Làm gì khi trẻ không kiềm chế cảm xúc, xa cách cha mẹ?

Con vào tuổi dậy thì, không ít lần phụ huynh đau đầu vì những cơn nóng giận và phản ứng khó đoán của con - Ảnh do AI tạo

Không phải cứ thương là cho roi cho vọt

Câu chuyện xuất phát từ mâu thuẫn gia đình, T. đã thừa nhận sai do bực tức và mất kiểm soát. T. hứa sẽ kiềm chế, nếu có gặp chuyện như trên thì sẽ nhờ người lớn, thầy cô và cơ quan chức năng xem xét.

Chị Hạnh Nguyên (36 tuổi, ngụ tại TP.HCM) có con học lớp 7 cho biết con bước vào tuổi dậy thì, tâm sinh lý có nhiều thay đổi. Con đôi khi bướng bỉnh, muốn có không gian riêng, khó chia sẻ cảm xúc và dễ phản ứng khi không được đáp ứng mong muốn.

“Có lần con đang chơi game, tôi nhắc tắt máy thì con bực bội, cau mày, thậm chí tức giận bỏ lên phòng, vừa đi vừa giậm chân. Những lúc như vậy, tôi hiểu con đang khó chịu nhưng vẫn cần hướng dẫn con cách thể hiện cảm xúc phù hợp”, chị kể.

Chị Nguyên nói thay vì la mắng hoặc yêu cầu con lập tức nghe lời, vợ chồng chị lựa thời điểm phù hợp trò chuyện. Gia đình cũng hạn chế thời gian sử dụng mạng xã hội, cho con chơi các hoạt động thể thao và khuyến khích con chia sẻ, tâm sự những vướng mắc gặp phải.

“Điều quan trọng là cha mẹ phải kiên nhẫn nhưng cũng cần có giới hạn rõ ràng. Con có thể tức giận nhưng không thể vì tức giận mà xúc phạm, đánh người hay làm tổn thương người khác”, chị Nguyên nói.

Cũng có con trai học lớp 7, chị Thảo My (34 tuổi, ngụ TP.HCM) kể nhiều lúc con dễ cáu gắt, không thích cha mẹ hỏi han quá nhiều.

“Có hôm tôi nhắc con dọn bàn học rồi soạn thời khóa biểu để hôm sau đi học, con cứ ngồi lì xem tivi. Tôi nhắc nhiều thì con cau có, nói “con biết rồi” xong đóng cửa phòng cái rầm, đôi lúc còn trút giận lên đồ đạc”, chị My kể.

Chị My cho rằng khi ấy không nên tranh cãi hoặc ép con bình tĩnh ngay mà sau đó mới lựa lúc nói chuyện cùng con. Cả nhà đặt ra nguyên tắc con có thể không đồng ý, tức giận hoặc cần không gian riêng nhưng phải phù hợp, không đập phá, xúc phạm hay gây tổn thương người khác.

Học sinh Trường THPT Mộ Đức đi thăm, tặng quà ở cô nhi viện Phú Hòa (Quảng Ngãi) dưới sự hướng dẫn của thầy Ngô Khắc Vũ. Những hoạt động này giúp các em rèn kỹ năng, bồi đắp tình yêu thương, sống chan hòa hơn - Ảnh: NVCC

Tìm hiểu nguyên nhân, tránh phán xét, áp đặt

Theo thầy Ngô Khắc Vũ, giáo viên Trường THPT Mộ Đức (Quảng Ngãi), học sinh đang độ tuổi phát triển tâm lý với nhiều thay đổi nên điều quan trọng nhất là nhà trường, thầy cô và gia đình phải trở thành bạn đồng hành yêu thương, gần gũi, tìm hiểu tâm tư nguyện vọng các em.

21 năm giảng dạy, làm công tác Đoàn, thầy Vũ nói nhà trường cũng cần có phương pháp nâng cao kỹ năng sống cho học sinh, tạo môi trường hoạt động ngoại khóa cho các em. Đặc biệt, giáo viên chủ nhiệm cần tìm hiểu, chia sẻ, nhất là những lúc các em gặp khó khăn, bức bối.

Trong gia đình, quan trọng là sự tôn trọng, tìm hiểu nguyên nhân thấu đáo. “Có thể do các em thiếu sự chia sẻ, bị dồn nén, áp đặt những việc mà các em không có lỗi. Đừng để những việc này lặp đi lặp lại dẫn đến hành động bộc phát”, thầy Vũ nhắn nhủ.

Học sinh đối diện áp lực học tập, mâu thuẫn bạn bè… dễ dẫn đến hành động thiếu chuẩn mực, thầy cô càng cần thấu hiểu và tạo điều kiện. Hoặc những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, cha mẹ ly hôn… dễ bị mất phương hướng trong cuộc sống, nảy sinh tâm lý tự ti nên khi bị đụng chạm lòng tự ái rất dễ nóng nảy.

Điều này đòi hỏi giáo viên dù rất bận rộn, áp lực cũng hãy cố gắng dành thời gian đồng hành cùng các em trong hoạt động chủ nhiệm, những tiết sinh hoạt lớp hoặc ngoại khóa.

Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) dẫn lời tiến sĩ tâm lý Lisa Damour nhận định trẻ thường cảm thấy sự hỗ trợ, đồng hành không nhất thiết qua những cuộc trò chuyện dài, mà bằng sự hiện diện đều đặn của cha mẹ. Chẳng hạn, cả nhà cùng xem một chương trình hoặc chia sẻ sở thích.

Tham gia các hoạt động ngoài trời, rèn kỹ năng, giao lưu xã hội sẽ giúp trẻ thoải mái tinh thần - Ảnh: LÊ HUY