Theo dự thảo, giá bán buôn và bán lẻ xăng dầu sẽ do thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối tự quyết định trên cơ sở tuân thủ quy định của pháp luật về giá và công thức tính giá được quy định trong nghị định. Đây là thay đổi căn bản so với cơ chế hiện hành khi giá xăng dầu được cơ quan quản lý điều hành theo chu kỳ.
Giá bán xăng dầu được xác định trên cơ sở tổng hợp các yếu tố gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế. Trong đó, các yếu tố như giá mua và chi phí tạo nguồn phản ánh trực tiếp biến động thị trường, còn chi phí kinh doanh định mức được Nhà nước công bố làm cơ sở tham chiếu. Đáng chú ý, phần lợi nhuận không còn bị ấn định cứng mà do doanh nghiệp chủ động xác định, thể hiện rõ hơn quyền tự chủ trong kinh doanh.
Bộ Công Thương đề xuất giá bán buôn và bán lẻ xăng dầu sẽ do thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối tự quyết định.
Tuy trao quyền định giá, dự thảo vẫn thiết kế các “van kiểm soát” để bảo đảm ổn định thị trường. Giá bán lẻ tại các cửa hàng thuộc hệ thống phân phối không được vượt quá mức giá do thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối công bố. Đồng thời, dự thảo cho phép điều chỉnh linh hoạt giá tại các khu vực có điều kiện đặc thù như xa cảng, xa kho hoặc phát sinh chi phí vận chuyển cao. Trong những trường hợp này, doanh nghiệp được phép cộng thêm chi phí vào giá bán, nhưng mức điều chỉnh không vượt quá 2% so với giá công bố cùng thời điểm nhằm hạn chế biến động cục bộ và bảo đảm tương quan mặt bằng giá chung.
Sau mỗi lần điều chỉnh giá, doanh nghiệp phải thực hiện kê khai và gửi cơ quan quản lý, đồng thời kết nối dữ liệu với Bộ Công Thương để phục vụ giám sát.
Bên cạnh đó, cơ chế bình ổn giá cũng được thiết kế lại theo Luật Giá. Nhà nước không can thiệp thường xuyên vào giá, nhưng trong trường hợp thị trường biến động bất thường, ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các bộ, ngành đánh giá và báo cáo Chính phủ để áp dụng các biện pháp bình ổn phù hợp .
Dự thảo lần 10 nhấn mạnh nghĩa vụ dự trữ nhằm bảo đảm nguồn cung của thương nhân đầu mối. Theo quy định, thương nhân đầu mối phải duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng, tính theo sản lượng tiêu thụ bình quân của năm trước liền kề . Mức này về cơ bản tương đồng với quy định hiện hành, nhưng điểm khác biệt nằm ở mức độ ràng buộc.
Trước đây, yêu cầu dự trữ đã được đặt ra nhưng việc thực thi còn phụ thuộc nhiều vào điều hành tình huống. Dự thảo lần này đưa nghĩa vụ dự trữ trở thành tiêu chí pháp lý gắn trực tiếp với quyền kinh doanh. Doanh nghiệp không chỉ phải duy trì tồn kho tối thiểu, mà còn phải bảo đảm thực hiện đầy đủ tổng nguồn xăng dầu được phân giao.
Một điểm mới đáng chú ý khác là yêu cầu minh bạch và số hóa dữ liệu trong quản lý. Dự thảo quy định các thương nhân phải kết nối hệ thống với cơ quan quản lý để cung cấp dữ liệu về tồn kho, nhập - xuất và giá bán. Đối với các doanh nghiệp đã được cấp phép trước đó, việc kết nối phải hoàn thành trong thời hạn 24 tháng kể từ khi nghị định có hiệu lực. Quy định này được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến thị trường theo thời gian thực.
