Ảnh minh họa
Mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam hướng tới trở thành nước phát triển thu nhập cao. Theo TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, đổi mới sáng tạo là chìa khóa quan trọng để hiện thực hóa khát vọng này.
Nhìn ra thế giới, kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước cho thấy đổi mới sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao vị thế kinh tế. Từ kinh nghiệm của các con hổ châu Á như Hàn Quốc hay Singapore, có thể thấy rằng, sự kết hợp chặt chẽ giữa phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chính sách hỗ trợ mạnh mẽ đã biến các quốc gia này thành con hổ châu Á, trở thành các nước phát triển, thu nhập cao.
Cả hai nước này đã xây dựng các chiến lược dài hạn tập trung vào phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như tối ưu hóa nguồn lực xã hội để thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Để thấy rõ cách thức các quốc gia xây dựng nền tảng công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, có thể nhìn vào những chiến lược cụ thể của Hàn Quốc.
Từ những năm 1970, Hàn Quốc đã xây dựng nền tảng công nghệ vững chắc thông qua chiến lược "tiếp thu có chọn lọc" và duy trì mức đầu tư R&D hàng đầu thế giới (hiện đạt 4,9% GDP). Kế thừa nền tảng này, chính phủ Hàn Quốc đã công bố Chiến lược K-CHIPS (2022–2023) cùng dự án Cụm bán dẫn khổng lồ (Mega Semiconductor Cluster) với số vốn dự kiến hơn 450 tỷ USD nhằm bảo vệ vị thế công nghệ và an ninh kinh tế dài hạn.
Được đánh giá là chính sách tham vọng nhất trong nhiều thập kỷ qua, K-CHIPS mang đến các ưu đãi thuế kỷ lục để khuyến khích đầu tư, đồng thời quy hoạch tích hợp toàn bộ chuỗi giá trị bán dẫn tại cụm sản xuất mới. Động lực của chiến lược này xoay quanh ba trụ cột đổi mới sáng tạo cốt lõi: đẩy mạnh R&D vào các công nghệ mũi nhọn (chip 2 nm, chip AI, đóng gói 3D); xây dựng hệ sinh thái đổi mới mở kết nối chặt chẽ giữa các tập đoàn lớn, startup và trường đại học; và tạo lập môi trường thử nghiệm linh hoạt thông qua các dự án thí điểm giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, tăng tốc độ hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm.
Không chỉ Hàn Quốc, Nhật Bản cũng lựa chọn đổi mới sáng tạo và tự chủ công nghệ làm trọng tâm trong chiến lược phát triển. Với Nhật Bản, khi đứng trước áp lực cạnh tranh công nghệ gay gắt và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, Nhật Bản đã ban hành Luật Thúc đẩy An ninh Kinh tế (ESPA) vào năm 2022 nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và sức chống chịu của nền kinh tế. Dưới sự điều phối của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI), đạo luật này xoay quanh bốn trụ cột cốt lõi: bảo đảm chuỗi cung ứng hàng hóa chiến lược, bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu, thúc đẩy Đổi mới sáng tạo (ĐMST) trong các công nghệ tương lai (như bán dẫn, AI, lượng tử) và bảo mật thông tin nhạy cảm.
Bằng việc cung cấp nguồn tài trợ R&D dài hạn và thiết lập các cơ chế thử nghiệm linh hoạt (regulatory sandbox), ESPA đã tạo cú hích mạnh mẽ giúp Nhật Bản tái thiết ngành công nghiệp bán dẫn thông qua các siêu dự án hợp tác như TSMC Kumamoto và Rapidus. Thành công bước đầu của chiến lược này bắt nguồn từ sự đồng thuận chính trị cao, năng lực điều phối xuất sắc của METI, sự tham gia tích cực của các tập đoàn tư nhân hàng đầu (Toyota, Sony, Renesas), bệ phóng công nghệ vững chắc, cùng mạng lưới hợp tác quốc tế sâu rộng với Mỹ, EU và Đài Loan (Trung Quốc).
