Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam, ngành Điện Việt Nam đã biến những việc tưởng như không thể thành có thể, khi xây dựng thành công đường dây siêu cao áp 500kV mạch 1, rồi đến mạch 2 và mạch 3 chạy dọc đất nước. Hệ thống 500kV Bắc - Nam trở thành “huyết mạch” của hệ thống điện quốc gia, “trục xương sống” vững chắc đảm bảo truyền tải, cung cấp điện cho nền kinh tế.
Theo Bộ Công thương, vào thời kỳ đầu những năm 90 của thế kỷ 20, khu vực miền Nam với một khu vực kinh tế năng động, nhu cầu sử dụng điện là rất lớn, luôn đối mặt với tình trạng thiếu điện. Trong khi khu vực miền Bắc lại thừa điện, các nhà máy không phát huy được tối đa công suất.
Trước tình hình đó, ngày 25/2/1992, dự án xây dựng đường dây 500kV Bắc – Nam đã được phê duyệt, với quyết định thời gian hoàn thành là 2 năm và cho phép thực hiện đồng thời các bước từ khảo sát, thiết kế, nhập vật tư, thiết bị và thi công.
Ngày 5/4/1992, công trình được khởi công và sau 2 năm công trình truyền tải điện siêu cao áp 500 kV đầu tiên tại Việt Nam được hoàn thành và chính thức được đưa vào vận hành, đánh dấu bước trưởng thành quan trọng của ngành Điện lực Việt Nam trong các lĩnh vực: Nghiên cứu, khảo sát, thiết kế, xây dựng, quản lý vận hành và hợp tác quốc tế.
Để hoàn thành một khối lượng công việc khổng lồ trong thời gian 2 năm là sự đóng góp rất lớn của các Công ty xây lắp 1, 2, 3, 4, Tổng công ty Sông Đà và hỗ trợ rất lớn của lực lượng quân đội bao gồm Binh đoàn 12, Binh đoàn 15, Quân khu 4, Quân khu 5, Quân đoàn 1, Quân đoàn 3 và nhiều đơn vị khác, cũng như sự giúp đỡ và tạo điều kiện mọi mặt của chính quyền 17 tỉnh, thành phố và người dân trong khu vực có công trình đi qua.
Ngày 27/5/1994, được đánh dấu là một ngày trọng đại của hệ thống truyền tải điện Việt Nam. Tại Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia, hệ thống điện Việt Nam với 4 tổ máy của Nhà máy Thủy điện Hòa Bình tại Trạm 500 kV Đà Nẵng qua đường dây 500kV, chính thức đưa hệ thống 500kV vào vận hành.
Mạch 1 với chiều dài 1.487 km, gồm có 3.437 cột đi qua 17 tỉnh thành, 7 lần vượt sông và 17 lần vượt quốc lộ. Mạch 1 chạy từ Hòa Bình đến Phú Lâm. Đây là công trình điện siêu cao áp đầu tiên, hoàn toàn mới về kỹ thuật và công nghệ đối với ngành Điện Việt Nam. Đáng chú ý, việc hoàn thành xây dựng công trình trong 2 năm là một kỳ tích về tốc độ xây dựng, thể hiện sự quyết tâm, nỗ lực và trình độ trí tuệ của những người làm điện Việt Nam, được cả thế giới đánh giá cao.
Với việc đưa vào vận hành đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 đã giải quyết căn bản tình trạng thiếu điện của miền Nam và miền Trung. Cụ thể, điện thương phẩm của toàn quốc với mức độ tăng trưởng từ 5 - 6% giai đoạn 1990 - 1992 đã có mức tăng trưởng đột biến lên 18,2% giai đoạn 1993 - 1997 với đỉnh điểm là 21% năm 1995, trong đó khu vực miền Trung và miền Nam là 21% giai đoạn 1993 - 1997 và năm 1995 là 25%.
Điều này góp phần giúp Việt Nam đạt được tốc độ tăng trưởng GDP từ 5,1% vào năm 1990 lên 9,5% vào năm 1995, trong đó tốc độ tăng trưởng sản lượng công nghiệp bình quân đạt từ 12% đến 14% trong giai đoạn 1990 - 1995, vượt các chỉ tiêu Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng đã đề ra.
Mạch 2 với chiều dài 1.596km, thi công trong giai đoạn 2001 – 2005. Giai đoạn này, đường dây 500kV mạch 1 thường xuyên vận hành quá tải để truyền tải công suất từ Trung tâm Nhiệt điện Phú Mỹ ra miền Bắc. Từ thực tế đó, lãnh đạo EVN đã mạnh dạn trình Chính phủ cho phép xây dựng đường dây 500kV mạch 2.
Khi triển khai đường dây 500kV mạch 1 có chuyên gia nước ngoài làm tư vấn thiết kế, giám sát kỹ thuật, trực tiếp nghiệm thu, đồng thời đa số vật tư, thiết bị do nước ngoài chế tạo, sản xuất và cung cấp… nhưng mạch 2 do cán bộ, công nhân Việt Nam đảm nhận toàn bộ từ khâu thiết kế, thi công, chế tạo cột thép và giám sát, nghiệm thu, khẳng định đội ngũ cán bộ, kỹ sư Việt Nam có khả năng tiếp thu và làm chủ khoa học, công nghệ mới đối với những công trình lớn, đòi hỏi kỹ thuật cao. Ngày 23/9/2005, toàn bộ đường dây 500kV mạch 2 đã chính thức đi vào vận hành.
Cuối cùng, dự án đường dây 500 kV mạch 3 Quảng Trạch- Phố Nối đã hoàn thành sau khoảng 6 tháng thi công. Xét về quy mô công trình, đường dây 500 kV Bắc-Nam mạch 1 cần dựng 60.000 tấn cột thép thì dự án này phải dựng tới 139.000 tấn thép, tức là gấp hơn 2 lần so với mạch 1.
Vào tháng 8/2025, dự án đường dây 500 kV mạch 3 từ Quảng Trạch (Quảng Bình) đến Phố Nối (Hưng Yên) chính thức khánh thành. Đây là dự án quy mô lớn, có tổng chiều dài 519 km, 2 mạch, tổng mức đầu tư hơn 22.300 tỷ đồng (gần 1 tỷ USD).
