Ảnh minh họa
Từng được đặt trong câu chuyện về điểm nghẽn của công nghiệp hỗ trợ, những chiếc bulong, ốc vít đang cho thấy một thực tế khác. Đã có doanh nghiệp Việt sản xuất được, nhưng để bước sâu vào chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu lại là câu chuyện không đơn giản.
Tại tọa đàm “Nội địa hóa ngành ô tô Việt Nam với nền kinh tế độc lập, tự chủ” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức tháng 9/2025, TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương, đưa ra một ví dụ đáng chú ý.
Ông cho rằng: “Không phải doanh nghiệp Việt Nam không sản xuất được bulong, ốc vít mà là doanh nghiệp Việt Nam không được sản xuất, vì tất cả những bulong, ốc vít của ô tô đều liên quan đến sở hữu trí tuệ và kiểu dáng công nghiệp”. Theo ông, đây là một phần trong những rào cản khiến doanh nghiệp Việt khó tham gia sâu vào hệ thống cung ứng đã được các hãng ô tô xây dựng từ trước.
Theo TS. Nguyễn Văn Hội, để thay đổi, trước tiên cần thúc đẩy đột phá về khoa học công nghệ (KHCN) nhằm phát triển toàn diện các ngành công nghiệp hỗ trợ cho công nghiệp ô tô, từ khung vỏ, hệ thống truyền động, hộp số đến phần mềm, điện tử.
Cùng với đó, Việt Nam cần phát triển năng lực KHCN và đổi mới sáng tạo của chính mình, từ đó xây dựng các định hướng phát triển gắn với cơ chế, chính sách cho ngành công nghiệp hỗ trợ. Việt Nam cũng cần hình thành các trung tâm hỗ trợ công nghiệp ô tô với quy mô đủ lớn, có sự tập trung và tạo môi trường cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường toàn cầu.
Theo ông, bài toán quy mô thị trường cần được tính toán kỹ. Nếu chỉ cung cấp sản phẩm cho các hãng khác nhau tại Việt Nam, quy mô thị trường trong nước chưa đủ để tạo dư địa phát triển lớn. Vì vậy, trong tất cả các lĩnh vực sản xuất thuộc ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn, không chỉ cung cấp cho các nhà đầu tư nước ngoài đang hoạt động trong nước mà còn phải từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đây được xem là vấn đề đặc biệt quan trọng. Ông cho rằng KHCN và đổi mới sáng tạo, theo định hướng của Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị cũng như Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, sẽ là nền tảng để tạo ra sự thay đổi.
Ông tin rằng với những cơ chế, chính sách đột phá về KHCN và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới, ngành công nghiệp ô tô cũng như công nghiệp hỗ trợ ô tô có thể hình thành những doanh nghiệp đủ năng lực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo ông, Việt Nam cần hướng đến xuất khẩu, nhưng không nhất thiết chỉ là xuất khẩu ô tô hoàn chỉnh mà quan trọng hơn là xuất khẩu linh kiện ô tô do doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, phát triển và sản xuất. Với những đột phá về KHCN cùng kinh nghiệm tích lũy của doanh nghiệp, ông cho rằng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng phát triển các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ cho ngành ô tô, từ khung sườn, vỏ, đèn, xi-nhan, hệ thống truyền động đến hệ thống bánh lái.
Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải thay đổi theo hướng cải tiến công nghệ. Những mô hình cũ và tiêu chuẩn cũ đã được các doanh nghiệp trên thế giới phát triển, do đó Việt Nam cần tạo ra những công nghệ và sản phẩm có tính khác biệt, thay vì chỉ đi theo những gì đã có.
Một trong những vấn đề quan trọng hiện nay, theo ông, là Việt Nam cần xây dựng hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn cụ thể cho ngành công nghiệp trong nước. Trong thời gian tới, cần có các tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với nhiều sản phẩm và hạng mục, từ pin, ắc quy, trạm sạc đến bulong, ốc vít.
Ông đánh giá ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô hiện đã được hưởng những chính sách tương đối ưu đãi, song cho rằng cần có cơ chế, chính sách mạnh hơn nữa. Đặc biệt, ông kỳ vọng vào Luật Phát triển công nghiệp trọng điểm.
Theo ông, đây có thể trở thành một cơ chế, chính sách đủ mạnh, bên cạnh các nghị quyết và chính sách liên quan, tạo nền tảng để thúc đẩy quá trình nội địa hóa ngành công nghiệp ô tô và rộng hơn là sự phát triển của công nghiệp Việt Nam.
Bên cạnh chính sách phát triển sản xuất, ông cũng cho rằng cần đẩy mạnh chính sách thương hiệu. Mục tiêu không chỉ là xây dựng thương hiệu cho ngành ô tô Việt Nam mà còn phải xây dựng thương hiệu cho từng nhóm sản phẩm công nghiệp hỗ trợ và linh kiện ô tô được sản xuất trong nước.
Thực tế, những chiếc ốc vít đã cho thấy bức tranh bắt đầu thay đổi. Được thành lập từ năm 2012, Công ty CP Ốc vít Brother Việt Nam cho biết đang cung cấp bulong, ốc vít, đai ốc cho Toyota, Honda, Yamaha, Piaggio và VinFast. Một số sản phẩm được sử dụng ở những vị trí đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao như nắp bình xăng xe máy hay ghế ô tô. Doanh nghiệp cho biết sản phẩm phải kiểm soát chặt vật liệu, cơ lý tính và tiến độ giao hàng.
Những diễn biến này cho thấy câu chuyện của ngành ô tô Việt Nam có lẽ không còn đơn giản là “có sản xuất được một con ốc hay không”. Bài toán khó hơn nằm ở việc doanh nghiệp có đáp ứng được tiêu chuẩn kỹ thuật của nhà sản xuất hay không, có được chấp nhận vào chuỗi OEM hay không, có quy mô đủ lớn để đầu tư dây chuyền chuyên biệt hay không, và có thể tham gia sâu đến đâu trong chuỗi giá trị.
Nói cách khác, từ một con ốc vít có thể nhìn thấy cả bài toán nội địa hóa của ngành ô tô Việt Nam. Năm 2025, tại tọa đàm của Chính phủ, các chuyên gia cho rằng chính sách cần tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và hình thành hệ sinh thái sản xuất trong nước.
