Du khách tham quan chợ nổi Cái Răng - Ảnh: CA LINH
Sau bài viết "Du khách chê chợ nổi Cái Răng", báo Tuổi Trẻ đã có trao đổi với nhà nghiên cứu văn hóa Nhâm Hùng nhằm hiến kế để bảo tồn và phát triển chợ nổi này.
Không thể để xảy ra chuyện mới xử lý
Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nhâm Hùng, muốn chợ nổi Cái Răng phát triển bền vững, cần giải quyết đồng thời ba vấn đề: quản lý, bảo tồn giá trị văn hóa và xây dựng sản phẩm du lịch.
Nhà nghiên cứu Nhâm Hùng cho rằng trước hết cần nhìn lại cách quản lý chợ nổi Cái Răng. Những phản ánh của du khách về tình trạng chèo kéo, giá dịch vụ không rõ ràng, thiếu trải nghiệm... cho thấy công tác quản lý vẫn còn những khoảng trống.
"Cách xử lý hiện nay phần nhiều mang tính xử lý tình huống, xảy ra sự việc mới kiểm tra, chấn chỉnh, nhưng chưa tạo được giải pháp đủ hiệu quả và lâu dài.
Điều này ảnh hưởng đến niềm tin của du khách cũng như nhà đầu tư", nhà nghiên cứu Nhâm Hùng nói.
Nếu chỉ xử lý từng vụ việc khi phát sinh thì khó tạo được một môi trường du lịch ổn định. Chợ nổi Cái Răng cần một cơ chế quản lý thống nhất, rõ trách nhiệm và có tính lâu dài.
Bên cạnh quản lý, vấn đề lớn hơn là làm sao giữ được hồn của chợ nổi trong quá trình phát triển du lịch.
Văn hóa chợ nổi Cái Răng đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Nhâm Hùng nhận định nhiều giá trị từng làm nên sức hấp dẫn của chợ nổi đang dần phai nhạt.
Nhà nghiên cứu văn hóa Nhâm Hùng - Ảnh: NVCC
Đó là văn hóa giao thương, không gian "trên bến dưới thuyền", cách cộng đồng thương hồ tự quản và hỗ trợ nhau, cùng những tiếng rao, tiếng hò từng tạo nên không gian văn hóa đặc trưng.
Nhà nghiên cứu Nhâm Hùng phân tích: "Trước đây cộng đồng thương hồ tự quản, hỗ trợ nhau tạo nên nét riêng của chợ nổi. Những tiếng hò, tiếng rao hàng cũng góp phần làm nên không gian văn hóa đặc sắc".
Do đó, việc tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại chợ nổi cần được tính toán kỹ. Nếu chỉ đưa những chương trình biểu diễn vào để phục vụ khách mà không gắn với đời sống thương hồ, chợ nổi có nguy cơ trở thành một sân khấu du lịch thay vì một không gian văn hóa sống.
Làm du lịch nhưng không đánh mất văn hóa chợ nổi
Một vấn đề khác được nhà nghiên cứu Nhâm Hùng nhấn mạnh là sản phẩm du lịch.
Theo ông, chợ nổi Cái Răng hiện vẫn thiếu những sản phẩm mang dấu ấn riêng của Cần Thơ để du khách có thể mua về làm quà. Du khách có thể dành nhiều giờ tham quan chợ nổi nhưng sau chuyến đi lại khó tìm được một sản phẩm đặc trưng đủ hấp dẫn để lưu giữ trải nghiệm.
Vì vậy, bài toán không chỉ là đưa khách đến chợ nổi, mà còn phải tạo ra những sản phẩm để khách trải nghiệm, mua sắm và nhớ về chợ nổi.
Du khách thưởng thức ẩm thực trên bè nổi tại chợ nổi Cái Răng - Ảnh: CA LINH
"Chợ nổi hình thành không phải để làm du lịch. Nếu 'ép buộc' chợ nổi làm du lịch thì cần có những giải pháp căn cơ để làm sao du lịch hóa sản phẩm thương mại. Những ghe buôn bán của thương hồ phải đồng thời trở thành một phần của sản phẩm văn hóa và sản phẩm du lịch", nhà nghiên cứu Nhâm Hùng nhấn mạnh.
Điều này có nghĩa là những ghe của thương hồ phải vừa là sản phẩm giao thương, vừa là sản phẩm văn hóa cũng vừa là sản phẩm du lịch. Sản phẩm du lịch cần được hình thành trên nền gốc là văn hóa chợ nổi.
Nhiều khách đi chợ nổi muốn thưởng thức ẩm thực tại đây - Ảnh: CA LINH
Từ cách tiếp cận này, việc làm mới chợ nổi không nên bắt đầu bằng việc dựng thêm các hoạt động phục vụ du khách, mà phải bắt đầu từ chính những giá trị vốn có của chợ nổi.
Ngoài ra, ông cũng cho rằng cần làm mới ẩm thực trên chợ nổi. Nếu trước đây thương hồ chủ yếu ăn uống để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thì khi đón khách du lịch, ẩm thực có thể trở thành một phần của trải nghiệm.
Các món ăn cần vừa ngon, tiện lợi cho du khách, vừa mang dấu ấn địa phương. Khi đó, một bữa ăn trên ghe không chỉ đơn thuần để no mà trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng.
Nhà nghiên cứu Nhâm Hùng khẳng định để làm được những điều trên, chợ nổi cần sự tham gia của những người am hiểu sâu về văn hóa, lịch sử và du lịch chợ nổi. Đây là cơ sở để xây dựng những giải pháp căn cơ, thay vì chỉ xử lý từng vấn đề trước mắt.
Vào mỗi dịp cận Tết, ngành chức năng ở TP Cần Thơ tổ chức đoàn thăm hỏi, tặng quà cho người dân trên chợ nổi - Ảnh: CA LINH
"Làm mới" chợ nổi phải đi cùng với bảo tồn. Muốn vậy, cần một cách quản lý thống nhất, chuyên nghiệp và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia đầu tư dài hạn.
Mục tiêu cuối cùng không phải biến chợ nổi thành một điểm tham quan được dựng lên để phục vụ du khách, mà là giữ được hoạt động giao thương, văn hóa thương hồ và từ chính nền tảng đó tạo ra sản phẩm du lịch", nhà nghiên cứu Nhâm Hùng đề xuất.
