Xuất hiện tại một hội thảo về xúc tiến thương mại quốc tế, do Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam tổ chức mới đây, ông Nguyễn Thanh Hiền, nhà sáng lập thương hiệu tương ớt Chilica, mở đầu câu chuyện khởi nghiệp đưa quả ớt chỉ thiên Việt Nam sang trời Tây bằng một cụm từ tự trào: “Case study lì”.
Cú "lội ngược dòng" từ thất bại cay đắng ở sân nhà
Sở hữu kinh nghiệm hàng chục năm trong ngành công nghệ sinh học, ông Hiền dành gần 2 năm ròng rã đi khắp các làng nghề trong nước và quốc tế để nghiên cứu về ớt. Ông nhận ra một khoảng trống lớn là 99% tương ớt trên thị trường đều qua xử lý nhiệt để diệt khuẩn. Quá trình này vô tình làm mất đi hương vị, dinh dưỡng và màu tự nhiên của quả ớt.
Tận dụng chuyên môn công nghệ sinh học, ông chọn lối đi chưa từng ai dám thử là làm tương ớt lên men tự nhiên hoàn toàn không qua nhiệt trong suốt 12 tháng. Sản phẩm giữ nguyên màu đỏ tươi, vị cay nồng và hương thơm đặc trưng của ớt chỉ thiên tươi.
Sản phẩm ra mắt thị trường vào tháng 6/2020, đúng thời điểm dịch Covid-19 bùng phát dữ dội. Chưa kể, thời điểm đó ông Hiền chọn định vị sản phẩm với giá đắt gấp 4 lần tương ớt công nghiệp, sản phẩm mang hậu vị chua và độ cay cao gấp 3 lần khẩu vị cay thông thường của người Việt.
Những tác động trên khiến cho nhóm khách hàng trẻ - vốn là tệp khách hàng tiêu thụ tương ớt lớn nhất quay lưng, sản phẩm rơi vào trạng thái bất động trên sân nhà.
"Lúc làm ra, tôi nghĩ sản phẩm của mình ngon, sạch thế này chắc chắn sẽ thắng lớn. Nhưng thực tế cay đắng là không ai mua", ông Hiền nhớ lại.
Khi điểm yếu ở Việt Nam lại là "mỏ vàng" tại trời Tây
Tưởng chừng dự án triệu USD với nhà máy quy mô 10.000m2 tại TPHCM sẽ sụp đổ thì một bước ngoặt bất ngờ đã giúp ông Hiền mở ra cơ hội "hái ra tiền" ở nơi cách xa nửa vòng trái đất.
Một đối tác người Úc sau khi ăn thử thấy quá ngon đã ngỏ ý mua làm quà tặng sang Úc giữa lúc dịch bệnh khan hiếm thực phẩm tươi. Vị chua thanh lên men, cay nồng và hoàn toàn không mùi hóa chất của ớt chỉ thiên Việt Nam ngay lập tức "gây bão" tại xứ sở chuột túi.
Theo ông Hiền, chính tính bản địa đặc sắc của nông sản Việt đã giúp sản phẩm trụ vững ở các nước. Ảnh: Thu Hà
Tháng 10/2020, lô hàng xuất khẩu đầu tiên sang Úc chính thức rời cảng. Từ đây, Chilica đi theo lộ trình chưa từng có tiền lệ là bán từ online xuống offline, bán từ thị trường quốc tế dội ngược về trong nước.
Sau Úc, làn sóng truyền miệng của kiều bào và người tiêu dùng bản địa tiếp tục đưa sản phẩm cập bến các thị trường khó tính bậc nhất châu Âu như Ba Lan, Tiệp Khắc, Cộng hòa Séc rồi sang Mỹ. Theo ông Hiền, đến nay, sản phẩm đã hiện diện tại 14 quốc gia, xuất khẩu chiếm tới 98% doanh thu toàn công ty.
Lý giải về nghịch lý này, ông Hiền cho hay: "Người phương Tây ăn đồ ngọt rất nhiều, nhưng tương ớt họ lại tuyệt đối không chấp nhận có đường. Khẩu vị của họ chuộng chua thanh và cay thật của ớt tươi. Điều chúng tôi bị chê ở Việt Nam hóa ra lại là 'khẩu vị vàng' mà thị trường quốc tế đang đỏ mắt tìm kiếm".
Đáng chú ý, tại thị trường Mỹ, doanh nghiệp này đã đưa hơn 20 container lên kệ các siêu thị và sàn thương mại điện tử Amazon.
Ông Hiền cho hay nhiều doanh nghiệp Việt Nam thường e ngại việc bước ra biển lớn vì sợ sức ép cạnh tranh từ các cường quốc láng giềng, tuy nhiên nếu biết khai thác thế mạnh và phân tích thị trường sẽ tìm ra kết quả.
"Nếu nói về giá thành nông sản, chúng ta không thể cạnh tranh nổi với Thái Lan. Nếu nói về công nghệ chế biến và chi phí sản xuất đại trà, chúng ta không thể bằng Trung Quốc. Nhưng có một thứ họ vĩnh viễn không bao giờ có được, chính là hương vị nông sản bản địa của thổ nhưỡng Việt Nam", nhà sáng lập Chilica nhấn mạnh.
Theo ông Hiền, ớt chỉ thiên của nước ta hiện được trồng trên vùng đất phù sa Đồng Tháp không chỉ cho vị cay đượm, thơm nồng mà sắc đỏ tự nhiên rất đẹp mắt. Khi biến lợi thế thổ nhưỡng thành sản phẩm chế biến sâu đạt chuẩn quốc tế, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể tự tin bán giá cao mà khách ngoại vẫn sẵn sàng rút ví.
Dù vậy, ông Hiền vẫn khuyến nghị các doanh nghiệp Việt nếu muốn đưa sản phẩm nông sản vươn ra thế giới cần nghiêm túc nghiên cứu thị trường, lắng nghe phản hồi của người tiêu dùng quốc tế và kiên định bám lấy giá trị bản địa. Bởi lẽ, việc kiếm tiền triệu đô từ nông sản Việt luôn có cơ hội nếu biết biến sự độc bản của quê hương thành lợi thế cạnh tranh toàn cầu.
Dưới góc độ tư vấn, đại diện Hiệp hội VECOM Việt Nam cho rằng, thương mại điện tử xuyên biên giới là phương thức giúp sản phẩm tiếp cận thị trường nhanh hơn, tuy nhiên để đi đường dài và tạo ra lợi nhuận con đường này không hề dễ dàng.
Doanh nghiệp cần phải hiểu và nghiên cứu kỹ thị trường đích, đáp ứng pháp lý, tổ chức logistics và xây dựng sản phẩm phù hợp và đồng nhất chất lượng ngay từ đầu. Ngoài ra, các vấn đề về chi phí, đặc biệt là chi phí lưu kho, cũng cần được tính toán, bởi đây vốn là gánh nặng với nông sản Việt hoặc các mặt hàng thủ công mỹ nghệ.
