Trong những ngày chờ đợi kết quả ADN của hài cốt liệt sĩ và di vật có tên Huỳnh Văn Quên, những người trong gia đình họ Huỳnh ở xã Vàm Cỏ quây quần tại nhà ông Huỳnh Văn Chín, nơi thờ tấm bằng Tổ quốc ghi công có ghi tên liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.
Câu chuyện quanh bàn trà tới lui, lại nhắc đến Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Huỳnh Văn Đảnh, người chú ruột của liệt sĩ Quên.
Nhà ông Chín vốn thuộc xã Đức Tân, huyện Tân Trụ, tỉnh Long An. Từ năm 2025, xã Đức Tân cùng với hai xã Tân Phước Tây, xã Nhựt Ninh được sáp nhập thành xã Vàm Cỏ, Tây Ninh.
Vùng đất Tân Trụ như một bán đảo được ôm bọc bởi hai con sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây. Đất Đức Tân nằm ở giữa, phía sông là vùng "đám lá tối trời", đất căn cứ của cách mạng từ lâu đời, phía bên kia là trung tâm Tân Trụ - nơi đồn trú của quân giặc.
Tài liệu Lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và Nhân dân xã Đức Tân giai đoạn 1945 - 1975 (thực hiện năm 2019) nhận định rõ do vị trí đặc biệt, nên trong suốt 30 năm, qua hai cuộc kháng chiến, Đức Tân luôn là chiến trường nóng bỏng, là nơi tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch.
Tấm bằng Tổ quốc ghi công liệt sĩ Huỳnh Văn Đảnh
Ông Huỳnh Văn Chín cho biết ông nội mình là Huỳnh Văn Cân, xuất thân từ vùng đất Thanh Phú Long (xã Thuận Mỹ, Tây Ninh), bên kia sông Vàm Cỏ Tây, đã về đây cưới bà nội ông là Trần Thị Phường rồi ở rể, lập nên họ Huỳnh ở Đức Tân.
Ông bà có 11 người con, theo cách gọi miền Nam thì tính từ con thứ hai (con cả) đến con thứ mười hai. Người con thứ năm cũng là con trai lớn nhất tên Huỳnh Văn Lâu, sinh ra con trai lớn đặt tên là Huỳnh Văn Quên.
"Cha tôi tên Lâu nên đã đặt tên anh hai là Huỳnh Văn Quên, ngụ ý là Lâu Quên", ông Chín nhắc lại.
Cả hai kỳ kháng chiến, xương máu của người dân Đức Tân đã thấm xuống giữ chặt cho vùng đệm luôn bị giặc càn quét này không rơi vào tay giặc. Trong bảng ghi danh tưởng niệm liệt sĩ của Nghĩa trang liệt sĩ tại trung tâm xã Tân Trụ ngày nay có tên 288 liệt sĩ của đất Đức Tân.
Các liệt sĩ trong gia đình liệt sĩ Quên trên bảng tưởng niệm anh hùng liệt sĩ ở Nghĩa trang liệt sĩ xã Tân Trụ - Ảnh: SƠN LÂM
Bên cạnh tên Huỳnh Văn Quên là cháu trai trưởng (đích tôn) của ông Cần, còn có những tên liệt sĩ khác trong gia đình khắc trên đó.
Gồm người con rể thứ bảy là liệt sĩ Lê Văn Bụi, con ruột thứ tám là liệt sĩ Huỳnh Văn Bò, con ruột thứ mười là liệt sĩ Huỳnh Văn Đảnh, con ruột thứ mười một là liệt sĩ Huỳnh Văn Côn và người con rể thứ mười hai là liệt sĩ Trần Văn Mơ.
Bên cạnh đó còn có liệt sĩ Lê Văn On là con ruột của liệt sĩ Lê Văn Bụi, tức là anh em cậu cô ruột của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.
Bà mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Phượng, bà nội của liệt sĩ Quên có đến 3 người con trai ruột, 2 người con rể và 2 người cháu nội, cháu ngoại là liệt sĩ. Bà cô ruột thứ bảy của liệt sĩ Quên là vợ của liệt sĩ Lê Văn Bụi và mẹ của liệt sĩ Lê Văn On cũng là Bà mẹ Việt Nam anh hùng Huỳnh Thị Niên.
Bà Lê Thị Dừa, vợ anh hùng Huỳnh Văn Đảnh, năm nay đã 90 tuổi và bức tranh thờ của chồng - Ảnh: SƠN LÂM
Từ tháng 1-1960, theo phong trào Đồng Khởi, tổ du kích mật của Đức Tân được hình thành gồm 3 người, do thanh niên 21 tuổi Huỳnh Văn Đảnh làm tổ trưởng. Cả đội lúc đó chỉ được trang bị một khẩu súng trường Lebel (loại súng do Pháp sản xuất - PV).
Đến sau cuộc Đồng Khởi, lực lượng du kích do anh Đảnh chỉ huy đã phát triển gần 2 tiểu đội. Với khẩu súng trường Lebel trong tay, anh Đảnh bắt đầu khiến địch phải khiếp sợ "du kích Đức Tân" khi thường xuyên dẫn đầu các cuộc tiến công đánh vào đồn địch.
Tháng 8-1961, anh Đảnh đã nổi tiếng khi dẫn đầu một tổ du kích vượt sông phục kích sát bót đồn bảo an của địch. Bên ta bắn nhử phía xa, đội bảo an địch xách trung liên ra bắn xối xả về phía tiếng súng, xong vừa quay về thì anh Đảnh giựt dây cho trái nổ, giết 7 tên lính bảo an tại chỗ.
Sau trận này lính bảo an và các đồn địch gần đó bắt đầu sợ du kích Đức Tân, không còn hiên ngang vào xóm phá phách như trước.
Nhà anh hùng Huỳnh Văn Đảnh hiện nay ở ấp Đức Tân, xã Vàm Cỏ, nơi khi xưa người anh hùng đã phát huy tài thiện xạ đẩy lùi nhiều trận càn của giặc - Ảnh: SƠN LÂM
Năm 1963, anh Đảnh được phân công làm chính trị kiêm xã đội trưởng. Lực lượng du kích xã lúc bấy giờ đã phát triển lên thành một trung đội.
Tiêu chuẩn hàng đầu của đội viên du kích Đức Tân là phải gan dạ và bắn giỏi. Xã đội trưởng Huỳnh Văn Đảnh và lãnh đạo đội lúc đó có cách huấn luyện rất đặc biệt là dẫn du kích đến ém trước cửa đồn địch để dùng những tên lính giữ đồn làm bia để tập bắn.
Đạn ít phải dè sẻn, bắn viên nào trật là bị kiểm điểm, mổ xẻ rút kinh nghiệm và được hướng dẫn trực tiếp để phát sau ổn định, ngắm bắn cho trúng đích.
Về sau đối phương vẫn kể dù có thề độc cỡ nào cũng không dám thề "ăn đạn du kích Đức Tân", bởi chỉ còn đi lính ở vùng này thì thể nào cũng bị buộc phải đi càn vào Đức Tân, thề lỡ miệng sẽ không qua khỏi.
Chỉ cần vài viên đạn là du kích Đức Tân có thể buộc địch rút lui nhiều trận càn vì bắn quá chính xác, "mỗi viên đạn một quân thù", tên đi đầu ngã xuống là các tên sau cóng giò dù chạy lui dù chỉ huy của chúng có hò hét.
Anh hùng Huỳnh Văn Đảnh lúc ra miền Bắc học tập - Ảnh gia đình cung cấp
Đến năm 1962, địch lập hai "Ấp chiến lược" ở Đức Tân để dồn dân, nhưng từ đó người dân cả xã bắt đầu triển khai mạnh mẽ đầy hầm chông, lựu đạn và đặc biệt "mỗi hầm chông là một du kích" để ngăn cản việc địch đi càn nhà dân, đưa về ấp.
Tháng 4-1962, một đại đội bảo an càn vào phá nhà dân, vừa vào xóm đã bị đạp lôi ở hàng rào chết 3 tên. Những tên còn lại lò dò đi từng bước thì đã bị du kích nổ súng diệt hai tên đi đầu, khiến cả đại đội còn lại phải nằm trở lại ngoài đồng. Tên đại đội trưởng vừa quát tháo sai trinh sát ngóc đầu lên thì đã bị anh Đảnh siết cò súng bắn trúng ngay đầu.
Giằng co cả ngày, quận trưởng của địch đưa quân tiếp viện vào thì tên cận vệ đứng kề bên bị phát đạn khác của du kích bắn trúng đầu ngã ngay tại chỗ, phải quay ra. Việc lập ấp chiến lược của địch ở Đức Tân bị thất bại bởi sự đồng lòng của người dân và du kích xã, dưới tài chỉ huy của tay thiện xạ Huỳnh Văn Đảnh.
Đường Huỳnh Văn Đảnh hiện nay là con đường lớn đi qua xã Vàm Cỏ, đi qua nơi người anh hùng từng tạo ra chiến tích lẫy lừng 76 viên đạn hạ 78 quân thù
Ngày 13-6-1963 (có tài liệu ghi ngày 13-8), thiếu tá tỉnh trưởng Long An và 8 cố vấn Mỹ chỉ huy một tiểu đoàn của đối phương tiến vào đánh kẹp Đức Tân từ hai hướng.
Du kích xã Đức Tân đã phối hợp với trung đội của huyện dựa vào địa thế xã chiến đấu, cơ động đánh địch từ nhiều phía, địch bị co cụm không thể tiến quân được.
Ta đã bẻ gãy trận càn, diệt 40 tên tại trận và hàng chục tên thương vong do lọt hầm chông. Chỉ trận này, anh Đảnh đã bắn 13 viên đạn diệt 15 quân thù. Trong đó có đến hai viên đạn được anh Đảnh nương theo thế đứng của địch để "một phát hạ hai", chỉ bắn 2 viên hạ 4 quân thù. Sau trận càn này, địch gần như không có hoạt động nào đáng kể ở Đức Tân.
Tổng kết năm 1963, anh Đảnh nổi tiếng với 76 viên đạn hạ 78 quân thù. Đến cuối năm 1963, anh Đảnh được rút lên bộ đội huyện. Chiến thuật vây đồn, bắn tỉa của du kích Đức Tân được Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đội Long An và Bộ Tư lệnh khu 8 đánh giá rất cao và tổ chức phổ biến cho các địa phương học tập.
Anh hùng Huỳnh Văn Đảnh được Đại tướng Võ Nguyên Giáp khoác vai trong bức ảnh chụp Bác Hồ và đoàn anh hùng chiến sĩ miền Nam ra Hà Nội năm 1965. Bức ảnh đang được trưng bày tại gia đình - Ảnh: SƠN LÂM
Ngày 5-5-1965, Huỳnh Văn Đảnh được Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tặng Huân chương Quân công giải phóng hạng ba và tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng trong Đại hội chiến sĩ thi đua toàn miền. Anh Đảnh đã được cử làm Trưởng Đoàn anh hùng chiến sĩ miền Nam dự Đại hội anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc tại thủ đô Hà Nội, được gặp Bác Hồ, bác Võ Nguyên Giáp.
Tên anh Đảnh trở thành nguồn cảm hứng lớn lao, cổ vũ động viên quân dân Đức Tân tiến lên giành thắng lợi trong chặng đường kháng chiến đầy gian khổ, và vẫn luôn được người dân Vàm Cỏ nhắc đến khi tự hào về quê hương.
Ngày 13-5-1971, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Huỳnh Văn Đảnh hy sinh tại Đức Hòa, Long An (nay là tỉnh Tây Ninh). Sau đó được gia đình đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Long An (phường Long An, Tây Ninh).
