Cánh đồng bỏ hoang trở thành nơi sinh trưởng của hàng ngàn cây lan mọc tự nhiên - Ảnh: CARL SAYER
Một cánh đồng từng được sử dụng để canh tác ở hạt Norfolk, miền đông nước Anh, đã khiến các nhà khoa học bất ngờ khi tự phục hồi thành đồng cỏ giàu thực vật sau hơn một thập niên gần như được để cho thiên nhiên tự "chữa lành".
Nghiên cứu do GS Carl Sayer, Đại học College London (UCL) và các cộng sự thực hiện, vừa được công bố trên tạp chí Restoration Ecology.
Nhóm theo dõi khu đất rộng khoảng 2ha tại Bodham, Bắc Norfolk, từ năm 2011 đến 2022. Cánh đồng này từng được canh tác như nhiều khu đất nông nghiệp khác.
Sau vụ cải dầu cuối cùng vào năm 2005, gia đình giáo sư Sayer ngừng trồng trọt vì đất khó thoát nước.
Khi ấy, ông muốn biến nơi đây thành đồng cỏ hoa dại và để cánh đồng chủ yếu tự phục hồi thuận theo tự nhiên. Gia đình chỉ cắt cỏ mỗi năm.
Cứ khoảng 2-3 năm, nhóm nghiên cứu lại khảo sát thảm thực vật, ghi nhận các loài xuất hiện và theo dõi những ô cố định trên đồng cỏ.
Nhiều loại cây lạ xuất hiện tại cánh đồng này dù khu vực lân cận không hề có - Ảnh: CARL SAYER
Kết quả sau hơn một thập niên rất rõ rệt. Số loài thực vật trung bình trong mỗi ô khảo sát tăng từ khoảng 10 loài vào năm 2011 lên gần 20 loài vào năm 2022.
Đặc biệt, hàng ngàn cây lan mới xuất hiện, trong đó có lan đầm lầy phương nam. Những loài khác như cỏ rung vàng, cỏ lác bụi lớn và các loại cây long đởm thông thường cũng dần xuất hiện. Một số vốn tương đối hiếm tại địa phương.
Giáo sư Sayer kể khi những cây lan đầu tiên xuất hiện trong các đợt khảo sát, cả nhóm rất phấn khích. Đến nay, số lượng lan đã lên tới hàng ngàn cây và trở thành một trong những đặc điểm nổi bật nhất của đồng cỏ.
"Ghé thăm đồng cỏ giống như bước ngược trở lại quá khứ", ông Sayer mô tả.
Bất ngờ nhất là nhiều loài đã đến đây mà không cần con người mang hạt giống tới. Một số có thể phát tán từ khu vực xung quanh nhờ gió hoặc động vật. Chẳng hạn, hươu có thể mang hạt hoặc vật liệu thực vật từ nơi khác tới cánh đồng.
Nhiều loại lan hiếm gặp bỗng nhiên sinh trưởng trên cánh đồng bỏ hoang - Ảnh: CARL SAYER
Thiên nhiên tự 'chữa lành' trên cánh đồng của nhóm nghiên cứu - Ảnh: CARL SAYER
Phát hiện đặt ra câu hỏi với cách phục hồi đồng cỏ thường được áp dụng hiện nay. Nhiều dự án sử dụng hỗn hợp hạt giống thương mại, xử lý đất hoặc các biện pháp can thiệp tốn kém để nhanh chóng tạo thảm thực vật mới.
Theo giáo sư Sayer, ở những địa điểm phù hợp, kiên nhẫn chờ sự phục hồi tự nhiên có thể là một lựa chọn đáng cân nhắc. Cách này còn có lợi thế giữ được những quần thể thực vật có nguồn gốc địa phương và sự đa dạng di truyền của chúng.
Tuy vậy, nghiên cứu không có nghĩa mọi cánh đồng chỉ cần bỏ hoang là sau vài năm sẽ trở thành đồng cỏ hoa dại. Khu vực được nghiên cứu vẫn được cắt cỏ hằng năm, đồng thời nằm trong một cảnh quan có rừng, hàng cây và các đồng cỏ khác xung quanh, nơi có thể cung cấp nguồn hạt giống.
Khả năng tự phục hồi của một cánh đồng còn phụ thuộc vào lịch sử canh tác, điều kiện đất, nguồn thực vật lân cận và cách quản lý sau khi ngừng sản xuất.
