Kịch bản được xây dựng trên cơ sở cập nhật các kết quả nghiên cứu mới, bổ sung thông tin khoa học và tăng cường khả năng đánh giá tác động ở quy mô địa phương. Không chỉ cung cấp thông tin về nhiệt độ, lượng mưa và nước biển dâng, phiên bản cập nhật còn chú trọng các hiện tượng cực đoan, tác động tại khu vực đô thị và một số lĩnh vực nhạy cảm với khí hậu.
Kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật năm 2025 bổ sung các ngưỡng nóng lên toàn cầu, đánh giá chuyên sâu hơn đối với đô thị và xây dựng hệ thống WebGIS phục vụ khai thác dữ liệu. Đây là cơ sở quan trọng để các địa phương lồng ghép rủi ro khí hậu vào quy hoạch, đầu tư hạ tầng và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Phát biểu tại hội thảo, bà Mai Kim Liên, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, nhấn mạnh ý nghĩa của việc cập nhật kịch bản trong phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách, quy hoạch và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo bà Mai Kim Liên, kịch bản năm 2025 lần đầu bổ sung thông tin theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5°C, 2°C, 3°C và 4°C; xây dựng kịch bản chuyên sâu cho khu vực đô thị; đồng thời bước đầu đánh giá tác động đến sản xuất nông nghiệp, sức khỏe cộng đồng và kết cấu công trình.
Việc tiếp cận theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu giúp các cơ quan quản lý có thêm căn cứ xem xét mức độ rủi ro trong những điều kiện khí hậu khác nhau. Trên cơ sở đó, địa phương có thể lựa chọn giải pháp thích ứng phù hợp với đặc điểm tự nhiên, điều kiện phát triển, khả năng đầu tư và mức độ dễ bị tổn thương của từng khu vực.
Dữ liệu khí hậu cần được lồng ghép vào quyết định đầu tư
Theo kịch bản phát thải cao, đến cuối thế kỷ XXI, số ngày nắng nóng tại Việt Nam có thể tăng thêm hơn 50 ngày, số ngày nắng nóng gay gắt tăng khoảng 20 ngày. Lượng mưa cực đại trong một ngày và năm ngày có thể tăng khoảng 30-40% tại Bắc Bộ và Nam Bộ.
Đối với nước biển dâng, mực nước biển trung bình khu vực Biển Đông có thể tăng khoảng 46,1 cm theo kịch bản thấp và 63,7 cm theo kịch bản cao vào cuối thế kỷ XXI. Mức tăng theo kịch bản cao đối với toàn bộ vùng ven biển Việt Nam khoảng 61,9 cm, với giới hạn trên của khoảng bất định có thể lên tới 82 cm.
Những thay đổi này cho thấy thông tin khí hậu cần được xem xét ngay trong quá trình lập quy hoạch và chuẩn bị dự án, thay vì chỉ sử dụng khi thiên tai xảy ra. Đối với công trình có tuổi thọ dài, việc đánh giá các điều kiện khí hậu tương lai có thể hỗ trợ lựa chọn quy mô, thiết kế và giải pháp kỹ thuật phù hợp hơn.
Trong quy hoạch đô thị, các dữ liệu về mưa cực đoan và nguy cơ ngập cần được xem xét cùng hệ thống thoát nước, địa hình, sông ngòi, kênh rạch và tác động của nước biển dâng. Đối với nông nghiệp, thông tin về nhiệt độ, lượng mưa, hạn hán và các hiện tượng cực đoan có thể hỗ trợ đánh giá rủi ro đối với sản xuất. Trong lĩnh vực y tế và lao động, nguy cơ nắng nóng cũng cần được tính đến khi xây dựng kế hoạch bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Kịch bản biến đổi khí hậu không phải dự báo chắc chắn về tương lai, mà đưa ra những khả năng có cơ sở khoa học tương ứng với các phương án phát thải và mức nóng lên toàn cầu. Vì vậy, cơ quan quản lý cần lựa chọn kịch bản phù hợp với từng mục tiêu, lĩnh vực và điều kiện thực tế, đồng thời lưu ý đến những bất định trong đánh giá.
TP.HCM cập nhật kế hoạch thích ứng đến năm 2040
Đối với TP.HCM, việc sử dụng dữ liệu khí hậu có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thành phố có địa hình đa dạng, hệ thống sông, kênh rạch dày đặc và khu vực ven biển.
Theo kịch bản phát thải cao, đến cuối thế kỷ XXI, nhiệt độ trung bình khu vực nội đô TP.HCM có thể tăng 3,5-3,7°C so với thời kỳ cơ sở 1995-2014. Số ngày có nhiệt độ trên 35°C có thể tăng thêm 90-110 ngày, trong khi lượng mưa năm tăng khoảng 15-30%.
Số ngày có chỉ số nhiệt ướt WBGT vượt 32°C tại thành phố cũng có thể tăng từ khoảng 100 ngày hiện nay lên khoảng 185 ngày mỗi năm vào cuối thế kỷ XXI theo kịch bản được trình bày tại hội thảo. Đây là thông tin cần được xem xét trong kế hoạch ứng phó nắng nóng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tổ chức lao động ngoài trời.
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, cho biết sau sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố có 168 phường, xã và đặc khu. Việc cập nhật dữ liệu khí hậu, nước biển dâng và nguy cơ ngập sẽ góp phần phục vụ quy hoạch, đầu tư hạ tầng và bảo đảm an toàn cho người dân.
Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, TP.HCM sẽ sử dụng Kịch bản biến đổi khí hậu năm 2025 làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư thích ứng. Thành phố cũng sẽ cập nhật đánh giá tác động, tính dễ bị tổn thương, rủi ro khí hậu và điều chỉnh Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2075.
Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đề nghị cơ quan chuyên môn hướng dẫn lựa chọn kịch bản phù hợp với các ngưỡng nóng lên toàn cầu và phương án phát thải, nhất là đối với quy hoạch hạ tầng thoát nước, đê và kè. Thành phố đồng thời mong muốn được cung cấp dữ liệu chi tiết theo địa giới hành chính mới, bản đồ ngập có xét đến nước biển dâng và hỗ trợ chuyển giao công cụ khai thác dữ liệu.
WebGIS hỗ trợ khai thác thông tin và đánh giá rủi ro
Một nội dung đáng chú ý của kịch bản cập nhật là hệ thống WebGIS phục vụ tra cứu, khai thác dữ liệu khí hậu. Công cụ này được xây dựng nhằm hỗ trợ người dùng tiếp cận thông tin phục vụ nghiên cứu, quy hoạch và xây dựng phương án thích ứng.
Việc tăng khả năng tiếp cận dữ liệu có thể tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và chính quyền địa phương trong quá trình đánh giá tác động. Tuy nhiên, để dữ liệu phát huy hiệu quả, cần có hướng dẫn về lựa chọn kịch bản, cách sử dụng thông tin theo từng lĩnh vực và phương thức tích hợp vào các quy trình quản lý, đầu tư.
Đối với TP.HCM, nhu cầu cập nhật dữ liệu theo địa giới hành chính mới và xây dựng bản đồ ngập có xét đến tác động của nước biển dâng cho thấy yêu cầu cụ thể hóa thông tin khoa học thành công cụ hỗ trợ ra quyết định tại địa phương.
Thành phố dự kiến triển khai các mục tiêu, nhiệm vụ cập nhật kế hoạch thích ứng giai đoạn 2026-2030, đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan chuyên môn để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Đại diện Cục Biến đổi khí hậu cũng bày tỏ mong muốn các sở, ngành, viện nghiên cứu và trường đại học tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong công tác truyền thông, khai thác hiệu quả Kịch bản biến đổi khí hậu năm 2025, lồng ghép thông tin vào quy hoạch phát triển và đóng góp vào việc thực hiện Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu cùng Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2050.
Việc cập nhật kịch bản chỉ thực sự phát huy giá trị khi thông tin được chuyển hóa thành giải pháp cụ thể trong quy hoạch, đầu tư và quản lý rủi ro. Chủ động đánh giá các khả năng khí hậu trong dài hạn sẽ giúp địa phương lựa chọn phương án phù hợp, giảm thiểu thiệt hại và nâng cao khả năng chống chịu trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu.
Hải An
