Đại sứ Ito Naoki: Thương mại Việt Nam - Nhật Bản có thể đạt 75 tỉ USD vào năm 2030

Trước thềm chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân (từ ngày 8 đến 11-11), Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki đã có cuộc trao đổi với một số cơ quan báo chí, trong đó có Báo Tuổi Trẻ.

Tại sự kiện, ông cho rằng muốn thu hút thêm dòng vốn chất lượng cao, Việt Nam cần sớm cụ thể hóa các cơ chế ưu đãi. Doanh nghiệp trong nước cũng phải nâng cao năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Nhật Bản.

Nhật Bản hết sức coi trọng chuyến thăm

* Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân diễn ra chỉ nửa năm sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae. Đại sứ nhìn nhận như thế nào về chuyến thăm lần này?

- Đại sứ Ito Naoki: Chúng tôi hết sức vui mừng trước chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Chuyến thăm có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần thúc đẩy hơn nữa quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa hai nước Đối tác chiến lược toàn diện.

Đây là chuyến thăm Nhật Bản đầu tiên của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam sau 11 năm, đồng thời là chuyến thăm thứ năm của một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới Nhật Bản.

Nhật Bản hết sức coi trọng chuyến thăm lần này. Đặc biệt, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Nhật Bản ngay trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ 5 năm sau khi được bầu giữ chức Tổng Bí thư tại Đại hội Đảng năm nay cho thấy Đảng Cộng sản Việt Nam rất coi trọng quan hệ với Nhật Bản.

Chúng tôi mong muốn phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam, cùng nỗ lực hết sức để chuyến thăm đạt được những kết quả thực chất và thành công tốt đẹp.

Chuyến thăm Nhật Bản lần này của Tổng Bí thư Tô Lâm diễn ra tiếp sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae vào tháng 5 năm nay.

Như vậy, trong cùng một năm, lãnh đạo cấp cao hai nước Nhật Bản và Việt Nam đã thực hiện các chuyến thăm và giao lưu song phương. Tôi cho rằng đây sẽ là cơ hội để đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Nhật Bản và Việt Nam lên một tầm cao mới.

* Nhật Bản kỳ vọng những lĩnh vực nào nhân chuyến thăm lần này?

- Trong chuyến thăm lần này, chúng tôi đặc biệt coi trọng ba lĩnh vực hợp tác lớn.

Thứ nhất, trong bối cảnh tình hình quốc tế ngày càng diễn biến phức tạp, trật tự quốc tế đang đứng trước nhiều thách thức, Nhật Bản và Việt Nam cần tăng cường hợp tác, cùng đóng góp vào việc duy trì hòa bình và ổn định của khu vực.

Thứ hai, trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae hồi tháng 5 vừa qua, hai nước đã nhất trí coi trọng việc thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực an ninh kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo.

Đây cũng là một trong những kết quả quan trọng mà chúng tôi mong muốn đạt được trong chuyến thăm lần này. Lãnh đạo hai bên đã xác định các lĩnh vực ưu tiên hợp tác trong thời gian tới là trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, chuyển đổi số (DX), chuyển đổi xanh (GX), khoáng sản quan trọng và an ninh lương thực, nông nghiệp.

Trên cơ sở những nội dung đã trao đổi trước đây, chúng tôi mong muốn tiếp tục cụ thể hóa và triển khai các hoạt động hợp tác trong những lĩnh vực này, đồng thời sẽ nỗ lực hết sức để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra.

Thứ ba, giao lưu nhân dân và giao lưu văn hóa. Trong năm nay, số lượt người Nhật Bản đến Việt Nam cũng như người Việt Nam đến Nhật Bản đều đang gia tăng.

Nhật Bản coi trọng việc tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa giao lưu nhân dân giữa hai nước, mở rộng giao lưu giữa các địa phương, tăng cường quan hệ liên kết và hợp tác giữa chính quyền các địa phương của hai nước. Đây cũng sẽ là những nội dung được lãnh đạo cấp cao hai nước trao đổi và thảo luận trong dịp này.

Đại sứ Ito Naoki: Thương mại Việt Nam - Nhật Bản có thể đạt 75 tỉ USD vào năm 2030 - Ảnh 2.

Hướng tới mốc 75 tỉ USD

* Tại cuộc họp báo ngày 18-9, Đại sứ từng dự báo kim ngạch thương mại song phương năm 2026 có thể đạt 60 tỉ USD, sớm bốn năm so với mục tiêu Thủ tướng hai nước đặt ra. Chuyến thăm lần này liệu có mở ra mục tiêu cao hơn?

- Trong 9 tháng đầu năm, kim ngạch thương mại hai nước tăng 15%, đạt 43,7 tỉ USD. Với tốc độ này, cả năm dự kiến đạt khoảng 58 tỉ USD. Mười năm qua, quy mô thương mại song phương đã tăng gấp 1,8 lần. Nếu giữ được đà tăng trưởng hiện nay, kim ngạch có thể đạt 75 tỉ USD vào năm 2030.

* Đâu là những lĩnh vực, mặt hàng có thể giúp hai bên sớm cán đích?

- Việt Nam được định vị là cứ điểm sản xuất đầy tiềm năng của châu Á. Vì vậy, thiết bị điện, linh kiện điện tử và phụ tùng ô tô sẽ tiếp tục là những nhóm hàng triển vọng.

Trên thực tế, các doanh nghiệp Nhật Bản đang đẩy mạnh đầu tư trong lĩnh vực điện và điện tử, đầu tư, trong đó có các doanh nghiệp sản xuất vật liệu wafer bán dẫn, cũng như các doanh nghiệp gia công và kiểm định tấm phim phân cực dùng cho màn hình.

Nếu đầu tư của doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục được mở rộng trong những lĩnh vực liên quan, nhu cầu nhập khẩu các linh kiện, phụ tùng phục vụ sản xuất từ Nhật Bản cũng sẽ tăng theo. Thương mại giữa hai nước sẽ tiếp tục được thúc đẩy hơn nữa.

Nông sản cũng còn nhiều dư địa. Hai nước dự kiến mở cửa thị trường cho nho Nhật Bản và bưởi Việt Nam, và tôi cho rằng đây sẽ là một trong những kết quả của hội đàm cấp cao lần này. Thu nhập của người dân Việt Nam đang tăng và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, nên nhu cầu tiêu dùng sẽ đa dạng hơn. Đó sẽ là cơ hội cho các mặt hàng Nhật Bản như rượu sake, thịt bò Wagyu.

Thương mại phát triển cũng sẽ tạo điều kiện cho các dòng vốn FDI chất lượng cao, góp phần vào quá trình xây dựng mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam.

* Ông vừa nhắc FDI từ Nhật Bản. Việt Nam vừa ban hành Nghị quyết 10 về thu hút FDI. Nhật Bản nhìn nhận định hướng này ra sao?

Đại sứ Ito Naoki: Thương mại Việt Nam - Nhật Bản có thể đạt 75 tỉ USD vào năm 2030 - Ảnh 3.

- Nhật Bản hoan nghênh việc Việt Nam ban hành Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị, trong đó đề ra chủ trương thu hút FDI có chất lượng cao, chú trọng công tác đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ và nghiên cứu, phát triển.

Điều quan trọng là các chính sách triển khai trên cơ sở nghị quyết này cần được cụ thể hóa bằng những cơ chế ưu đãi phù hợp. Qua đó, Việt Nam có thể thúc đẩy hơn nữa dòng vốn FDI chất lượng cao từ Nhật Bản, đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời tăng cường sự liên kết, hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp Nhật Bản.

Trong năm nay, đầu tư từ Nhật Bản vào Việt Nam đã tăng 15,5%, đạt 2,45 tỉ USD trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9. Tổng vốn đầu tư lũy kế của Nhật Bản tại Việt Nam hiện đạt 81,2 tỉ USD, đưa Nhật Bản tiếp tục duy trì vị trí là nhà đầu tư lớn thứ ba tại Việt Nam.

Trong lĩnh vực năng lượng, Nhật Bản mong muốn thúc đẩy hợp tác giữa Chính phủ và các doanh nghiệp tư nhân nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế. Trong khuôn khổ Sáng kiến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC), các doanh nghiệp Nhật Bản đang cân nhắc triển khai việc xây dựng các nhà máy điện khí LNG tại Việt Nam.

Chúng tôi hoan nghênh việc Quốc hội Việt Nam hiện đang tiến hành sửa đổi Luật Điện lực. Cùng với đó, chúng tôi kỳ vọng những vướng mắc liên quan đến tính khả thi về mặt tài chính, đặc biệt là việc xây dựng cơ chế bảo đảm khả năng thu hồi chi phí đầu tư, sẽ từng bước được tháo gỡ.

* Doanh nghiệp Nhật Bản sẵn sàng đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng của mình đến mức nào? Những rào cản nào cần được tháo gỡ?

- Các doanh nghiệp Nhật Bản từ trước đến nay luôn thể hiện sự chủ động và tích cực trong việc đưa các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng của mình. Điển hình như Honda, với tỉ lệ nội địa hóa trong lĩnh vực xe máy tại Việt Nam đã đạt 90%.

Theo khảo sát gần đây của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), khoảng 5% doanh nghiệp được khảo sát cho biết có ý định nâng tỉ lệ thu mua nội địa trong vòng 1 - 2 năm tới.

Trong quá trình Đổi mới của Việt Nam, Nhật Bản đã đồng hành và hỗ trợ Việt Nam phát triển kinh tế thị trường, phát triển công nghiệp phụ trợ và thúc đẩy công nghiệp hóa. Nhờ đó, môi trường kinh doanh và sản xuất của Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể, ngày càng được hiện đại hóa.

Trong thời gian tới, các doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng sản phẩm để tạo ra môi trường hợp tác thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp Nhật Bản.

Chúng tôi mong liên kết giữa doanh nghiệp hai nước tiếp tục mở rộng, và sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ Nhật Bản đến Việt Nam. Đó sẽ là động lực để mở rộng công nghiệp phụ trợ, nâng cao năng lực công nghệ và đưa ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu.

Tăng cường hợp tác giáo dục - đào tạo, giao lưu nhân dân

Đại sứ Ito Naoki: Thương mại Việt Nam - Nhật Bản có thể đạt 75 tỉ USD vào năm 2030 - Ảnh 4.

* Đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ cũng là trọng tâm của Nghị quyết 10. Trong các lĩnh vực như bán dẫn, AI, hai nước sẽ hợp tác ra sao?

- Nhật Bản đặc biệt chú trọng hợp tác với Việt Nam trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành bán dẫn, AI, DX và GX.

Nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chúng tôi mong muốn thúc đẩy hơn nữa các chương trình hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam trong cả hai lĩnh vực bán dẫn và AI, thông qua các chương trình nghiên cứu chung và đào tạo nghiên cứu sinh Việt Nam ở trình độ tiến sĩ tại Nhật Bản.

Trong lĩnh vực bán dẫn, hiện nay hai nước đang triển khai các dự án hợp tác giữa 5 cặp trường đại học, bao gồm nghiên cứu chung giữa các trường và đào tạo nghiên cứu sinh tiến sĩ Việt Nam tại Nhật Bản. Ngoài các dự án hiện tại, trong chuyến thăm lần này, hai nước dự kiến sẽ công bố thêm 6 đề tài nghiên cứu chung mới.

Nhật Bản đặt mục tiêu đào tạo tổng cộng 250 tiến sĩ ngành bán dẫn cho Việt Nam. Được biết, phía Việt Nam đã bày tỏ mong muốn hợp tác đào tạo tiến sĩ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

Chúng tôi đang cân nhắc mở rộng NEXUS (sáng kiến thúc đẩy hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo - PV) sang lĩnh vực AI. Thông qua Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), chúng tôi cũng dự định triển khai khoản vay chương trình để hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện chính sách, cơ chế về AI.

Đại sứ Ito Naoki: Thương mại Việt Nam - Nhật Bản có thể đạt 75 tỉ USD vào năm 2030 - Ảnh 5.

Đối với Trường Đại học Việt - Nhật, chúng tôi hướng tới xây dựng trường trở thành một cơ sở giáo dục đại học định hướng nghiên cứu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực có tính ứng dụng thực tiễn cao.

Trong thời gian tới, việc xây dựng khuôn viên trường bằng nguồn vốn vay ODA của Nhật Bản sẽ được triển khai. Hiện nay, đã có 200 sinh viên đang theo học các chương trình đào tạo về bán dẫn tại trường.

Chúng tôi sẽ nỗ lực phối hợp với Chính phủ Việt Nam để tiếp tục hoàn thiện môi trường học tập, cũng như tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ nghiên cứu, qua đó tạo điều kiện tốt hơn cho sinh viên và các hoạt động đào tạo, nghiên cứu của nhà trường.

* Bên cạnh kinh tế, điều kiện làm việc của người lao động Việt Nam và giao lưu nhân dân cũng được dư luận đặc biệt quan tâm. Chuyến thăm sẽ tạo thêm động lực gì cho những lĩnh vực này?

- Nhật Bản coi trọng việc mở rộng cơ hội phát triển nghề nghiệp và cải thiện môi trường làm việc cho lao động nước ngoài. Từ tháng 4-2027, Nhật Bản dự kiến triển khai chương trình "Việc làm để phát triển kỹ năng", hiện Chính phủ hai nước đang thảo luận bản ghi nhớ hợp tác về chế độ này.

Giao lưu nhân dân hai nước đang rất sôi động. Năm nay, số lượt người Việt Nam sang Nhật Bản dự kiến vượt 700.000, còn người Nhật Bản đến Việt Nam gần 900.000. Trước năm 2030, tổng lượng đi lại hai chiều có thể đạt 2 triệu lượt.

Hiện có khoảng 690.000 người Việt Nam sinh sống tại Nhật Bản. Nhật Bản mong hai bên sớm ký các thỏa thuận lãnh sự, trong đó có nghĩa vụ thông báo lãnh sự. Tôi tin điều này sẽ tạo môi trường thuận lợi hơn cho người Việt Nam làm việc tại Nhật Bản.

* Xin cảm ơn Đại sứ!