Khai quật Đàn tế Nam Giao ở Thành Nhà Hồ, "vén màn" bí mật cách đây hơn 600 năm

Ngày 14/10, trao đổi với PV Người Đưa Tin, ông Nguyễn Văn Long, Phó trưởng Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa (Ban Quản lý Thành Nhà Hồ) cho biết, sau quá trình khai quật lần thứ 5, Viện Khảo cổ học đã phát hiện nhiều hiện vật, kiến trúc có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa của công trình này.

Trước đó, ngày 17/10/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch có Quyết định số 3691/QĐ-BVHTTDL cho phép Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành Nhà Hồ phối hợp với Viện Khảo cổ học khai quật khảo cổ toàn bộ khu vực nền 4 và nền 5 của Đàn tế Nam Giao - Tây Đô (phần còn lại) thuộc Di sản Thế giới Thành Nhà Hồ, xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa theo dự án khai quật khảo cổ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định, Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa phê duyệt.

Việc khai quật Đàn tế Nam Giao, thuộc Di sản Thế giới Thành Nhà Hồ giúp "vén màn" bí mật về kiến trúc, lịch sử, văn hóa thời nhà Hồ cách đây 600 năm. Đàn tế Nam Giao nằm ở xã Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, cách Thành Nhà Hồ khoảng 2,5 km về phía Đông Nam. Nơi đây gắn liền với sự ra đời của Vương triều Hồ trong lịch sử nước ta. Đàn tế này có kiến trúc khá độc đáo: Lưng dựa núi, mặt nhìn về hướng Nam, các nền đàn được sắp xếp giật cấp cao dần lên.

Nền Đàn tế Nam Giao được xây dựng bằng các phiến đá vôi hình khối chữ nhật, ở phía Bắc dựa núi Đốn Sơn. Trong ảnh là nền đàn 1, cao nhất, trên đó có kiến trúc viên đàn (nền đàn hình tròn).

Theo báo cáo của Viện Khảo cổ học, đây là lần khai quật thứ 5 tại di tích, với tổng diện tích hơn 9.900 m2, gồm 94 hố khai quật. Kết quả thu được đã làm sáng tỏ thêm quy mô, kết cấu và ranh giới của hai cấp nền thấp nhất trong hệ thống 5 cấp nền của Đàn tế Nam Giao.

Qua 5 đợt khai quật và kết quả nghiên cứu trước đây với tư liệu mới, các nhà khảo cổ học cơ bản đã dựng lại được bức tranh tổng thể về mặt bằng kiến trúc của toàn bộ đàn tế trên cả 5 cấp nền.

Đáng chú ý, kết quả khai quật lần này cung cấp thêm bằng chứng khảo cổ học củng cố nhận định Đàn tế Nam Giao được quy hoạch và xây dựng đồng bộ ngay từ đầu dưới thời vua Hồ Hán Thương, vị vua thứ hai của triều Hồ, vào tháng 8/1402. Nhận định này phù hợp với những ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư và Đại Việt sử ký tiền biên.

Viện Khảo cổ học và Ban Quản lý Thành Nhà Hồ tiến hành khai quật Đàn tế Nam Giao (Ảnh: Ban Quản lý Thành Nhà Hồ).

Các dấu tích này cho thấy trình độ quy hoạch, kỹ thuật xây dựng tương đối cao của Vương triều Hồ, đồng thời phản ánh khả năng tổ chức thi công trên quy mô lớn trong thời gian ngắn.

Di vật thu được trong quá trình khai quật gồm vật liệu kiến trúc, đồ gốm men và đồ sành, có niên đại thống nhất trong khung thời gian Trần - Hồ. Các hiện vật phù hợp với giai đoạn xây dựng và sử dụng Đàn tế Nam Giao từ năm 1402 đến năm 1407, đồng thời phản ánh sự kế thừa liên tục các truyền thống chế tác vật liệu và đồ dùng từ thời Trần sang thời Hồ.

Những kết quả khảo cổ mới không chỉ góp phần làm rõ diện mạo kiến trúc của Đàn tế Nam Giao mà còn bổ sung cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu lịch sử xây dựng, tổ chức nghi lễ và trình độ kiến trúc dưới triều Hồ, một giai đoạn quan trọng trong lịch sử Việt Nam.

"Từ kết quả khai quật, đơn vị quản lý mới xây dựng, trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án bảo vệ, phát huy giá trị của Đàn tế Nam Giao. Tạm thời, để đảm bảo tính nguyên vẹn, tránh bị thời tiết tác động vào làm thay đổi hiện trạng, chúng tôi đã cho lấp các hố khai quật lại", ông Nguyễn Văn Long, Phó trưởng Ban Quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa (Ban Quản lý Thành Nhà Hồ) nói.

Phát hiện bí mật về kiến trúc, lịch sử và văn hóa khi khai quật Đàn tế Nam Giao (Ảnh: Ban Quản lý Thành Nhà Hồ).