Trong Tây du ký, Quan Âm Bồ Tát có vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ thầy trò Đường Tăng đi Tây Thiên thỉnh kinh. Ngài là người đã điểm hóa Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, Sa Ngộ Tĩnh và Tiểu Bạch Long trở thành đồ đệ của Đường Tăng, đồng thời luôn âm thầm bảo vệ và giúp đỡ họ vượt qua nhiều kiếp nạn gian nan.
Bồ Tát là người truyền chú kim cô cho Đường Tăng.
Tuy nhiên, trong khi Đường Tăng và các đồ đệ khác tôn kính Bồ Tát, thì ban đầu Tôn Ngộ Không lại không như vậy. Lần đầu tiên Tôn Ngộ Không gặp Bồ Tát là ở dưới Ngũ Hành sơn, được Bồ Tát khuyến thiện nên nguyện đi theo phò tá Đường Tăng, tu hành chính đạo. Ngoài mặt thì thấy Tôn Ngộ Không biết ơn Bồ Tát, vui vẻ vâng lời, nhưng đến lúc gặp khảo nghiệm đầu tiên mới lộ ra đấy chưa phải thật là lòng thành kính chân thật.
Theo diễn biến chuyện, sau khi Tôn Ngộ Không giết 6 tên cướp thì bị Đường Tăng mắng nhiếc thậm tệ, tức không chịu nổi nên cưỡi mây bay đi. May được Long Vương lựa lời khuyên nhủ, Ngộ Không hồi tâm chuyển ý, quyết chí quay lại bảo vệ Đường Tăng đi lấy kinh.
Ngộ Không đau đớn khi Đường Tăng niệm chú.
Khi đó Bồ Tát đã hiện lên và bày cho ông cách lừa Tôn Ngộ Không đeo vòng kim cô để dễ bề bảo ban hơn. Quả thực, sự đau đớn từ chiếc vòng đã khiến hắn quằn quại, định dùng gậy Như Ý đánh chết sư phụ nhưng không thể, cuối cùng đành chịu thua, van lạy sư phụ dừng niệm chú. Sau khi hỏi ra mới biết người trao vòng dạy chú cho sư phụ chính là Quan Âm Bồ Tát, hắn không khỏi ôm hận.
Với bản lĩnh và sự ngông cuồng sẵn trong máu, Tôn Ngộ Không khi đó muốn cưỡi mây sang Nam Hải "hỏi tội" Quan Âm. Tuy nhiên, Đường Tăng đã ngăn cản hắn và giảng giải rằng ngài là người đã dạy chú nên chắc chắn có thể khiến hắn đau đớn như cách mà sư phụ làm. Nghe tới đây, Tôn Ngộ Không mới không dám tới Nam Hải nữa.
Về sau, trong quá trình đi thỉnh kinh, qua nhiều kiếp nạn và sự giúp đỡ của Bồ Tát, Tôn Ngộ Không dần dần giác ngộ. Đại Thánh không chỉ không còn oán hận về việc Bồ Tát lừa mình đeo vòng Kim Cô, mà còn trở nên tôn kính và biết ơn với sự hướng dẫn của Bồ Tát trên con đường tu hành của mình.
T.Lâm (t/h)
