Những chiếc ngà của kỳ lân biển đã khiến con người tò mò suốt hàng thế kỷ - Ảnh: AFP
Kỳ lân biển (narwhal) sở hữu chiếc ngà thẳng duy nhất trong tự nhiên, thực chất là một chiếc răng đơn lẻ có thể dài tới 3m. Những chiếc ngà này từ lâu đã khiến các nhà khoa học say mê, nhưng khó nghiên cứu vì loài có ngoại hình kỳ lạ này dành phần lớn cuộc đời dưới lớp băng Bắc Cực.
Giải mã bí ẩn
Tuy nhiên, hôm 18-8, một nhóm nhà nghiên cứu quốc tế thông báo đã giải đáp được bí ẩn tồn tại lâu nay về những chiếc ngà này: bằng cách nào chúng có hình dạng xoắn độc đáo nhưng vẫn thẳng tắp như mũi tên?
Ở kỳ lân biển đực, chiếc răng nanh bên trái mọc xuyên qua hàm và môi trên, nhô ra ngoài. Trong khi đó, chiếc răng nanh bên phải vẫn nằm trong đầu.
"Hãy tưởng tượng bạn phải đạp xe với một cây chổi buộc trên đầu" - ông Henrik Birkedal, nhà hóa học tại Đại học Aarhus ở Đan Mạch và là tác giả chính của nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Communications, so sánh.
Chia sẻ với Hãng tin AFP, ông nói rằng đó hẳn là cảm giác của những con kỳ lân biển đực khi lặn sâu dưới nước.
Để giải đáp cái gọi là "bí ẩn về ngà kỳ lân biển", nhóm các nhà sinh học, hóa học và vật lý đã sử dụng công nghệ X-quang 3D tiên tiến, trong đó có ba máy gia tốc hạt synchrotron của châu Âu.
Những chiếc ngà được cấu tạo từ hai loại mô răng: ngà răng (dentin) ở bên trong và xê măng răng (cementum) ở bên ngoài.
Các hình ảnh quét X-quang có độ phân giải cao cho thấy ở cấp độ phân tử, lớp ngà răng bên trong tạo thành một đường xoắn theo chiều kim đồng hồ, trong khi lớp xê măng răng bên ngoài tạo thành một đường xoắn theo chiều ngược kim đồng hồ.
Hai lực xoắn ngược chiều này tạo nên cấu trúc thẳng của chiếc ngà, khác biệt hoàn toàn với những chiếc ngà cong của các loài động vật khác như voi.
"Hãy tưởng tượng bạn vặn một con vít vào một miếng gỗ, và sau mỗi vòng xoay, con vít lại đi sâu thêm một chút" - ông Birkedal giải thích.
Ngà kỳ lân biển cũng tương tự, chỉ khác là con "vít" đang được đẩy dần ra khỏi đầu con vật.
Các nhà khoa học cũng bất ngờ khi phát hiện những lớp tăng trưởng bên trong chiếc ngà, tương tự các vòng sinh trưởng của cây, qua đó cung cấp manh mối về quá trình sống của những con kỳ lân biển, loài có thể sống tới 80 năm.
Kỳ lân biển là loài động vật có vú với kích cỡ trung bình thuộc phân bộ cá voi có răng (Odontoceti), sống quanh năm ở vùng Bắc Cực.
Để thực hiện nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đã sử dụng những chiếc ngà được lưu giữ trong các bảo tàng, cũng như những chiếc ngà do người Inuit bản địa ở Greenland thu thập. Người Inuit săn kỳ lân biển để lấy thịt.
Kỳ lân biển sở hữu chiếc ngà thẳng duy nhất trong tự nhiên, mọc xuyên qua môi trên - Ảnh: AFP
Câu hỏi khác: Những chiếc ngà này dùng để làm gì?
Tuy nhiên, có một câu hỏi khác là những chiếc ngà này dùng để làm gì? Đây không phải là bí ẩn duy nhất về ngà kỳ lân biển. Các nhà khoa học từ lâu cũng tranh luận gay gắt về công dụng thực sự của chiếc răng kỳ lạ nhất thế giới này.
Có nhiều giả thuyết, trong đó có khả năng những con kỳ lân biển này sử dụng ngà để săn mồi hoặc cảm nhận nhiệt độ và độ mặn của nước.
Tuy nhiên, nhóm tác giả trên cho rằng những khả năng này khó xảy ra, bởi ngà gần như chỉ mọc ở kỳ lân biển đực. Nếu ngà có những chức năng trên, con cái cũng cần chúng.
Các nhà nghiên cứu từng quan sát hai con đực dường như đang "đọ ngà" trước một con cái, cho thấy những chiếc ngà có thể được sử dụng để xác lập vị thế thống trị và gây ấn tượng với bạn tình.
"Đây chắc chắn là công dụng có khả năng cao nhất của chiếc ngà" - ông Mads-Peter Heide Jorgensen, đồng tác giả nghiên cứu đến từ Viện Tài nguyên thiên nhiên Greenland, nói với AFP.
Tuy nhiên, chuyên gia hàng đầu về ngà kỳ lân biển Martin Nweeia, người không tham gia nghiên cứu mới, không đồng tình.
"Chức năng chính của chiếc ngà này là một hệ thống cơ quan cảm giác" - vị chuyên gia từ Đại học Harvard nhận định, đồng thời dẫn lại những nghiên cứu trước đây của ông.
Dù có bất đồng, ông Nweeia cho rằng nghiên cứu trên vẫn là một đóng góp có giá trị cho hiểu biết của con người về ngà kỳ lân biển.
