Thủ đô Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ để phấn đấu ngang tầm thủ đô các nước phát triển trong khu vực. Ảnh: Trọng Hải
Từ định hướng chiến lược đến tổ chức thực hiện
Theo Kế hoạch số 331/KH-UBND, thành phố Hà Nội xác định tổ chức lập 81 quy hoạch, trong đó quy hoạch đô thị được triển khai theo ba cấp độ, gồm: Quy hoạch tổng thể Thủ đô; quy hoạch phân khu đô thị; quy hoạch chi tiết, quy hoạch tổng mặt bằng, thiết kế đô thị.
Theo đánh giá của các chuyên gia, ba cấp độ này có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ cho nhau. Nếu quy hoạch tổng thể đóng vai trò định hình bức tranh chung và xác lập những định hướng chiến lược, thì quy hoạch phân khu là bước cụ thể hóa các định hướng đó đối với từng khu vực. Ở cấp độ thấp hơn, quy hoạch chi tiết, quy hoạch tổng mặt bằng và thiết kế đô thị sẽ đưa các định hướng vào từng khu đất, dự án, tuyến phố và từng không gian cụ thể. Cách tiếp cận này giúp khắc phục tình trạng quy hoạch thiếu tính liên kết giữa các cấp độ. Một định hướng lớn nếu không được cụ thể hóa bằng quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết sẽ khó trở thành cơ sở để triển khai dự án. Ngược lại, việc lập quy hoạch chi tiết mà thiếu sự dẫn dắt của quy hoạch tổng thể có thể dẫn đến phát triển manh mún, thiếu đồng bộ.
Đáng chú ý, tầm nhìn 100 năm đặt ra yêu cầu quy hoạch phải có tính ổn định, nhưng đồng thời đủ linh hoạt để thích ứng với những biến động của quá trình phát triển. Hà Nội đang đứng trước nhiều thay đổi lớn về cấu trúc không gian đô thị, hạ tầng giao thông, dân số, công nghệ, môi trường và mô hình phát triển kinh tế. Vì vậy, quy hoạch không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà phải chuẩn bị không gian cho các thế hệ tương lai.
Một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra trong quá trình triển khai Kế hoạch số 331/KH-UBND là bảo đảm sự thống nhất giữa quy hoạch với đầu tư xây dựng và phát triển hạ tầng. Trong quá trình đô thị hóa, Hà Nội đang phải giải quyết nhiều bài toán cùng một lúc: Giảm ùn tắc giao thông, phát triển vận tải công cộng, tăng diện tích cây xanh, bảo vệ mặt nước, cải tạo các khu vực đô thị cũ, hình thành các khu đô thị mới đồng bộ, đồng thời bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là “có quy hoạch” mà phải quản lý và thực hiện quy hoạch một cách bài bản và nghiêm túc.
Các cấp độ quy hoạch cần được cập nhật, thống nhất dữ liệu và sử dụng hiệu quả trong quản lý đất đai, cấp phép xây dựng, chuẩn bị đầu tư cũng như lựa chọn và triển khai các dự án. Trong đó, hệ thống quy hoạch ba cấp độ chính là cơ chế để chuyển hóa tầm nhìn dài hạn thành những nhiệm vụ cụ thể. Quy hoạch tổng thể trả lời câu hỏi Thủ đô sẽ phát triển theo hướng nào; quy hoạch phân khu xác định từng khu vực sẽ phát triển ra sao; còn quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị làm rõ việc tổ chức không gian cụ thể như thế nào.
Đồng bộ quy hoạch với đầu tư và phát triển đô thị
TS, kiến trúc sư Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhận định, trong hệ thống ba cấp độ quy hoạch, quy hoạch phân khu giữ vai trò cầu nối giữa tầm nhìn tổng thể của thành phố với từng khu vực phát triển cụ thể. Vì vậy, khi lập quy hoạch phân khu, Hà Nội cần xác định rõ chức năng, quy mô dân số, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, không gian xanh, giao thông công cộng và khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển trong tương lai.
Theo TS, kiến trúc sư Trương Văn Quảng, quy hoạch phân khu phải làm rõ khu vực nào là trung tâm, khu vực nào phát triển đô thị mới, khu vực nào cần bảo tồn, khu vực dành cho không gian xanh và nơi có thể phát triển các chức năng kinh tế mới. Làm tốt cấp độ này sẽ tạo cơ sở cho quy hoạch chi tiết, đồng thời hạn chế tình trạng điều chỉnh cục bộ. Vị chuyên gia đặc biệt lưu ý yêu cầu quy hoạch theo hạ tầng, nhất là giao thông công cộng.
Ở góc độ quản lý, kiến trúc sư Trần Tuấn Anh (chuyên gia về quản lý đô thị) cho rằng, với quy mô 81 đồ án, Hà Nội cần đẩy mạnh số hóa, chuẩn hóa và liên thông dữ liệu quy hoạch. Hệ thống dữ liệu dùng chung cần tích hợp thông tin về đất đai, dân số, giao thông, hạ tầng xã hội, không gian xanh, mặt nước, không gian ngầm và các dự án đầu tư. Quy hoạch thời đại mới phải là “quy hoạch động”, được cập nhật và đánh giá thường xuyên. Thành phố cần theo dõi tiến độ thực hiện, nhận diện khu vực thiếu hoặc quá tải hạ tầng và những dự án chậm triển khai, đồng thời công khai thông tin để người dân, doanh nghiệp dễ tiếp cận, hạn chế đầu tư theo tin đồn.
“Với tầm nhìn 100 năm, quy hoạch cần hài hòa giữa tính ổn định và khả năng thích ứng. Những cấu trúc nền tảng như giao thông, sông, hồ, không gian xanh, khu vực bảo tồn cần được giữ ổn định; công nghệ, mô hình kinh doanh, dịch vụ đô thị và nhu cầu nhà ở cần có dư địa điều chỉnh. Khi ba cấp độ quy hoạch được kết nối bằng dữ liệu thống nhất gắn với nguồn lực đầu tư và cơ chế giám sát sẽ tạo ra những thay đổi cụ thể cho diện mạo Thủ đô”, kiến trúc sư Trần Tuấn Anh nhấn mạnh.
