Võ Tòng, ngoại hiệu Hành giả, là nhân vật được yêu thích bậc nhất trong Thủy hử, một trong những bộ tiểu thuyết cổ điển nổi tiếng nhất Trung Quốc.
Trong Thuỷ hử, Võ Tòng mồ côi cha mẹ, được anh ruột là Võ Đại lang nuôi lớn bằng nghề bán bánh bao. Trái ngược với người anh thấp bé, xấu xí và yếu ớt, hay bị bắt nạt, Võ Tòng trông rất oai hùng, mắt sáng như sao, mày ngài, thân thể tráng kiện với chiều cao 8 trượng, ngực rộng, cơ bắp cuồn cuộn.
Võ Tòng nổi tiếng vì võ nghệ cao cường, tính cách mạnh mẽ và dũng cảm, hay hành hiệp trượng nghĩa. Do bất hoà với quản sự phòng cơ mật của huyện Thanh Hà, Võ Tòng trong lúc say rượu đã đấm ông ta một cú. Thấy người đó bất tỉnh, chàng trai tưởng mình đã gây án mạng nên bỏ trốn.
Gần 1 năm sau, Võ Tòng biết tin quản sự chưa chết nên tìm đường về thăm anh trai. Khi đi ngang qua đồi Cảnh Dương, vị tráng sĩ dùng tay không đấm chết con hổ dữ đang quấy nhiễu người dân mà quan phủ đang treo thưởng để bắt. Nhờ đó, Võ Tòng nổi tiếng khắp vùng và được bổ nhiệm chức Đô đầu.
Sau 1 năm xa cách, anh em họ Võ gặp lại nhau, vui mừng khôn xiết. Sau đó, Võ Đại lang dẫn em ra mắt người vợ mới cưới xinh đẹp của mình là Phan Kim Liên. Thấy em chồng đẹp trai khỏe mạnh khác hẳn lang quân xấu xí yếu đuối của mình, Phan Kim Liên tìm cách ve vãn, dụ dỗ. Võ Tòng rất tức giận, lớn tiếng sỉ mắng chị dâu.
Hình ảnh Võ Tòng trong phim Thủy Hử. Ảnh: Khám phá
Sau này, Phan Kim Liên dan díu với Tây Môn Khánh, cùng hạ độc Võ Đại lang. Để trả thù cho anh trai, Võ Tòng giết chết đôi gian phu dâm phụ.
Trải qua nhiều biến cố, Võ Tòng ra nhập Lương Sơn Bạc, lập được nhiều chiến công. Cuối đời, ông xuất gia tại tháp Lục Hòa, Hàng Châu, được phong là Tĩnh Trung thiền sư và thọ 80 tuổi mới mất.
Trong số 108 anh hùng Lương Sơn Bạc, cùng với Lỗ Trí Thâm, Võ Tòng là số ít các nhân vật có cái kết viên mãn. Phần lớn những người khác đều qua đời sớm vì bị giết hoặc ốm đau bệnh tật.
Những sự tích như Võ Tòng đả hổ ở đồi Cảnh Dương; Võ Tòng sát tẩu (giết chị dâu Phan Kim Liên báo thù cho anh); Võ Tòng đánh Tây Môn Khánh; Võ Tòng say đánh Tưởng Môn Thần; hay máu nhuộm Uyên Ương lầu; diệt cướp Nhị Long sơn… đều là những đề tài làm say mê lòng người xưa nay từ chuyện kể, sách truyện đến sân khấu, điện ảnh suốt nhiều năm qua. Vậy trong chính sử có Võ Tòng hay không? Thực hư thế nào?
Hình ảnh Võ Tòng trong phim. Ảnh: Dân Việt
Về vấn đề này, Giáo sư sử học Kỷ Liên Hải, người được coi là "danh nhân văn hóa đương đại Trung Quốc" trong tiết mục "Khiêu chiến với danh nhân văn hóa" của Đài Truyền hình Giang Tây đã khiến cả hội trường chấn động khi ông đưa ra số tuổi của Võ Tòng, nếu theo như trong truyện, thì phải lớn hơn ca ca của mình Võ Đại Lang ít nhất là ... 250 tuổi!
Theo ông, trong lịch sử ở Khổng Tống Trang, huyện Thanh Hà, phủ Đông Bình, Sơn Đông (nay thuộc Hà Bắc) cũng có người là Võ Tòng nhưng sống vào đời Tống, không phải hảo hán Lương Sơn, cũng không phải là Võ Nhị Lang, em của Võ Đại Lang, đại khái qua đời vào năm 1125 hoặc 1126, trong khi Võ Đại Lang sống vào đầu đời Minh, cách nhau hơn 250 năm.
Trong khi đó, trong Tống sử không thấy chép về Võ Tòng, nhưng trong các sử tịch như "Lâm An huyện chí", "Tây Hô đại quan", "Hàng Châu phủ chí", "Triết Giang thông chí" đều có ghi rõ Võ Tòng là quan đề hạt trong phủ Hàng Châu, là người hiệp nghĩa vì dân trừ hại.
Theo đó, Võ Tòng vốn là người mãi võ, "tướng mạo kỳ vĩ, thường biểu diễn võ nghệ nơi trước Dũng Kim môn". Quan tri phủ Hàng Châu là Cao Quyền thấy Võ Tòng võ nghệ cao cường, nhân tài xuất chúng mới cho mời vào phủ, nhận chức Đô đầu.
Trong lịch sử phong kiến Trung Quốc (đặc biệt là thời nhà Tống), Đô đầu là chức quan võ cấp thấp ở địa phương với nhiệm vụ trực tiếp truy bắt các nhóm cướp, tội phạm nguy hiểm hoặc các băng đảng, chịu trách nhiệm bảo vệ trị an toàn bộ vùng đất thuộc huyện hoặc phủ đó cai quản, chỉ huy một đội bộ khoái (nha dịch) hoặc binh lính tuần tra (khoảng vài chục đến 100 người), phối hợp với Tri phủ hoặc Tri huyện để áp giải phạm nhân hoặc thực thi các mệnh lệnh cưỡng chế.
Không lâu sau, nhờ có công được thăng làm Đề hạt (phụ trách toàn bộ về trật tự trị an), trở thành tâm phúc của tri phủ Cao Quyền. Về sau Cao Quyền đắc tội với cấp trên, bị kẻ gian vu hãm phải bãi quan, Võ Tòng cũng do đó mà bị liên lụy, ra khỏi nha môn.
Quan tri phủ mới là Sái Quân, con trai của quan thái sư Sái Kinh là một gian thần, ỷ thế cha lộng quyền, hống hách ngang ngược, dân chúng Hàng Châu oán hận gọi y là "Sái Hổ". Võ Tòng quyết tâm vì dân trừ hại.
Một hôm, Võ Tòng một mình giấu đao, nấp trước Sái phủ, khi Sái Hổ cùng quân lính tiền hô hậu ủng vừa đến thì liền dũng mãnh lao vào truy sát. Sái Hổ bị Võ Tòng đâm chết nhưng quân lính bao vây quá đông, Võ Tòng không thể địch lại nên bị bắt. Võ Tòng sau đó bị cực hình chết trong ngục. Dân chúng Hàng Châu cảm ân đức nên táng ở bên cầu Tây Linh, Hàng Châu, lập bia đề "Tống nghĩa sĩ Võ Tòng chi mộ".
Mộ Võ Tòng nhiều phen bị khai quật, dời đổi. Nhà mỹ thuật nổi tiếng Khương Đan Thư từng viết về tình trạng quan quách Võ Tòng vào năm 1891: "Ngô Kiếm Phi một hôm đi qua Dũng Kim Môn, Hàng Châu, trông thấy một bộ quan tài được những người thợ sửa tường thành đưa ra. Mặt trên quan tài có đề "Võ Tòng chi cữu" (linh cữu của Võ Tòng) thể chữ đời Tống, mỗi chữ vuông vắn 6 tấc được khắc nổi, thếp vàng, sắc vàng chưa đổi. Quan tài đã mục, to lớn hơn bình thường, màu sơn đen ánh sắc hồng. Lúc đầu ai cũng cho rằng mộ Võ Tòng chỉ là mộ trống, hoặc y quan trũng (mộ chôn mũ áo tượng trưng), nhưng khi quật lên thì có quan, quách khá lớn, nhìn qua khe hở quan tài có thể thấy bộ hài cốt to lớn".
Khi chuyển mộ Võ Tòng sang Tây Hồ vào năm 1924, có ba đại lão hanh (bố già) trùm bến Thượng Hải lúc bấy giờ là Hoàng Kim Vinh, Trương Tiêu Lâm và Đỗ Nguyệt Sênh cùng tài trợ tiền của, làm bia lập mộ. Việc này có chép trong tự truyện "Đỗ Nguyệt Sênh trong mắt một vị Trung y Thượng Hải".
Bên cạnh đó, một số nhà nghiên cứu cho rằng, tác giả Thi Nại Am còn sử dụng thêm một số tư liệu trong cuộc đời của võ tướng Biện Nguyên Hanh - vốn là người bạn tâm giao của ông - để tạo nên nhân vật Võ Tòng.
Theo tài liệu Biện thị gia phổ, Biện Nguyên Hanh võ nghệ cao cường, tính cách trượng nghĩa, từng tham gia phong trào khởi nghĩa cuối thời Nguyên.
Khi vùng Biện Thương xuất hiện một con hổ dữ khiến người dân hoang sợ không dám đi lại đơn độc, Biện Nguyên Hanh một mình tìm đến và tay không đánh chết mãnh hổ.
Điển tích này sau đó được Thi Nại Am đưa vào tác phẩm Thủy hử thành sự kiện "Võ Tòng đánh hổ trên đồi Cảnh Dương".
Trong tiểu thuyết Thủy hử, Võ Tòng được miêu tả là một tráng sỹ cao lớn, có sức khỏe vô song, tính tình cương trực và hành hiệp trượng nghĩa. Những nét tính cách và thể hình này hoàn toàn trùng khớp với hình tượng võ tướng Biện Nguyên Hanh ngoài đời thực.
Như vậy, theo các tài liệu được công bố, Thi Nại Am đã mượn hình tượng người bạn thân Biện Nguyên Hanh cùng kỳ tích diệt hổ của ông, kết hợp với câu chuyện về nghĩa sỹ Võ Tòng thời Bắc Tống giết "Sái Hổ" để tạo nên hình tượng Hành giả Võ Tòng bất hủ.
Minh Hoa (t/h theo Tiền Phong, VTC News)
