Thị trường TV tại Việt Nam giai đoạn đầu năm đang chứng kiến cuộc đổ bộ sự kiện vô cùng sôi động từ các ông lớn công nghệ toàn cầu, mang đến những bữa tiệc trải nghiệm thị giác đa dạng cho người tiêu dùng trong nước.
Từ những không gian trưng bày nghệ thuật đương đại của Samsung nhằm tôn vinh dòng sản phẩm Neo QLED thế hệ mới, chiến dịch trình diễn công nghệ hiển thị OLED evo đầy tham vọng của LG tại các trung tâm đô thị lớn, cho đến sự kiện công nghệ mang tên "SEE THE UNSEEN 'NORTH'" được tổ chức tại Nhà Hát Hồ Gươm, Hà Nội của TCL.
Điểm chung dễ nhận thấy nhất từ chuỗi hoạt động quy mô này chính là sự thay đổi rõ rệt trong cách tiếp cận khách hàng của các hãng.
Bên cạnh việc phô diễn những dòng sản phẩm có kích thước khổng lồ hay độ hiển thị siêu nét, các tên tuổi hàng đầu thế giới đang ngầm xác nhận một xu thế không thể đảo ngược trên thị trường điện tử tiêu dùng: Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định nghĩa lại luật chơi, và phần cứng thuần túy đang dần mất đi vị thế độc tôn vốn có suốt hai thập kỷ qua.
Ngay cả những đế chế công nghệ sở hữu tiềm lực tài chính hàng chục tỷ USD với mức đầu tư khổng lồ cho nghiên cứu và phát triển (R&D) cũng đang phải hướng sự chú ý sang mặt trận phần mềm, hệ sinh thái kết nối và phong cách sống cá nhân hóa. Điều đó chứng minh rằng kỷ nguyên so kè thông số cấu hình vật lý thuần túy đã chính thức bước qua thời hoàng kim.
Trong gần 20 năm, công thức chiến thắng của ngành điện tử tiêu dùng vô cùng đơn giản và cơ học: ai có phần cứng tốt hơn, người đó thắng. TV phải có độ sáng cao hơn, chip xử lý xung nhịp mạnh hơn, camera trên điện thoại phải sở hữu nhiều megapixel hơn, hay màn hình phải có mật độ điểm ảnh dày đặc hơn.
Cuộc đua "cơ bắp" này từng là động lực thúc đẩy các phòng nghiên cứu vật lý hoạt động hết công suất.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của AI đang phá vỡ hoàn toàn quy luật vật lý tuyến tính đó. Đáng chú ý, các nhà sản xuất dường như nhận ra điều này nhanh hơn cả người tiêu dùng. Đó là lý do tại sao tại các sự kiện ra mắt sản phẩm lớn gần đây, người ta không còn thấy các hãng công nghệ dành phần lớn thời gian để "mổ xẻ" điểm benchmark hay thông số kỹ thuật khô khan.
Thay vào đó, những khái niệm như trải nghiệm cá nhân hóa, trí tuệ nhân tạo, phong cách sống và hệ sinh thái kết nối mới là thứ chiếm sóng.
Cuộc lật đổ âm thầm khi AI bắt đầu "vá" những giới hạn vật lý
Trước kỷ nguyên AI, chất lượng hiển thị của một chiếc TV bị khóa chặt bởi các giới hạn vật lý của phần cứng bao gồm tấm nền, độ sáng đỉnh, bộ xử lý hình ảnh cơ bản, số lượng vùng làm mờ cục bộ và thuật toán nội suy truyền thống. Một chiếc TV tốt bắt buộc phải sở hữu một hệ thống phần cứng cực kỳ đắt đỏ. Tuy nhiên sự xuất hiện của AI đang phá vỡ hoàn toàn quy luật vật lý tuyến tính đó.
Để hiểu rõ sự chuyển dịch này, chúng ta cần nhìn thẳng vào cấu trúc chi phí của ngành công nghiệp hiển thị. Theo TCL, tấm nền (panel) màn hình luôn là linh kiện đắt đỏ nhất, chiếm tới 60-70% giá trị cấu thành của một chiếc TV thông thường.
Thế nhưng, các kỹ sư đầu ngành đều hiểu rằng giới hạn vật lý của tấm nền đang dần chạm trần. Đó chính là lý do AI xuất hiện để giải quyết bài toán hiển thị bằng một phương thức thông minh hơn.
Hãy nhìn vào các con số toán học để thấy rõ áp lực hiển thị. Một nội dung chuẩn 1080p (Full HD) thông thường chỉ được thiết kế cho các màn hình có độ phân giải 1920 x 1080, tương đương khoảng 2,07 triệu pixel.
Thế rồi một chiếc TV 4K tiêu chuẩn lại yêu cầu độ phân giải 3840 x 2160, tương đương khoảng 8,29 triệu pixel, trong khi một chiếc TV 8K thế hệ mới đòi hỏi một con số khổng lồ lên đến 33,17 triệu pixel. Khoảng trống mênh mông giữa các điểm ảnh vật lý này chính là nơi thuật toán AI thể hiện quyền lực tuyệt đối của mình.
Nếu áp dụng các phương pháp nội suy truyền thống để lấp đầy khoảng trống đó, kết quả nhận về thường rất tệ hại. Phương pháp đơn giản nhất là nhân đôi điểm ảnh (nearest neighbour resizing), tức là bắt các khối pixel lặp lại thông tin hình ảnh của nhau, tạo ra các mảng răng cưa vỡ nét.
Cách tiếp cận khác là tạo ra các pixel trung gian để làm mượt quá trình chuyển đổi giữa vùng sáng và vùng tối, nhưng việc trung bình hóa này lại khiến hình ảnh tổng thể bị mờ nhòe. Nếu cố tình tăng độ sắc nét bằng các bộ lọc kéo thanh trượt (sharpening) thông thường trong phần cài đặt, hình ảnh sẽ lập tức bị "cháy" nét, gai mắt và xuất hiện các quầng sáng (halo effect) giả tạo xung quanh vật thể.
Giờ đây, sự phát triển của công nghệ nâng cấp hình ảnh bằng AI (AI Upscaling) đang thay đổi luật chơi đó một cách ngoạn mục. Bằng cách sử dụng các mô hình học máy để phân tích hàng triệu khung hình mẫu, thay vì kéo dãn hình ảnh một cách vô hồn, các bộ xử lý AI tiên tiến sẽ phân tích ngữ cảnh của khung hình để chủ động kiến tạo nên các pixel hoàn toàn mới.
AI giờ đây có khả năng nhận diện các mô thức tương phản phổ biến trong thế giới thực như kết cấu của thảm cỏ, sợi lông thú hay từng sợi lông mi của nhân vật để tái tạo chi tiết bị mất, tự động bù đắp và nội suy các chi tiết bị mất, tăng cường độ nét, tái tạo dải màu sắc chân thực, dự đoán chuyển động để giảm mờ và lọc nhiễu một cách thông minh.
Bản chất của cuộc cách mạng này nằm ở chỗ AI không tạo ra một tấm nền tốt hơn về mặt vật lý, nhưng nó khiến cho tấm nền đó hiển thị trông có vẻ xuất sắc hơn rất nhiều. Đây là một ranh giới khác biệt cực kỳ quan trọng.
Một tấm nền trung cấp, dưới bàn tay nhào nặn của một bộ não AI đủ mạnh, hoàn toàn có thể mang lại trải nghiệm thị giác tiệm cận dòng cao cấp và đáp ứng vượt mong đợi của đại đa số người dùng phổ thông. Khoảng cách cảm nhận giữa các phân khúc phần cứng đắt đỏ và bình dân đang bị thu hẹp với tốc độ chóng mặt.
Kịch bản lịch sử từng diễn ra ở thị trường di động một thập kỷ trước đang lặp lại chuẩn xác đối với ngành công nghiệp TV.
Khoảng mười năm trước, camera trên smartphone hoàn toàn phụ thuộc vào kích cỡ cảm biến vật lý và chất lượng quang học của thấu kính. Nhưng khi nhiếp ảnh điện toán (Computational Photography) xuất hiện, cục diện đã đảo chiều. Sự kết hợp của AI HDR, thuật toán chụp đêm, xóa phông giả lập bằng máy học và khử nhiễu thông minh đã giúp những thiết bị có phần cứng camera trung bình vẫn có thể cho ra đời những bức ảnh xuất sắc.
Dòng điện thoại Google Pixel là một minh chứng kinh điển cho triết lý này khi chưa bao giờ dẫn đầu về thông số phần cứng camera, nhưng thuật toán AI luôn giúp trải nghiệm chụp ảnh của người dùng vượt trên kỳ vọng. Ngành công nghiệp TV hiện tại đang bước đi trên chính con đường đó.
Khi cấu hình bị "bình dân hóa", đâu là vũ khí tối thượng mới?
Khi AI có thể tự động bù sáng, tối ưu hóa màu sắc, xử lý chuyển động mượt mà và tái tạo chi tiết ở cấp độ điểm ảnh, phần cứng TV sẽ dần rơi vào cái bẫy mang tên "Commoditization", trở thành một loại hàng hóa phổ thông hóa mà ai cũng có thể gia công được. Lúc này, các thương hiệu không thể tiếp tục bán TV dựa trên những thông số kỹ thuật thuần túy như tấm nền hay số lượng vùng làm mờ. Họ buộc phải bước vào ba mặt trận cạnh tranh hoàn toàn mới.
Thứ nhất, hệ sinh thái kết nối giữ vai trò quyết định. Một chiếc TV hiện đại không còn là một thiết bị hiển thị độc lập nằm im lìm ở góc phòng khách. Nó đã trở thành trung tâm chỉ huy, kết nối liền mạch với điện thoại di động, hệ thống âm thanh, camera an ninh, điều hòa nhiệt độ và toàn bộ các thiết bị thông minh khác trong ngôi nhà.
Khi người dùng đã quen thuộc và đồng bộ hóa cuộc sống của họ trong một hệ sinh thái đồng nhất, việc chuyển đổi sang một thương hiệu TV khác sẽ trở nên vô cùng khó khăn và tốn kém. AI hoạt động như một chất keo kết dính cực mạnh, bởi hệ sinh thái càng thu thập được nhiều hành vi và hiểu thói quen của người dùng, giá trị gắn kết của nó càng tăng lên gấp bội.
Thứ hai, mô hình AI (AI Model) chính là "bộ vi xử lý" thế hệ mới. Trong quá khứ, hãng nào nắm giữ công nghệ đúc chip bán dẫn mạnh mẽ hơn sẽ là người làm chủ cuộc chơi. Trong tương lai gần, chiến thắng sẽ thuộc về thương hiệu sở hữu mô hình AI tối ưu nhất.
Chiếc TV thông minh thế hệ mới sẽ tự động học hỏi gu xem phim, điều kiện ánh sáng thay đổi theo từng khung giờ trong phòng, thói quen sinh hoạt và lịch trình của từng thành viên trong gia đình để tự động điều chỉnh.
Các phép toán AI upscaling phức tạp bắt buộc phải diễn ra gần như ngay tức thì trong vòng vài phần nghìn giây để tránh gây ra hiện tượng trễ đầu vào (input lag) cực kỳ khó chịu cho người xem.
Thuật toán, kho dữ liệu huấn luyện và công cụ AI lúc này trở thành tài sản chiến lược quan trọng hơn cả bản thân tấm nền màn hình. Phần mềm thực sự đang "ăn dần" toàn bộ ngành điện tử tiêu dùng.
Đó là lý do các hãng công nghệ lớn đang lao vào một cuộc đua vũ trang bằng silicon chuyên biệt cho AI. Samsung trang bị các dòng chip xử lý hình ảnh trên nhiều dòng tivi, Sony khẳng định vị thế dẫn đầu bằng nền tảng Cognitive Processor XR. Thậm chí ông vua đồ họa PC Nvidia cũng nhảy vào cuộc chơi phòng khách với chiếc đầu thu Shield TV sở hữu thuật toán nâng cấp hình ảnh 4K bằng AI vô cùng ấn tượng vào năm 2019.
Thứ ba, trải nghiệm người dùng (UX) trở thành lăng kính quyết định sự trung thành. Người tiêu dùng phổ thông không thể nhớ, và thực tế cũng không quan tâm đến những thông số phức tạp như bao nhiêu nits độ sáng, bao nhiêu vùng làm mờ cục bộ, hay bộ vi xử lý sở hữu bao nhiêu TOPS năng lực tính toán AI.
Cái họ thực sự ghi nhớ sau mỗi ngày làm việc mệt mỏi là giao diện TV có dễ thao tác hay không, chiếc điều khiển từ xa có đủ nhạy bén để nhận diện giọng nói tiếng Việt hay không, việc tìm kiếm bộ phim yêu thích có nhanh chóng không, và trợ lý ảo AI có thực sự đưa ra những gợi ý hữu ích hay không.
"Mỏ vàng" dữ liệu và kịch bản ác mộng của những gã khổng lồ phần cứng
Đằng sau cuộc đua về AI là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn rất nhiều: cuộc chiến giành quyền kiểm soát phòng khách thông qua dữ liệu. Một chiếc TV thông minh kết nối internet biết chính xác bạn đang xem chương trình gì, thời gian bạn bật TV là lúc nào, bạn xem một mình hay cùng gia đình, và bạn thường tương tác hay bỏ qua những quảng cáo nào.
Khi AI phát triển, nguồn dữ liệu hành vi thời gian thực này trở thành một loại tài nguyên chiến lược có giá trị hàng tỷ USD. Chiếc TV lúc này không đơn thuần là một thiết bị bán lẻ một lần thu tiền, nó biến thành một nền tảng phân phối quảng cáo hướng đối tượng cực kỳ chính xác, một công cụ gợi ý nội dung thông minh và là một thiết bị điện toán môi trường (Ambient Computing) luôn sẵn sàng phục vụ. Đó là lý do vì sao tất cả các ông lớn công nghệ hàng đầu thế giới đều thèm khát và tìm mọi cách để làm chủ không gian phòng khách của mỗi gia đình.
Ngược lại, kịch bản đáng sợ nhất đối với các nhà sản xuất phần cứng truyền thống là khi công nghệ AI đạt đến độ chín muồi, người dùng sẽ không còn cảm nhận được sự khác biệt vật lý giữa các phân khúc phần cứng nữa.
Khi sự khác biệt về mặt vật lý bị san phẳng, giá bán sẽ lập tức trở thành yếu tố cạnh tranh duy nhất. Biên lợi nhuận của ngành sẽ lao dốc không phanh, và chiếc TV sẽ chịu chung số phận "bình dân hóa" như thị trường laptop chạy hệ điều hành Windows, thị trường điện thoại Android tầm trung hay thị trường màn hình máy tính cá nhân trước đây. Mọi thứ đều đủ tốt, cấu hình bão hòa, và các hãng chỉ còn cách lao vào một cuộc chiến dìm giá sát ván để sinh tồn.
Hiểu rõ mối đe dọa từ việc phần cứng bị phổ thông hóa, các tập đoàn công nghệ lớn buộc phải nhanh chóng chuyển hướng chiến lược từ việc bán thông số kỹ thuật sang bán hình ảnh thương hiệu, cảm xúc và trải nghiệm sống.
Đây là lời giải thích hợp lý nhất cho việc tại sao Apple luôn bán một "phong cách sống" thời thượng, Samsung nỗ lực biến những chiếc TV khung tranh thành các tác phẩm nghệ thuật trong phòng khách, Dyson biến những chiếc máy sấy tóc thông thường thành biểu tượng thời trang cao cấp, và TCL lựa chọn Nhà Hát Hồ Gươm làm nơi tổ chức đại tiệc công nghệ "SEE THE UNSEEN 'NORTH'" thay vì những trung tâm hội nghị triển lãm thông thường.
Các công ty làm vậy bởi họ biết rằng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo lên ngôi, sự cạnh tranh về phần cứng sẽ bị dần trở nên kém quan trọng so với trải nghiệm của khách hàng.
Đặc biệt hơn, một hệ sinh thái gắn kết chặt chẽ, một trải nghiệm người dùng tinh tế và một bản sắc thương hiệu mang đậm tính nghệ thuật và phong cách sống là những giá trị phi vật thể cần hàng thập kỷ để gầy dựng, và không bao giờ có thể dễ dàng bị sao chép bởi bất kỳ thuật toán AI nào./
