Đại biểu Nguyễn Duy Minh - Ảnh: GIA HÂN
Sáng 21-8, Quốc hội thảo luận về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.
Không coi trách nhiệm của Nhà nước kết thúc ngay khi việc bồi thường được chi trả
Về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, đại biểu Nguyễn Duy Minh (Đà Nẵng) cho hay nghị quyết 21 của Trung ương nêu chuyển đổi từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân và tinh thần này cần được thể chế hóa rõ hơn ở dự luật.
Ông đề nghị bổ sung vào nguyên tắc việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được đánh giá không chỉ bằng giá trị tài sản được hoàn trả mà bằng khả năng người dân bị thu hồi đất có phục hồi, duy trì được đời sống và sinh kế sau khi bị thu hồi hay không.
"Hai hộ dân nhận cùng một gói bồi thường như nhau hoàn toàn có thể rơi vào hai số phận khác nhau. Một người có thể tìm được nơi ở, nơi làm việc gần, nhưng một người có thể mất trắng nguồn thu nhập vì phải chuyển nơi ở đi quá xa", ông Minh nêu ví dụ.
Thêm vào đó, liên quan hỗ trợ của Nhà nước khi thu hồi đất và bố trí tái định cư, ông đề nghị không coi trách nhiệm của Nhà nước kết thúc ngay khi việc bồi thường được chi trả.
Cùng với đó đề nghị quy định chính sách hỗ trợ gắn với một giai đoạn phục hồi sinh kế sau khi thu hồi đất.
Một đề nghị khác được đại biểu nêu là bổ sung vào quyền của người dân bị thu hồi đất được bày tỏ nguyện vọng về địa điểm tái định cư, đặc biệt nguyện vọng tái định cư tại chỗ và nguyện vọng này phải được ghi nhận, xem xét thực chất khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo nhưng cho rằng thu hồi đất không chỉ là một thủ tục hành chính mà là quyết định trực tiếp làm chấm dứt quyền sử dụng đất của người dân.
Trong nhiều trường hợp đồng thời làm thay đổi nơi ở, sinh kế, thu nhập, hoạt động sản xuất kinh doanh và môi trường sống của một gia đình, thậm chí một cộng đồng dân cư.
Do vậy ông đề nghị cần quy định rõ việc thu hồi đất chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành các điều kiện cần thiết để người bị thu hồi có chỗ ở thực tế phù hợp, hoặc ít nhất phải có cơ chế chuyển tiếp bắt buộc bảo đảm người dân không bị rơi vào tình trạng đã bị thu hồi đất, không còn nhà ở nhưng chưa có nơi ở mới.
Dự thảo quy định trường hợp phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí nhà khác hoặc là hỗ trợ tiền thuê nhà trong thời gian bố trí tái định cư.
Tuy nhiên theo ông quy định này mới giải quyết hậu quả trong trường hợp người dân phải di chuyển, chưa tạo thành một nguyên tắc pháp lý đủ mạnh để kiểm soát thời điểm ban hành, thực hiện quyết định thu hồi đất.
Dự thảo xác định Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ để người có đất thu hồi có việc làm, thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất.
Đại biểu nhìn nhận nếu chỉ dừng ở trách nhiệm hỗ trợ mà không gắn với yêu cầu về thời điểm, mức độ bảo đảm sinh kế trước khi thu hồi thì rất khó bảo đảm mục tiêu đề ra.
Vì vậy đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc: phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cụ thể, phương án ổn định chỗ ở và phương án khôi phục, chuyển đổi sinh kế đối với trường hợp người dân bị thu hồi đất sản xuất, việc thu hồi đất phải được thực hiện trên cơ sở các phương án này đã được phê duyệt và đáp ứng các điều kiện theo luật...
Đại biểu Tạ Văn Hạ - Ảnh: GIA HÂN
Xem xét kỹ cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư
Đại biểu Tạ Văn Hạ (Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội) đề nghị xem xét kỹ lưỡng vấn đề cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường hỗ trợ tái định cư trong một số trường hợp nhất định.
Ông nói đồng tình mục tiêu đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn công trình, nhưng phải được đặt ngang hàng với chú trọng ổn định đời sống chỗ ở, sinh kế cho người dân.
Ông nêu thêm một gia đình khi bị thu hồi đất mà chưa có tái định cư sẽ gặp rất nhiều vấn đề như con cái học ở đâu, ở đâu, sinh kế ra sao, rồi người già, trẻ nhỏ, người ốm, bệnh và các thứ sẽ ra sao...
"Vấn đề không chỉ là bồi thường bao nhiêu tiền mà phải ổn định cuộc sống cho gia đình của người ta như thế nào", ông Hạ nói.
Theo ông, khi người dân đã hy sinh di dời phải được công nhận, coi đó là sự đóng góp lớn lao của họ với sự nghiệp phát triển đất nước.
Nếu thu hồi mà không tính chuyện người ta sống ra làm sao thì không xứng với sự hy sinh lớn lao, từ bỏ nơi chôn rau cắt rốn, từ bỏ những nơi rất thuận lợi trong làm ăn để phục vụ cho sự phát triển của đất nước, phục vụ lợi ích chung của cộng đồng...
Trước đó, tại dự thảo Chính phủ đề xuất chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất".
Người có đất ở bị thu hồi sẽ được ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Định hướng sửa luật cũng không quy định cứng việc phải duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi thu hồi đất mà dự kiến giao Chính phủ quy định.
