện đại, song cần triển khai theo lộ trình thận trọng, bắt đầu từ khâu sản xuất và phân phối, sau đó mở rộng sang sản phẩm tài chính và phái sinh. WGC từng nói sẵn sàng hỗ trợ xây dựng khung pháp lý minh bạch cho hoạt động của sàn giao dịch vàng.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, nhận định việc thành lập sàn giao dịch vàng tập trung là một hướng đi đúng và cần triển khai sớm nhất có thể. Bởi cơ chế này giúp tập trung hóa giao dịch, minh bạch hóa giá cả, truy xuất được nguồn gốc và dòng chảy của vàng, qua đó giảm mạnh tình trạng mua bán "chợ đen" và đầu cơ ngoài hệ thống. Tuy nhiên, sàn giao dịch chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với khung pháp lý rõ ràng về điều kiện tham gia, cơ chế thanh toán, lưu ký và giám sát rủi ro.
Nghị định 232/2025/NĐ-CP về quản lý thị trường vàng và lập sàn giao dịch vàng là động lực lớn để thị trường vàng vận hành hiện đại, minh bạch hơn. Bởi theo TS Nguyễn Duy Quang, Trưởng Ngành Kinh tế số, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP HCM (UEF), khi quyền sản xuất, xuất nhập khẩu vàng miếng được mở rộng, nguồn cung dự báo sẽ dồi dào, giảm nguy cơ đầu cơ và thao túng giá.
Khoảng cách giá vàng trong nước so với thế giới lâu nay ở mức cao 15-20 triệu đồng/lượng chủ yếu do cơ chế độc quyền, hạn chế nhập khẩu và yếu tố tâm lý đầu cơ. Nếu thực thi triệt để yêu cầu giao dịch trên 20 triệu đồng qua ngân hàng, minh bạch hóa đơn điện tử và mở rộng quyền xuất nhập khẩu, khoảng cách giá vàng có thể thu hẹp về mức hợp lý hơn. "Hiệu quả chính sách còn phụ thuộc vào năng lực thực thi, phối hợp liên ngành và phản ứng thị trường. Nếu niềm tin được củng cố, các rào cản hành chính, thuế phí được tháo gỡ và thị trường vận hành công bằng, giá vàng Việt Nam sẽ sát giá quốc tế hơn. Ngược lại, nếu còn điểm nghẽn, chênh lệch giá vẫn sẽ duy trì ở mức cao" - TS Nguyễn Duy Quang nhận định.
Một sàn giao dịch vàng vận hành đúng nghĩa cần đáp ứng những tiêu chí cốt lõi. Trước hết là chuẩn hóa hàng hóa, bao gồm quy cách, chất lượng và tiêu chuẩn kiểm định, qua đó hạn chế tranh chấp, loại bỏ tình trạng vàng thật - vàng pha lẫn lộn. Bên cạnh đó, giá cả và khối lượng giao dịch phải được minh bạch, hình thành trên cơ sở cung - cầu thị trường, với hệ thống thông tin công khai, đáng tin cậy, giúp người dân tránh bị chi phối hay "dắt mũi" bởi tin đồn.
Theo PGS-TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, sàn giao dịch vàng cần được xây dựng theo hướng giảm thiểu rủi ro trong thanh toán và giao nhận, thông qua các cơ chế như bù trừ, lưu ký và đối tác trung tâm, nhằm hạn chế "lật kèo" và thị trường chợ đen. Song song đó là yêu cầu truy xuất và tuân thủ chặt chẽ, bao gồm phòng chống rửa tiền, gian lận thuế và bảo vệ quyền lợi của người mua lẻ. Khi đáp ứng được những điều kiện này, sàn vàng sẽ góp phần hạn chế đầu cơ, giúp thị trường vàng lành mạnh hơn, hoạt động mua bán của người dân và người lao động diễn ra minh bạch, có cơ sở và kỷ luật.
Mua bán nhỏ lẻ giữa cá nhân không bị phạt
Từ ngày 9-2, Nghị định số 340/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng chính thức có hiệu lực. Nghị định này bổ sung nhiều quy định chặt chẽ liên quan đến hoạt động kinh doanh ngoại hối và vàng.
Trong đó, điều 28 của nghị định quy định mức phạt tiền từ 300 triệu đến 400 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng miếng.
Cụ thể, các hành vi bị xử phạt gồm: sản xuất, kinh doanh, mua bán vàng miếng khi không có giấy phép do cơ quan có thẩm quyền cấp; xuất khẩu hoặc nhập khẩu vàng nguyên liệu, vàng miếng không có giấy phép; cũng như thực hiện các hoạt động kinh doanh vàng khác khi chưa được cấp phép theo quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, đối với các vi phạm nêu trên, cơ quan chức năng còn có thể áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu toàn bộ số vàng liên quan đến hành vi vi phạm.
Theo luật sư Nguyễn Thanh Hà, hình thức xử phạt bổ sung tịch thu vàng theo điều 28 chỉ áp dụng đối với các hành vi kinh doanh trái phép. Đối tượng điều chỉnh trọng tâm của quy định này là các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động kinh doanh vàng trái phép, chứ không nhằm vào người dân sở hữu, cất giữ, đeo hoặc sử dụng vàng hợp pháp trong sinh hoạt hằng ngày hay các giao dịch dân sự thông thường. "Đối với các giao dịch mua bán, trao đổi nhỏ lẻ giữa người dân với nhau, nếu không mang tính chất kinh doanh thường xuyên, không tổ chức hoạt động mua bán như một hoạt động thương mại và không vi phạm các quy định khác của pháp luật, thì về nguyên tắc không bị coi là kinh doanh vàng trái phép để áp dụng biện pháp tịch thu" - luật sư Hà nói.
