Những bề mặt bị bỏ quên có thể làm lây truyền tay chân miệng
Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) sáng 29/3 đã có công văn gửi Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Giám đốc các Bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế; Thủ trưởng Y tế các Bộ về việc tăng cường công tác truyền thông, khám, phân loại, thu dung, điều trị và kiểm soát bệnh tay chân miệng.
Theo đó, công văn nêu rõ, trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 25.094 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng (4 ca tử vong) cao hơn 5 lần so với cùng kỳ năm 2025 (4.900 trường hợp bệnh).
Trong đó riêng khu vực phía Nam ghi nhận 18.031 trường hợp (chiếm 71,9% số mắc cả nước). Số trường hợp mắc bệnh tay chân miệng chủ yếu ở nhóm trẻ từ 1-5 tuổi (chiếm 92,7%). Số bệnh nhi đến khám, điều trị tại các cơ sở khám, chữa bệnh, nhất là tại các bệnh viện nhi tuyến cuối ở phía Nam.
Ca mắc tay chân miệng tăng cao hơn 5 lần so với cùng kỳ năm 2025.
Nhằm tăng cường công tác truyền thông, khám, phân loại, thu dung, điều trị và kiểm soát lây nhiễm bệnh tay chân miệng trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh yêu cầu Thủ trưởng các cơ quan, đơn vị chỉ đạo các đơn vị thuộc phạm vi quản lý tăng cường các biện pháp truyền thông (gián tiếp qua loa đài, website, fanpage, tờ rơi, poster…, trực tiếp) để người nhà người bệnh, nhân viên y tế, học viên, sinh viên… hiểu rõ bệnh tay chân miệng: tác nhân gây bệnh, đường lây truyền, lứa tuổi thường gặp, biểu hiện chính, biến chứng, phòng bệnh….
Chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân lực, thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh để bảo đảm sẵn sàng tiếp nhận và điều trị bệnh. Tập huấn Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh tay chân miệng đã được ban hành tại Quyết định số 292/QĐ-BYT ngày 06/2/2024 của Bộ trưởng Bộ Y tế cho các nhân viên y tế tham gia khám, điều trị bệnh tay chân miệng.
Thực hiện công tác khám bệnh, phân loại, thu dung, điều trị, cấp cứu kịp thời bệnh nhi theo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh tay chân miệng.
Tăng cường kiểm tra, giám sát, hỗ trợ việc tuân thủ các quy định, quy trình về kiểm soát nhiễm khuẩn, xử lý rác thải của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đúng quy định, giảm thiểu tối đa lây nhiễm chéo, không để xảy ra các ổ dịch trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Không chỉ ở phía Nam, xu hướng tăng còn được ghi nhận tại các cơ sở điều trị nhi lớn. Theo Bệnh viện Nhi Trung ương, từ đầu năm đến giữa tháng 3, đơn vị này đã chẩn đoán gần 3.000 trẻ mắc tay chân miệng, tăng 56% so với cùng kỳ năm ngoái; khoảng 1/3 số trường hợp phải nhập viện điều trị.
Theo Ths.BS Nguyễn Tiến Thành - thành viên Hội Da liễu Việt Nam, điều khiến tay chân miệng dễ bùng lên theo cụm không chỉ nằm ở độc lực của virus mà còn ở cách bệnh âm thầm len lỏi vào sinh hoạt thường ngày của trẻ.
Phụ huynh thường chú ý đến nốt ban ở tay, chân mà quên rằng virus có thể lây rất mạnh từ những thứ quen thuộc như bàn tay bẩn, đồ chơi, khăn lau, cốc uống nước, tay nắm cửa, mặt bàn, sàn nhà. Chỉ cần một mắt xích vệ sinh bị lỏng, mầm bệnh có thể lan rất nhanh trong lớp học và gia đình.
"Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh lây chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng, nước bọt, dịch từ bóng nước hoặc phân của người bệnh.
Đồng thời, bệnh có thể lây gián tiếp qua đồ vật, bề mặt bị nhiễm bẩn. Phần lớn trường hợp sẽ tự khỏi trong khoảng 7 đến 10 ngày, nhưng một số ca có thể diễn tiến nặng với biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp", BS.Thành cho hay.
Theo BS.Tiến Thành, sai lầm phổ biến là nhiều gia đình chỉ "đợi phát ban rõ" mới nghĩ đến tay chân miệng. Trong thực tế, bệnh thường khởi đầu bằng sốt, mệt, biếng ăn, đau họng, quấy khóc, sau đó mới xuất hiện loét miệng hoặc các nốt phỏng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối.
"Có trẻ nổi ban rất ít nhưng loét miệng nhiều, đau rát nên bỏ ăn, bỏ bú. Cũng có trẻ chỉ sốt và quấy khóc khiến cha mẹ dễ nhầm với viêm họng thông thường. Chính sự mơ hồ ban đầu này khiến nhiều ca đến viện chậm", BS.Tiến Thành nói.
Nguyên tắc nhằm chặn đường lây từ sớm
Điều quan trọng nhất, theo chuyên gia, là chặn đường lây từ sớm thay vì đợi đến khi trong lớp có nhiều trẻ mắc bệnh mới cuống cuồng xử lý. Muốn làm được điều đó, phụ huynh và nhà trường phải nhìn tay chân miệng như một bệnh lây qua tiếp xúc gần, bề mặt và thói quen sinh hoạt, không chỉ là vài nốt ban ngoài da.
Chuyên gia da liễu khuyến cáo, nguyên tắc đầu tiên là giữ bàn tay sạch. Người lớn cần rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi thay tã, sau khi vệ sinh cho trẻ và sau khi tiếp xúc với dịch tiết nghi ngờ.
Trẻ cũng cần được tập rửa tay đúng cách, nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Nguyên tắc "3 sạch" gồm ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch hiện vẫn là nền tảng phòng bệnh được ngành y tế khuyến cáo.
Gia tăng trẻ bị mắc tay chân miệng.
Nguyên tắc thứ hai là làm sạch các bề mặt tiếp xúc thường xuyên. Đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, sàn nhà, vật dụng cá nhân của trẻ cần được vệ sinh định kỳ, đặc biệt khi lớp học hoặc gia đình đã xuất hiện ca bệnh. Với trẻ nhỏ có thói quen ngậm đồ vật, nguy cơ lây nhiễm càng cao nếu khâu làm sạch bị xem nhẹ.
Nguyên tắc thứ ba là không để trẻ bệnh tiếp tục đi học hoặc đến chỗ đông người. Theo BS Tiến Thành, có không ít phụ huynh vì nghĩ con chỉ sốt nhẹ, nổi vài nốt nên vẫn cho đến lớp.
Đây là lúc virus phát tán mạnh nhất. Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ như sốt, loét miệng, nổi ban dạng phỏng ở tay chân, cha mẹ nên cho nghỉ học, theo dõi sát và đưa đi khám để được đánh giá đúng.
Ngoài ra, phụ huynh không nên tự ý làm vỡ các bóng nước, không bôi thuốc màu tùy tiện, không lạm dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định. Việc chăm sóc sai có thể khiến tổn thương da bội nhiễm, làm mờ triệu chứng hoặc khiến trẻ đau hơn, bỏ ăn nhiều hơn.
Bác sĩ lưu ý, phụ huynh cần nhớ trẻ có thể mắc tay chân miệng nhiều lần, do bệnh do nhiều chủng Enterovirus khác nhau gây ra. Vì vậy, việc từng mắc bệnh không đồng nghĩa với "miễn nhiễm" về sau.
Về dấu hiệu cảnh báo, chuyên gia lưu ý cha mẹ không nên chỉ nhìn vào số lượng nốt ban. Điều cần quan sát là toàn trạng của trẻ: sốt cao kéo dài, giật mình, quấy khóc liên tục, ngủ li bì, run tay chân, nôn nhiều, thở mệt, đi không vững, bỏ ăn bỏ bú hoặc có biểu hiện bất thường hơn so với ngày đầu mắc bệnh.
Khi đó, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để tránh bỏ lỡ "thời điểm vàng" xử trí. Dấu hiệu giật mình từ lâu cũng đã được Bộ Y tế lưu ý là một biểu hiện quan trọng cần theo dõi ở trẻ tay chân miệng.
