Ngày 11/11, thông tin từ Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, sau 40 năm, bảo vật Tháp Nhạn sẽ lần đầu ra mắt công chúng vào ngày 18/11/2026 tại Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh. Sự kiện là điểm nhấn quan trọng của Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026 (17 - 24/11), giúp người dân và du khách khám phá những giá trị lịch sử đặc biệt của xứ Nghệ.
Theo Phó Giám đốc Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh Phan Thị Hà Long, Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn là báu vật độc bản duy nhất thuộc loại hình này tại Việt Nam. Hiện vật được khai quật tại di tích Nhạn Tháp (xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An) - một công trình kiến trúc Phật giáo lớn từ thế kỷ VII mang hai chức năng độc đáo: vừa thờ Phật, vừa là một ngôi mộ.
Ngày 25/12/2017, hộp đựng xá lị bằng vàng này đã được công nhận là bảo vật Quốc gia. Theo Hội Kỷ lục gia Việt Nam, hộp đựng xá lị tìm thấy ở Nhạn Tháp là hộp đựng xá lị Phật duy nhất tìm thấy ở Việt Nam từ trước đến nay.
Bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn có kích thước vô cùng khiêm tốn (dài 8 cm, rộng 5 cm), nằm gọn trong lòng bàn tay nhưng lại sở hữu độ tinh xảo hiếm thấy. Phần nắp báu vật mô phỏng hình mái nhà với đỉnh nắp trang trí hoa văn hoa cúc 6 cánh độc đáo. Quanh thân hộp, các nghệ nhân xưa đã khéo léo sắp đặt những cánh sen cách điệu đối xứng, tạo nên vẻ đẹp cân đối và tôn nghiêm.
Giá trị độc bản của bảo vật Tháp Nhạn không chỉ dừng lại ở vỏ bọc bên ngoài, mà ẩn sâu trong những dấu tích linh thiêng được lưu giữ qua thiên niên kỷ. Bên trong hộp là lớp than tro cổ kính cùng hai mảnh vật thể màu trắng đục, mỏng manh như vỏ trứng – được xác định xá lị vô giá.
Chính những chi tiết đặc biệt này đã hé mở câu chuyện huyền phả về kiến trúc Phật giáo cùng đời sống văn hóa tâm linh lâu đời của vùng đất xứ Nghệ từ nhiều thế kỷ trước.
Sau 4 thập kỷ được gìn giữ nghiêm ngặt, đây là lần đầu tiên công chúng có cơ hội chiêm ngưỡng bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn. Để mang lại trải nghiệm thưởng lãm hoàn hảo nhất, một kế hoạch dài hơi đã được hiện thực hóa từ năm 2022.
Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh đã tiến hành nâng cấp, cải tạo không gian trưng bày và đầu tư những trang thiết bị chuyên dụng, hiện đại nhất nhằm tôn vinh giá trị của báu vật nghìn năm.
Để gìn giữ vẹn nguyên một bảo vật từ thế kỷ VII, công tác bảo tồn đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa. Bà Phan Thị Hà Long cho biết, hệ thống tủ trưng bày được đầu tư bài bản nhằm duy trì môi trường lý tưởng về nhiệt độ, độ ẩm cũng như thắt chặt an ninh cho cổ vật. Không gian này được thiết kế để dung hòa hai nhiệm vụ cốt lõi: vừa bảo vệ di sản an toàn trước thách thức của thời gian, vừa mở ra góc nhìn trực quan, thuận lợi nhất cho hành trình thưởng lãm và khám phá văn hóa của du khách.
Sự xuất hiện của Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn sau 4 thập kỷ lưu giữ không chỉ là niềm tự hào của ngành khảo cổ, mà còn là chiếc cầu nối tâm linh đưa công chúng trở về với văn hóa thế kỷ VII. Trong không gian nghệ thuật huyền ảo tại Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, báu vật nghìn năm tuổi đang lặng lẽ kể câu chuyện về một thời kỳ Phật giáo hưng thịnh trên đất xứ Nghệ. Đây chắc chắn sẽ là điểm hẹn văn hóa không thể bỏ qua đối với nhân dân và du khách thập phương trong Tuần lễ Văn hóa – Đại đoàn kết các dân tộc năm 2026.
