Robot xây đường sắt cao tốc
Sau khi trở về Mỹ, câu đầu tiên mà cựu Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Nicholas Burns nói đã khiến nhiều người sững sờ: “Đường sắt cao tốc Trung Quốc là kỳ tích giao thông vĩ đại nhất mà tôi từng thấy trong đời. Nước Mỹ thực sự đã bị vượt."
Ngày 12/6/2022, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Nicholas Burns đăng tải trên mạng xã hội một bức ảnh: ông ngồi bên cửa sổ một đoàn tàu đang lao vun vút, bên ngoài là vùng đồng bằng Trung Nguyên mênh mông. Chú thích viết: “Vừa rồi, tôi đã đi chuyến tàu cao tốc Fuxing tuyệt vời, chạy với tốc độ 308 km/h, băng qua sông Hoàng Hà.”
Ông là một chuyên gia ngoại giao và trong nhiều dịp khác nhau, Burns thẳng thắn chia sẻ rằng ông thích đi tàu cao tốc ghế hạng hai, bởi “có thể ngồi cùng người Trung Quốc, trò chuyện với họ… đó là một cách để hòa nhập vào đời sống địa phương. Ngoại giao đôi khi bị tách biệt, giống như sống trong một cái bong bóng, nhưng tôi không muốn sống trong bong bóng đó”.
Ông đặc biệt nhấn mạnh rằng quãng đường khoảng 1.000 km từ Bắc Kinh đến Thượng Hải chỉ mất 4,5 giờ bằng tàu cao tốc, một hiệu suất mà hệ thống đường sắt Mỹ hoàn toàn không thể so sánh.
Những gì Burns chứng kiến trên chuyến tàu “Fuxing” chỉ là một lát cắt nhỏ của mạng lưới đường sắt cao tốc khổng lồ tại Trung Quốc. Tính đến cuối năm 2024, tổng chiều dài đường sắt cao tốc đang khai thác của Trung Quốc đã vượt 48.000 km, đứng đầu thế giới và chiếm hơn hai phần ba tổng chiều dài đường sắt cao tốc toàn cầu. Mạng lưới cao tốc phát triển nhất thế giới này đã bao phủ 96% các thành phố có dân số trên 500.000 người.
Mỗi ngày, hơn 8.700 đoàn tàu động lực phân tán (EMU) chạy khắp Trung Quốc, với lượng hành khách tối đa trong một ngày có thể lên tới 16 triệu lượt. Đường sắt cao tốc không chỉ thay đổi khái niệm không gian “ngàn dặm đi về trong một ngày”, mà còn tái định hình hoàn toàn lối sống và bản đồ kinh tế của người Trung Quốc. Các thành phố lớn liền kề có thể đi lại trong 1–4 giờ, các cụm đô thị đạt khả năng tiếp cận từ 30 phút đến 2 giờ. Tàu cao tốc giống như “xe buýt liên thành phố”, khiến việc làm việc và sinh sống xuyên đô thị trở thành điều bình thường.
Sự trỗi dậy của đường sắt cao tốc Trung Quốc là một hành trình dài. Năm 1978, lãnh đạo Trung Quốc khi ngồi trên tàu Shinkansen của Nhật Bản đã nói rằng: “Cảm giác rất nhanh, như đang thúc người ta phải chạy theo”. Trong khi đó, vào thời điểm ấy, tốc độ trung bình của tàu khách Trung Quốc chỉ khoảng 40 km/h.
Bước ngoặt thực sự đến vào năm 2004, khi Trung Quốc thông qua “Quy hoạch mạng lưới đường sắt trung và dài hạn”, đề xuất xây dựng mạng lưới chuyên tuyến vận tải hành khách tốc độ cao “bốn dọc bốn ngang” với tổng chiều dài trên 12.000 km. Đường sắt cao tốc Trung Quốc bước lên con đường hiện đại hóa thiết bị theo hướng “nhập khẩu công nghệ tiên tiến về thiết kế, sản xuất liên hợp xây dựng thương hiệu Trung Quốc”.
Sau đó, vào ngày 25/6/2017, đoàn tàu động lực phân tán tiêu chuẩn Trung Quốc chính thức được đặt tên là “Fuxing”. Điều này đánh dấu việc đường sắt cao tốc Trung Quốc chuyển mình từ “người theo sau” thành “người dẫn dắt”. Trong 254 tiêu chuẩn quan trọng được áp dụng trên “Fuxing”, tiêu chuẩn Trung Quốc chiếm tới 84%; 11 hệ thống với 96 hạng mục thiết bị chủ yếu sử dụng thống nhất tiêu chuẩn và model Trung Quốc. Trung Quốc đã trở thành một trong những quốc gia tham gia xây dựng luật chơi mới.
Một đoàn tàu “Fuxing” chạy tốc độ 350 km/h gồm hơn 500.000 linh kiện, bao trùm nhiều lĩnh vực công nghệ như cơ khí, luyện kim, vật liệu, điện tử công suất, hóa chất, điều khiển thông tin, máy tính, thiết bị đo lường chính xác… Sức mạnh thực sự của đường sắt cao tốc Trung Quốc nằm ở chỗ những công nghệ cốt lõi này đều thuộc về Trung Quốc.
Mẫu tàu động lực phân tán CR450 đã được công bố vào cuối năm 2024, với tốc độ khai thác mục tiêu 400 km/h và tốc độ thử nghiệm đạt 450 km/h. Thế hệ tàu mới này dẫn đầu thế giới về tốc độ vận hành, mức tiêu thụ năng lượng, độ ồn trong khoang, quãng đường phanh… So với các mẫu trước, CR450 tiết kiệm năng lượng hơn (giảm 22% lực cản vận hành, giảm 10% trọng lượng), thoải mái hơn (độ ồn trong khoang giảm 2 dB, không gian phục vụ hành khách tăng 4%), đồng thời thông minh hơn với các nâng cấp toàn diện về điều khiển vận hành, tương tác thông minh với lái tàu, giám sát an toàn và dịch vụ thông minh.
