Người dân đang làm thủ tục tại cơ quan chức năng - Ảnh: HÀ QUÂN
Câu chuyện cô gái 26 tuổi làm hồ sơ đăng ký kết hôn trực tuyến cho vui khiến người ta chú ý bởi tương phản giữa thái độ "làm thử cho vui" và thủ tục hành chính liên quan trực tiếp đến tình trạng nhân thân.
Hồ sơ trực tuyến cũng không phải là bản nháp, muốn gửi, rút lúc nào cũng được
Chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức thực hiện thủ tục hành chính. Nhiều thủ tục trước đây phải thực hiện trực tiếp nay có thể nộp hồ sơ qua cổng dịch vụ công trực tuyến.
Nhưng nộp hồ sơ không có nghĩa đã hoàn tất thủ tục đăng ký kết hôn.
Theo quy định, sau khi nhận yêu cầu đăng ký kết hôn của công dân qua cổng dịch vụ công, cơ quan đăng ký hộ tịch phải kiểm tra điều kiện kết hôn, rồi hai bên nam nữ phải cùng có mặt khi đăng ký kết hôn.
Công chức tư pháp - hộ tịch ghi việc kết hôn vào sổ hộ tịch, hai bên cùng ký tên vào sổ hộ tịch và giấy chứng nhận kết hôn.
Vì vậy, không phải "bấm nút" nộp hồ sơ đăng ký kết hôn trực tuyến là phát sinh quan hệ vợ chồng. Nhưng hồ sơ trực tuyến cũng không phải là bản nháp, muốn gửi lúc nào, rút lúc nào cũng được và hoàn toàn không có ý nghĩa pháp lý.
Khi một cá nhân chủ động kê khai thông tin và gửi yêu cầu đến cơ quan nhà nước, hồ sơ đó đã trở thành một phần của quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Trực tuyến là phương thức thực hiện thủ tục nhưng không làm thủ tục trở thành một "trò chơi".
Nhiều người có tâm lý coi dữ liệu điện tử như thứ có thể tùy ý tạo ra rồi xóa bỏ; kê khai, gửi hồ sơ trực tuyến để thử nghiệm như một bài đăng trên mạng xã hội hay một bản nháp cá nhân.
Hồ sơ hành chính điện tử được tiếp nhận và xử lý theo quy trình, mọi sai sót trong một hồ sơ trực tuyến đều dẫn đến trách nhiệm pháp lý.
Nếu là những thủ tục khác, không yêu cầu bước thực hiện trực tiếp như đăng ký kết hôn thì sau khi cơ quan chức năng giải quyết trên môi trường số, thủ tục hoàn thành, những chủ thể trực tiếp tham gia phát sinh quyền, nghĩa vụ về tài sản, phát sinh trách nhiệm pháp lý...
Lúc đó, việc hủy kết quả của thủ tục phải qua một quy trình rất dài. Nếu người khai báo gian dối thì sẽ chịu trách nhiệm tương ứng.
Ngăn chặn từ đầu tốt hơn xử lý hậu quả
Từ câu chuyện trên, vấn đề đặt ra không chỉ đối với người dân mà còn đối với chính quá trình chuyển đổi số.
Người dân cần hiểu thủ tục trực tuyến chỉ thay đổi cách thức thực hiện, không làm giảm trách nhiệm pháp lý của người thực hiện. Với những thủ tục liên quan trực tiếp đến tình trạng nhân thân như đăng ký kết hôn, đăng ký khai sinh, đăng ký nhận cha, mẹ, con… càng cần tránh tâm lý "thử cho biết", "làm cho vui".
Bên cạnh đó, hệ thống dịch vụ công trực tuyến nên có cảnh báo rõ hơn đối với những thủ tục có khả năng làm phát sinh hoặc thay đổi tình trạng nhân thân.
Trước khi người dùng nhấn nút gửi hồ sơ, cần có lời nhắc nhở để người dân xác nhận rằng mình đã đọc và hiểu tính chất pháp lý hồ sơ. Điều này nhằm ngăn ngừa hành vi thiếu cân nhắc.
Với cơ quan chức năng, việc kiểm tra, xác minh và thực hiện đầy đủ các bước theo luật định là hàng rào quan trọng để bảo đảm sự chính xác của dữ liệu hộ tịch và tính tự nguyện của các bên.
Đối với đăng ký kết hôn, yêu cầu hai bên phải cùng có mặt và cùng ký tên là một cơ chế pháp lý quan trọng.
Công nghệ làm cho thủ tục hành chính nhanh hơn, thuận tiện và dễ tiếp cận hơn, nhưng cũng yêu cầu ý thức pháp luật của người sử dụng cao hơn. Việc thiếu nghiêm túc khi khai hồ sơ trên cổng dịch vụ công chưa bị xem là vi phạm pháp luật nhưng cũng không thể xem là một trò chơi có thể thử rồi bỏ.
Đối với đăng ký kết hôn, cần nhớ rằng đây là thủ tục liên quan trực tiếp đến tình trạng nhân thân và có thể làm phát sinh nhiều quyền, nghĩa vụ pháp lý giữa các bên.
Nếu chưa thực sự có ý định kết hôn, đừng gửi hồ sơ chỉ để "cho vui". Nếu đã gửi hồ sơ, cần hiểu rõ hồ sơ đang ở giai đoạn nào và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định.
