Quyết định rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) từ ngày 1-5 của Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã làm rung chuyển liên minh tồn tại gần 66 năm này. Trong thông báo hôm 28-4, UAE cho biết sau khi rời OPEC, nước này dự kiến tiếp tục theo đuổi mục tiêu từ lâu là tăng sản lượng dầu thô một cách từ từ và có kiểm soát, phù hợp với nhu cầu và diễn biến thị trường.
Theo đài CNBC, quyết định của UAE xuất phát từ một vấn đề quen thuộc: nước này đã đầu tư rất nhiều để tăng khả năng khai thác dầu nên không muốn bị giới hạn bởi hạn ngạch của OPEC - vốn được đặt ra để giữ giá dầu cao. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), UAE chỉ khai thác khoảng 2,37 triệu thùng/ngày trong tháng 3-2026 trong khi con số này có thể tăng lên mức 4,3 triệu thùng/ngày. Giờ đây, UAE muốn có thêm quyền chủ động trong việc quyết định sản lượng, không bị ràng buộc bởi OPEC, đồng thời hướng tới mục tiêu nâng công suất lên 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027.
Một lý do khác để tăng sản lượng lúc này là các chuyên gia cho rằng nhu cầu tiêu thụ dầu sẽ đạt đỉnh trong những năm tới trước khi thế giới chuyển dần sang các nguồn năng lượng tái tạo. Điều đó đồng nghĩa với việc lượng dầu còn nằm dưới lòng đất có thể đang có giá trị cao hơn ở thời điểm hiện tại so với tương lai, khi nhu cầu suy giảm. Vì vậy, theo AP, việc kìm hãm sản lượng có thể khiến các nước bỏ lỡ cơ hội thu lợi nhuận.
Quyết định trên được đưa ra sau nhiều tuần Iran - một thành viên khác của OPEC - tiến hành các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào UAE. Ngoài ra, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa cũng làm hạn chế xuất khẩu dầu của UAE, đe dọa nền tảng kinh tế của nước này. Tuy vậy, UAE không cho rằng quyết định rời đi là do chiến sự. Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail al-Mazrouei nói với đài CNBC rằng thời điểm rời OPEC được lựa chọn nhằm hạn chế tối đa sự gián đoạn đối với các nước sản xuất khác trong nhóm.
Một nhà máy lọc dầu tại Jebel Ali, Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất Ảnh: AP
Thực tế, theo một số chuyên gia, quyết định của UAE nhiều khả năng sẽ không ảnh hưởng đáng kể đến thị trường trong năm tới, nhất là khi eo biển Hormuz vẫn còn chưa khai thông. Dù vậy, động thái này có thể gây áp lực khiến giá giảm về sau do làm suy yếu sự gắn kết cần thiết giữa các nhà sản xuất để giữ giá dầu không lao dốc quá mạnh trong những giai đoạn dư cung.
Một số nhà phân tích cảnh báo nếu các quốc gia đang tuân thủ hạn ngạch cảm thấy bất mãn với những nước không tuân thủ trong nội bộ OPEC, sẽ có thêm thành viên theo chân UAE. Về lâu dài, kịch bản này đe dọa khiến OPEC mất dần vai trò như một liên minh dầu mỏ và tầm ảnh hưởng đối với thị trường này. Trước đó, một số quốc gia như Qatar, Ecuador và Angola đã rời tổ chức này trong những năm gần đây với lý do không hài lòng về hạn ngạch hoặc thay đổi ưu tiên quốc gia. Angola rời đi vào năm 2024 trong khi Qatar chấm dứt tư cách thành viên từ năm 2019.
Trong thời gian tới, một số quốc gia có thể lựa chọn rời đi do ngày càng khó chịu với các hạn chế của OPEC và OPEC+ (liên minh giữa OPEC và các nhà sản xuất bên ngoài). Ông Matt Smith, chuyên gia tại Công ty Phân tích Kpler (Bỉ), nhận định Kazakhstan là ứng viên đáng chú ý bởi khi nước này liên tục sản xuất vượt hạn ngạch. Nigeria cũng có thể làm thế bởi quốc gia sản xuất dầu thô lớn nhất châu Phi này ngày càng ưu tiên lọc dầu trong nước, qua đó giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nên không còn muốn tiếp tục bị ràng buộc bởi hạn ngạch.
Thúc đẩy chuyển đổi sang năng lượng sạch
Các cuộc đàm phán cấp cao nhằm thúc đẩy tiến trình chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch diễn ra tại TP Santa Marta - Colombia trong 2 ngày 28 và 29-4. Hội nghị này có sự tham gia của các bộ trưởng và quan chức cấp cao đến từ hơn 50 nước, tập trung thảo luận biện pháp giảm phụ thuộc vào dầu mỏ, khí đốt và than đá - được xem là những nguyên nhân chính gây nóng lên toàn cầu - để chuyển sang các nguồn năng lượng sạch hơn.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Môi trường Colombia Irene Vélez Torres cho rằng xung đột Trung Đông hiện nay cho thấy "chúng ta không chỉ đối mặt với khủng hoảng khí hậu và môi trường, mà còn là khủng hoảng kinh tế và an ninh quốc gia". Trong khi đó, bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Chính sách khí hậu và Tăng trưởng xanh Hà Lan, nhấn mạnh thế giới cần chuyển dần khỏi nhiên liệu hóa thạch không chỉ vì lợi ích khí hậu mà còn để tăng tính tự chủ và bảo đảm an ninh năng lượng.
Theo AP, hội nghị trên tiếp tục nêu bật thách thức then chốt là nguồn tài chính cho tiến trình chuyển đổi, nhất là đối với các quốc gia đang phát triển hiện gánh nhiều nợ và có ngân sách hạn hẹp. Bà Stientje van Veldhoven nhấn mạnh việc tiếp cận nguồn tài chính với chi phí hợp lý là yếu tố then chốt để tiến trình này có thể diễn ra trên toàn cầu. Các đại biểu cũng tranh luận về vai trò của các công cụ chính sách như thị trường carbon, trợ cấp của chính phủ...
Theo ban tổ chức, hội nghị không đưa ra các thỏa thuận mang tính ràng buộc mà nhằm tạo động lực chính trị và tập hợp các quốc gia sẵn sàng thúc đẩy chuyển đổi. Sự kiện cũng được xem là bước đệm cho các cuộc đàm phán khí hậu toàn cầu sắp tới, nơi vấn đề tài chính và lộ trình cắt giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch dự kiến tiếp tục là tâm điểm tranh luận.
Hoàng Phương
